დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 სექტემბერი, 2019

ვითარება ავღანეთში – აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის განცხადებით, რადიკალურ მოძრაობა „თალიბანთან“ მოლაპარაკებები ჩაიშალა. „დღეს ავღანეთში ქვეყნის პრეზიდენტს და „თალიბანის“ ლიდერებს უნდა შევხვედროდი. თუმცა მას შემდეგ რაც ყალბი ბერკეტების შესაქმნელად მათ ქაბულში მომხდარ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა აიღეს, შეხვედრები და მოლაპარაკებების პროცესი გავაუქმე. როგორ შეიძლება ამდენი ადამიანი მხოლოდ იმიტომ მოკლა, რომ საკუთარი პოზიცია გაამყარო? მათ არ იცოდნენ, რომ ყველაფერს აფუჭებდნენ. თუ ასეთი მნიშვნელოვანი მოლაპარაკებების დროს ცეცხლს ვერ წყვეტ და 12 უდანაშაულო ადამიანს კლავ, სავარაუდოდ, არ ხარ უფლებამოსილი შინაარსობრივი შეთანხმების შესახებ სალაპარაკოდ. კიდევ რამდენიმე წელი უნდა იომონ?“, – დაწერა ტრამპმა სოციალურ ქსელში.[1] ტრამპის გადაწყვეტილების საპასუხოდ, მოძრაობა თალიბანმა განაცხადა, რომ შტატები ბევრს დაკარგავს და ტრამპის ამ გადაწყვეტილებას ბევრი ამერიკელი შეეწირება.[2]

11 სექტემბრის წლისთავზე ავღანეთში, ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოსთან აფეთქება მოხდა. შენობაში ამოქმედებული განგაშის სიგნალი ახლომდებარე კვარტლებშიც ისმოდა. ცნობები მსხვერპლის ან დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ვარაუდობენ, რომ აფეთქების უკან შესაძლოა „თალიბანი“ იდგეს, რომელიც აშშ-ს ჩაშლილი მოლაპარაკებების გამო დაემუქრა.[3]

სირიის კრიზისი – თურქეთის შეიარაღებული ძალები სირიის ომისგან დაზარალებულ ნაწილში ამერიკელ სამხედროებთან ერთად პატრულირებას იწყებენ, რათა ერთობლივად ქურთების მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიის გასწვრივ „უსაფრთხო ზონა“ შექმნან. სააგენტოს ცნობით, თურქული დროშებით ავტომობილები ამერიკელებს თურქეთის ქალაქ აკჩაკალეს აღმოსავლეთით, სირიის საზღვრამდე 15 კილომეტრში შეუერთდნენ, ეს ადგილი სირიის ქალაქ თელ-აბიადთან ახლოს მდებარეობს. სახმელეთო პატრულირებას დამასკო აპროტესტებს. თურქეთის პრეზიდენტს აშშ-ის პრეზიდეტთან უთანხმოების შემდეგ ნატოს მოკავშირეების მიმართ ნდობის შესუსტებასთან დაკავშირებით აქვს განცხადებები გაკეთებული. მისი თქმით, თურქეთი არ იზიარებს ვაშინგტონის ზოგიერთ პოზიციას და უარყოფს კონფლიქტურ ზონაში „ტერორისტული ორგანიზაციების“ ხელშეწყობას. ერდოღანს თურქეთის საზღვრებთან ქურთების სამხედრო ძალების გადაადგილება არ მოსწონს, ქურთებს კი, რომლებსაც მხარს ბოლო ოთხი წელია აშშ უჭერს, სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტერიტორია უკავიათ, რომელსაც მანამდე „ისლამური სახელმწიფო“ აკონტროლებდა.[4]

ქალაქ ალბუ ქამალის მახლობლად განხორციელებული ავიაიერიშის შედეგად სულ მცირე 18 ირანელი მებრძოლი დაიღუპა. ჯერჯერობით უცნობია, ვინ განახორციელა იერიში, თუმცა, ირანთან დაკავშირებულ სამიზნეებს ხშირად ისრაელი უტევს. მსგავსი ოპერაციების მიზნად ლიბანში დაჯგუფება „ჰეზბოლასთვის“ ირანული შეიარაღების გადაცემის აღკვეთა სახელდება. მომხდარიდან რამდენიმე საათში დამასკოდან ისრაელის მიმართულებით რამდენიმე რაკეტა გაუშვეს. ისრაელის ჯარში აცხადებენ, რომ რაკეტებმა ისრაელის ტერიტორიამდე ვერ მიაღწია. ქვეყანაში ასევე განაცხადეს, რომ მომხდარში ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსს ადანაშაულებენ, თუმცა პასუხისგებლობას სირიის მთავრობას აკისრებენ.[5]

იდლიბის პროვინციაში საჰაერო იერიშების გამო საავადმყოფოები მიწის ქვეშ ფუნქციონირებს. ამის შესახებ სიუჟეტი „ბი-ბი-სის“ კორესპონდენტმა მოამზადა. სირიაში, იდლიბის პროვინციაში საჰაერო ავია დარტყმების სამიზნე სამედიცინო დაწესებულებებიც იყო, რაც ომის დანაშაულია. მედიკოსები იძულებულები გახდნენ მიწის ქვეშ ჩასულიყვნენ, რათა გადარჩენილიყვნენ. როგორც BBC-ის ჟურნალისტი კვენტინ სომერვილი სიუჟეტში ამბობს, ორი კვირის წინ კონკრეტულ ადგილზე ავია დარტყმების სამიზნე საავადმყოფო იყო. მისი თქმით, სამედიცინო დაწესებულებაზე თავდასხმა მართალია ომის დანაშაულია, თუმცა ეფექტური გზაა ირგვლივ მდებარე ტერიტორიის დასაცლელად, რადგან ახლა ყოფილი საავადმყოფოს ნანგრევების ირგვლივ უკვე აღარავინ არის. აპრილის შემდეგ იდლიბში 40 სამედიცინო დაწესებულება გახდა ავია დარტყმების სამიზნე. თუმცა არსებობს რამდენიმე საავადმყოფო, რომელიც მიწის ქვეშ მდებარეობს, რათა ექიმებმა თავის გადარჩენა და სხვების დახმარება ისევ შეძლონ. გაერო აცხადებს, რომ სირიის ხელისუფლებისა და რუსეთის საბრძოლო თვითმფრინავები მომაკვდინებელ კამპანიას აწარმოებენ, რომლის სამიზნეც საავადმყოფოები ხდება.[6]

დამასკოში, ომის დაწყების შემდეგ პირველად, საერთაშორისო ქსელის 2 სასტუმრო გაიხსნება. ფრანგული ჯგუფი „Louvre Hotels Group“ სირიის დედაქალაქ დამასკოში 2 სასტუმროს გახსნის. ხუთვარსკვლავიანი „Royal Tulip Semiramis“ და ოთხვარსკვლავიანი „Golden Tulip Mazzeh“ მუშაობას 2020 წლის გაზაფხულზე დაიწყებენ, მას შემდეგ რაც მათთვის განკუთვნილი შენობების აღდგენა დასრულდება. ეს არის პირველი დასავლური სასტუმროების ქსელი, რომელიც სირიაში 2012 წელს სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ შევა. „Louvre Hotels Group“ მსოფლიოს ერთერთი უმსხვილესი ქსელია. მას 54 ქვეყანაში 1500-ზე მეტი სასტუმრო ეკუთვნის. 2015 წლიდან მას ჩინელი ინვესტორები მართავენ. 2010 წელს სირიას 8,5 მილიონი უცხოელი ვიზიტორი სტუმრობდა, 2018 წელს კი მხოლოდ 1,8 მილიონი.[7]

სირიის პრეზიდენტმა, ბაშარ ასადმა საყოველთაო ამნისტიის შესახებ განკარგულებას მოაწერა ხელი. ასადმა ყველა დამნაშავე შეიწყალა, რომელთა მიმართაც 2019 წლის 14 სექტემბრამდე იყო სისხლის სამართლის საქმე აღძრული. ამნისტია შეეხოთ ასევე სიკვდილმისჯილებს, რომელთაც განაჩენი შეუცვალეს და უვადო პატიმრობაში დატოვეს. ბაშარ ასადის განკარგულების თანახმად, სრულად მოეხსნათ პატიმრობა განუკურნებელი სენით შეპყრობილ პატიმრებს, რომელთაც 75 წელი შეუსრულდათ. ამნისტია შეეხებათ მიმალვაში მყოფ პირებს, იმ შემთხვევაში თუ სამი თვის ვადაში, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს ჩაბარდებიან.[8]

ირანელი ფეხბურთის გულშემატკივარი ქალი, რომელმაც ერთი კვირის წინ ცეცხლი წაიკიდა, გარდაიცვალა – ქალმა თეირანში ფეხბურთის მატჩზე დასწრება გადაწყვიტა და ამისთვის კაცის სამოსში გამოეწყო, თუმცა ის იცნეს და დააკავეს. შემთხვევა მარტში მოხდა. საქმეზე გამოძიება დაიწყო, გასულ კვირას დაგეგმილი იყო ამ საქმის სასამართლო პროცესი, თუმცა გადაიდო, ქალმა სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ცეცხლი. ირანის ხელისუფლება ქალებს სტადიონებზე დასწრებას უკრძალავს. ამ ქალის შესახებ სოციალურ ქსელში ჰეშთეგი შეიქმნა სახელწოდებით „Blue Girl“ (ლურჯი გოგო), ლურჯი კი იმიტომ რომ ეს ფერი ქალის საყვარელი საფეხბურთო კლუბის „ესტეგლალ თეირანის“ ფერია.

ქალმა ციხეში სამი დღე გაატარა, რის შემდეგაც ის გაათავისუფლეს და 6 თვე სასამართლო პროცესს ელოდებოდა. მაგრამ როდესაც გასულ კვირაში სასამართლოში გამოცხადდა, მას აცნობეს, რომ მოსამართლე ოჯახთან დაკავშირებული საქმის გამო პროცესს ვერ წაიყვანდა. ქალი მოგვიანებით სასამართლოში ტელეფონის წასაღებად დაბრუნდა. ამ დროს, როგორც მედია წერს, ქალმა შემთხვევით ყური მოჰკრა საუბარს და გაიგო, რომ მას 6 თვიდან 2 წლამდე პატიმრობა ემუქრებოდა.

სავარაუდოდ, სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ქალმა ცეცხლი სასამართლოს შენობასთან, ის საავადმყოფოში გადაიყვანეს, თუმცა ერთი კვირის შემდეგ მიღებული ტრავმებისგან გარდაიცვალა.[9]

[1] სოციალური ქსელი „ტვიტერი“; აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის ოფიციალური გვერდი; 2019 წლის 7 სექტემბრის პოსტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://twitter.com/realDonaldTrump/status/1170469618177236992

[2] BBC; Afghan peace deal: Taliban says US has most to lose from cancelled talks; 8 September; 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-49628290

[3] AP; Rocket blast at US embassy in Kabul on 9/11 anniversary; By Cara Anna; 11 September, 2019; available at: https://www.apnews.com/3bdfd6bdd52a4f5f9ec7bfc383ee487c?fbclid=IwAR2QuiWQrD6DaRFtQmbt0f1OGHeeMOMLLA-Z5sZc9p-y8F4-iviQjvSpjf4

[4] Reuters; Turkish military enters Syria to begin joint US safe zone patrol; By Murad Sezer; Rodi Said; 8 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkish-military-enters-syria-to-begin-joint-u-s-safe-zone-patrol-idUSKCN1VT05H?il=0

[5] BBC; Syria war: Air strikes hit Iranian-backed forces near Iraq border; 9 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49633146

[6] BBC; Syria war: Idlib’s secret hospitals hiding from air strikes; 12 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-49669939/syria-war-idlib-s-secret-hospitals-hiding-from-air-strikes

[7] Le Monde; Une societe francaise s’apprete a ouvrir deux hotels a Damas; 13 September, 2019; available at: https://www.lemonde.fr/international/article/2019/09/13/une-societe-francaise-s-apprete-a-ouvrir-deux-hotels-a-damas_5510133_3210.html

[8] SANA; President al-Asad issues legislative decree stipulation for granting amnesty for crimes committed before 14 September, 2019; 15 September, 2019; available at: https://www.sana.sy/en/?p=173348

[9] BBC; Iran’s “Blue Girl” dies after setting herself on fire; 10 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49646879

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 აგვისტო, 2019

ღაზის სექტორში თვითმკვლელი პოლიციელებს თავს დაესხა – თვითმკვლელი, რომელიც, სავარაუდოდ, დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ იყო დაკავშირებული, პოლიციის ორ საგუშაგოს დაესხა თავს. შემთხვევას სამი პალესტინელი პოლიციელი ოფიცერი ემსხვერპლა. ინციდენტის შემდეგ საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა. უსაფრთხოების ძალებმა ადგილზე ასობით თანამშრომელი განალაგა. მოძრაობა ჰამასმა, რომელიც ღაზის სექტორს აკონტროლებს, ჯიჰადისტურ აქტივობებში ეჭვმიტანილი პირი დააკავა.[1]

ირანელ აქტივისტს ჰიჯაბის ტარების წესების დარღვევის გამო 15-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს – საბა კორდ აფშარი ჰიჯაბის მოხსნით „პროსტიტუციის გავრცელებაში“ დამნაშავედ ცნეს. 20 წლის აქტივისტის გარდა, ბოლო კვირის განმავლობაში ირანში კიდევ სამი აქტივისტი ანტისახელმწიფოებრივი პროპაგანდის გამო 66-წლით ჩასვეს ციხეში.[2]

ქაშმირის მოსახლეობა ინდოელ სამხედროებს წამებაში ადანაშაულებს – ადგილობრივების თქმით, სამხედროები მათ კეტებსა და ბაგირებს ურტყამენ და ელექტროშოკით აწამებენ. ინდოეთის ჯარმა ბრალდებებს უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი უწოდა. ინდოეთის ხელისუფლება ცდილობს მაქსიმალურად შეავიწროვოს ის ხალხი, რომლებიც რეგიონისთვის ფართო ავტონომიური სტატუსის მინიჭებას და პაკისტანთან შეერთებას ითხოვენ. რეგიონში დაძაბულობამ 2 აგვისტოს იმატა, როდესაც ინდოეთის მთავრობამ ქაშმირში ტერორისტული აქტის საფრთხის შესახებ განაცხადა და შტატში დამატებითი ძალები შეიყვანა. სხვადასხვა მიზეზით დაკავებულთა რიცხვმა 3 ათასს მიაღწია. მათ შორის არიან პოლიტიკური ლიდერები, ბიზნესმენები და სამოქალაქო აქტივისტები. ვითარება კიდევ უფრო გამწვავდა, როდესაც 6 აგვისტოს ინდოეთმა ჯამუს და ქაშმირს განსაკუთრებული სტატუსი გაუუქმა. მათ ადგილზე შეიქმნება ორი ტერიტორია შტატზე ნაკლები თვითმმართველობის უფლებით. ინდოეთმა და პაკისტანმა ქაშმირი 1947 წელს გაიყვეს. მას შემდეგ მხარეებმა ქაშმირისთვის ორჯერ იომეს.[3]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთის ჩრდილოეთით, ქალაქ კუნდუზზე თავდასხმისას, მოძრაობა თალიბანის 30 წევრი მოკლეს. ინფორმაცია ქვეყნის პრეზიდენტის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა სოციალური ქსელის მეშვეობით გაავრცელა. 32 თალიბი ხელისუფლების წარმომადგენლებს ტყვედ ჩაბარდა.[4]

[1] BBC; Gaza explosions: Suicide bomber kill three police officers; 28 August, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49491516

[2] Daily Mail; Iranian women’s rights activist, 20, is jailed for 15 years for spreading prostitution by taking off her hijab; 28 August, 2019; available at: https://www.dailymail.co.uk/news/article-7402503/Iranian-activist-20-jailed-15-years-spreading-prostitution-taking-hijab.html?ito=social-twitter_mailonline

[3] BBC; Don’t beat us, just shoot us: Kashmir allege violent army crackdown; 29 August, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-49481180

[4] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბანის დაჯგუფების 30 წევრი მოკლეს; 31 აგვისტო, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/115224/avganetshi-talibanis-dajgupebis-30-tsevri-mokles

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აგვისტო, 2019

იემენის კრიზისი – სამხედრო აღლუმზე აფეთქებას სულ მცირე 32 ადამიანი ემსხვერპლა, არიან დაჭრილებიც. ინციდენტი ქალაქ ადენში მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა ჰუსიტმა ამბოხებულებმა აიღეს. თავდასხმისას საშუალო მანძილის რაკეტები და დრონი გამოიყენეს.[1]

საუდელ ქალებს დამოუკიდებლად მოგზაურობის უფლება მისცეს – შესაბამისი ნებართვა არაბეთის მეფემ გასცა. აქამდე საუდელ ქალებს ქვეყნის დასატოვებლად ოჯახის მამაკაცი წევრის ნებართვა სჭირდებოდათ. ახლა მათ კაცების მსგავსად შეუძლიათ სასურველ ქვეყანაში წასვლა. მათ ასევე შეუძლია პასპორტის აღებაც.[2]

სომალიში თავდასხმისას დაშავებული დედაქალაქის მერი საავადმყოფოში გარდაიცვალა – აბდირაჰმან ომარ ოსმანი 24 ივლისს სამთავრობო შენობაზე განხორციელებული თავდასხმის დროს დაიჭრა და კლინიკაში მკურნალობდა. ის პირველ აგვისტოს გარდაიცვალა. აფეთქებაზე კი პასუხისმგებლობა დაჯგუფება ალ-შაბაბმა აიღო.[3]

ვითარება ავღანეთში – ავტობუსს, რომელსაც ავღანეთის ტელევიზიის თანამშრომლები გადაყავდა, თავს დაესხნენ. ქაბულში მომხდარ შემთხვევას ორი ადამიანი ემსხვერპლა, ორი კი დაშავდა. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[4]

ჰერათში მომხდარი აფეთქებისას 4 ადამიანი დაიღუპა და 25 დაშავდა. ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობა მოტოციკლზე იყო დამონტაჟებული და პოლიციის განყოფილებასთან ამოქმედდა. დაღუპულთა და დაშავებულთა უმრავლესობა გარე მოვაჭრეები იყვნენ.[5]

ქაბულის დასავლეთით მომხდარი აფეთქებისას 14 ადამიანი დაიღუპა და 145 დაშავდა. თვითმკვლელმა ტერორისტმა ავტომობილში დამონტაჟებული ბომბი პოლიციის სამმართველოსთან ახლოს ააფეთქა. დაღუპულთა შორის ძირითადად მშვიდობიანი მოსახლეობაა, მათ შორის ქალები და ბავშვები. მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება თალიბანმა აიღო.[6]

[1] Reuters; Houthi attack kills more than 30 in Yemen’s Aden, Saudi blames Iran; By Fawaz Salman, Mohammed Ghorabi; 1st August, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/blast-hits-military-parade-in-yemens-aden-houthis-claim-responsibility-idUSKCN1UR3PC

[2] BBC; Saudi Arabia allows women to travel independently; 2 August, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49201019

[3] News 24; Mogadishu mayor dies of wounds after Shabaab attack; 1st August, 2019; available at: https://www.news24.com/Africa/News/mogadishu-mayor-dies-of-wounds-after-shabaab-attack-20190801

[4] Reuters; At least two killed in Afghan TV bus bombing in Kabul; 4 August, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attack-media/at-least-two-killed-in-afghan-tv-bus-bombing-in-kabul-idUSKCN1UU0HT?il=0

[5] Tolo News; Blast in Herat kills four civilian; 5 August, 2019; available at: https://www.tolonews.com/afghanistan/blast-herat-kills-four-civilians

[6] Reuters; Taliban bomb kills 14, wounds 145, despite hopes for Afghan pact; By Abdul Qadir Sediqi; 7 August, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-blast/taliban-claim-bomb-attack-on-police-in-afghanistan-nearly-100-wounded-idUSKCN1UX0DF

ირანი. დაქორწინებული ქალის მიერ ქვეყნის დატოვების უფლება. ივლისი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში არსებული კანონმდებლობის თანახმად, ქორწინებაში მყოფ ქალებს, ირანის საზღვრებს გარეთ გასამგზავრებლად, ესაჭიროებათ ქმრის მიერ წინასაწარ გაცემული ნებართვა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ირანში ქვეყნის უკანონოდ დატოვების საკითხთს ეხება, წერდა, რომ „მედია საშუალება Al-Monitor-ის 2014 წლის სტატიის მიხედვით, ქორწინებაში მყოფ ირანელ ქალებს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მათ გააჩნიათ მოქმედი პასპორტი – ქვეყნის დასატოვებლად ჭირდებათ ქმრის ნებართვა. ამას გარდა, პასპორტის ასაღებად ან მის განსაახლებლად, ასევე საჭიროა ქმრის ნოტარიული წესით დამოწმებული ნებართვა.”

დანიის და ნორვეგიის იმიგრაციის სამსახურების 2013 წელს განხორციელებული ფაქტების დამდგენი მისიის საბოლოო ანგარიშში მოცემულია გასაუბრების მასალები ერთ-ერთ ირანელ ქალთან, რომელმაც მისიას განუცხადა, რომ „საზღვარგარეთ გამგზავრების დროს, მისი ქმარი შესაბამის ნებართვას ხელს აწერდა საჯარო ნოტარიუსის წინაშე…. იმ შემთხვევაში, თუ ქალი, ქმრის ნებართვის გარეშე, შვილებთან ერთად დატოვებს ქვეყანას, ეს მიჩნეულ იქნება, როგორც სამოქალაქო, ასევე სისხლისსამართლებრივი სახის კანონდარღვევა. მაშინაც კი, თუ შვილებზე მეურვეობის უფლება მხოლოდ დედას გააჩნია, ქვეყნის დასატოვებლად მამის თანხმობა მაინც საჭიროა. ასეთ შემთხვევაში, თუ ქალი დაბრუნდება ირანში, მას ქვეყნის უკანონოდ დატოვების გამო, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგელობის სახით, დაეკისრება ჯარიმა. აღნიშნული დანაშაულისთვის სასჯელი არ შეიძლება იყოს თავისუფლების აღკვეთა. მას ასევე მოუწევს საოჯახო სასამართლოში გამოცხადება, სადაც დაეკისრება პასუხისმგებლობა სამოქალაქო სამართლებრივი წესით. ამ შემთხვევაშიც, დაკისრებული სასჯელი ვერ იქნება პატიმრობა.“

იგივე წყაროს მიხედვით, ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2018 წლის შესაბამის ანგარიშში წერდა, რომ „ზოგიერთ შემთხვევაში მოქალაქეებს სჭირდებათ სპეციალური ნებართვა, რათა დატოვონ ქვეყანა – მაგალითად, დაქორწინებულ ქალებს, რომელთაც ესაჭიროებათ ქმრის წინასწარი ნებართვა. მას შემდეგ, რაც ისინი აიღებენ სამგზავრო დოკუმენტს (პასპორტს), მათ აღარ სჭირდებათ დამატებითი, ქვეყნიდან გასვლის ნებართვა.“[2]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის და თავშესაფრის საკითხთა კვლევის და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2017 წლის 12 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ირანში დაქორწინებული ქალების მიერ საზღვარგარეთ გამგზავრების შესახებ წერდა, რომ ქვეყანაშია არსებული კანონმდებლობის მიხედვით, ქმარი უფლებამოსილია, განსაზღვროს მისი ცოლისა და შვილების საცხოვრებელი ადგილი. შესაბამისად, მას ასევე შეუძლია, აუკრძალოს ზემოხსენებულ პირებს ირანის დატოვება.

კვლევაში ასევე მოყვანილია ირანის ადამიანის უფლებათა დოკუმენტირების ცენტრის (IHRDC) 2013 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც „ქორწინებაში მყოფ ირანელ ქალს, ჭირდება ქმრის თანხმობა, რათა მიიღოს პასპორტი, რომლის საფუძველზეც გაემგზავრება საზღვარგარეთ. შესაბამისად, ქმრებს შეუძლიათ მათ ეს ქმედება აუკრძალონ, თუ კი ისინი უბრალოდ ხელს არ მოაწერენ იმ საბუთებს, რომელთა საფუძველზეც ქალმა პასპორტის მისაღებად განაცხადი უნდა დაარეგისტრიროს. კერძოდ, 1978 წელს მიღებული ირანის საპასპორტო კანონის 18 მუხლის მიხედვით – „აღნიშნული მუხლის საფუძველზე, პასპორტი გაიცემა შემდეგ პირებზე:…… 3. ქორწინებაში მყოფ ქალებზე, მაშინაც კი, თუ ისინი 18 წელს მიუღწეველი პირები არიან –  ქმრების წერილობითი ნებართვის საფუძველზე…“.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ბრიტანული გამოცემა Guardian-ის 2015 წლის სტატია, რომლის მიხედვითაც „ირანში, დაქორწინებულ ქალებს, საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად ჭირდებათ ქმრის თანხმობა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც საქორწინო კონტრაქტში ჩადებული პირობა საწინააღმდეგოს ითვალისწინებს. დღესდღეისობით, ბევრი, თანამედროვე ირანელი გოგონა სწორედ აღნიშნული პირობის გათვალისწინებით თანხმდება საქორწინო შეთავაზებაზე.“ [3]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iran; published 13 March 2019; available at

[accessed 25 July 2019]

[2] UK Home Office – Country Policy and Information Note Iran: Illegal exit; published February 2019; available at

[accessed 25 July 2019]

[3] ACCORD  – Iran: Procedures for Married Women; published 12 June 2017; available at

[accessed 26 July 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-30 ივნისი, 2019

სტამბოლის მერის არჩევნებში კვლავ ოპოზიციის კანდიდატმა გაიმარჯვა – ეკრემ იმამოღულ ხმების 54% მიიღო. მისი ოპონენტი, ყოფილი პრემიერი ბინალი ილდირიმი შეშფოთებულია, პრეზიდენტმა ერდოღანმა კი იმამოღლუს გამარჯვება მიულოცა. სტამბოლის მერის არჩევნები ხელმეორედ ჩატარდა. ამის მიზეზი ისაა, რომ ერდოღანმა 31 მარტის არჩევნებში ხმის მიცემის პროცესში დანაშაულებრივი ქმედებები დაინახა. თურქეთის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ სტამბოლის მერის არჩევნების შედეგები გააუქმა, თუმცა ხელახალ არჩევნებში კვლავ იგივე კანდიდატმა გაიმარჯვა.[1]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში ამერიკელი სამხედროები დაიღუპნენ. ინციდენტი ურუზგანის პროვინციაში მოხდა. თავდასხმა, რომელსაც ორი ჯარისკაცი ემსხვერპლა, ავღანეთში მაიკ პომპეოს ვიზიტის შემდეგ მოხდა. სამხედრო უწყებას ჯარისკაცების დაღუპვის შესახებ დეტალები არ გაუმჟღავნებია.[2]

თალიბებმა საარჩევნო კომისიის წევრებზე იერიში მიიტანეს და 8 ადამიანი ადგილზე მოკლეს. ინციდენტი კანდაგარის პროვინციაში მოხდა, სადაც თალიბებსა და აშშ-ის წარმომადგენლებს შორის შეიარაღებული კონფლიქტის დასრულებაზე მოლაპარაკებების მეშვიდე რაუნდი მიმდინარეობს. ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი 18 წელია გრძელდება.[3]

ტუნისის ტერაქტებზე პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო – ტუნისის დედაქალაქის ცენტრში ორმაგი ტერაქტი მოხდა, რის შედეგადაც ერთი პოლიციელი დაიღუპა, ორი პოლიციელი და სამი სამოქალაქო პირი დაშავდა. აფეთქება შარლ დე გოლის გამზირზე, საფრანგეთის საელჩოსთან ახლოს მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[4]

ინდოეთში დედა-შვილს გაუპატიურებისას წინააღმდეგობის გაწევის გამო თავები გადაპარსეს – ინციდენტი ბიჰარის შტატში მოხდა. კაცები დედა-შვილის სახლში შევარდნენ და მათი ჯგუფური გაუპატიურება სცადეს. როდესაც მათ წინააღმდეგობა გაუწიეს, დამნაშავეებმა დედა-შვილს თავები გადაპარსეს, შემდეგ კი სოფელში ჩამოატარეს. მათ ასევე ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს. პოლიციამ ორი პირი დააკავა და 5-ზე ძებნა გამოაცხადა.[5]

[1] BBC; Erdogan’s party suffers blow after Istanbul re-run poll defeat; 24 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-48739256

[2] New York Times; 2 US soldiers killed in Fierce Firefight in Afghanistan; 26 June, 2019; available at: https://www.nytimes.com/2019/06/26/world/asia/afghanistan-american-soldiers-killed.html

[3] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბებმა საარჩევნო კომისიის 8 წევრი მოკლეს; 30 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/110307/avganetshi-talibebma-saarchevno-komisiis-8-tsevri-mokles

[4] Reuters; Islamic State claims suicide attacks on police in Tunisian capital; 27 June, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-tunisia-security-claim/islamic-state-claims-suicide-attacks-on-police-in-tunisian-capital-idUSKCN1TS2ZK

[5] BBC; India arrests after women’s heads shaved for resisting rape; 28 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48783253ავღანე

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 ივნისი, 2019

აღმოსავლეთ უკრაინაში ორი სამხედრო დაიღუპა – ოფიციალური კიევის მტკიცებით, რუსულმა მხარემ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება 7 ივნისს 28-ჯერ დაარღვია. ორმხრივი სროლისას დაიღუპა ორი სამხედრო და დაიჭრა 12 ჯარისკაცი, მათგან 5-ის მდგომარეობა მძიმეა.[1]

თეირანში 500-ზე მეტი რესტორანი ისლამის პრინციპების დაუცველობის დამო დახურეს – ირანის დედაქალაქში რეიდი 547 რესტორანსა და კაფეში ჩატარდა. რამადანის ბოლო კვირაში დაწესებულებები ისლამური წესების დაუცველობის გამო დალუქეს. დაკავებულია 11 მფლობელი.[2]

ინდოეთში 8 წლის მუსლიმი გოგოს გაუპატიურებაში, წამებასა და მკვლელობაში ბრალდებული 8 კაციდან 6 სასამართლომ დამნაშავედ ცნო – მათგან სამს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მსხვერპლი ბავშვი ინდოეთში მცხოვრები მუსლიმი მომთაბარე ტომიდან იყო. ის 2018 წლის იანვარში ქალაქ კატჰუასთან მდებარე ტყეში იპოვეს. ეს ამბავი ინდური მედიის ყურადღების ცენტრში მას შემდეგ მოექცა, რაც ადვოკატებმა და მემარჯვენე ჯგუფებმა საქმეზე ბრალდებული 8 ადამიანის დაკავება გააპროტესტეს. საქმეზე დაკავებულებს შორის იყო ერთ ერთი მსჯავრდებულის შვილიც, თუმცა სასამართლომ ის გაამართლა. დანარჩენ ბრალდებულებს შორის კი არიან როგორც ყოფილი პოლიციელები, ასევე საჯარო სამსახურის თანამშრომლები და არასრულწლოვანი. მისი სასამართლო პროცესი ცალკე გაიმართება, რადგან 18 წელს მიუღწეველი პირია.

როგორც გამოძიების პროცესში ითქვა, ბრალდებულებს ბავშვის გამოყენებით სურდათ ის ტომი, რომელსაც ბავშვი წარმოადგენდა (მათ გუჯარებს უწოდებენ), დაეშინებინათ და ტერორის ქვეშ ჰყოლოდათ. როგორც მოკლული გოგოს მშობლებმა სასამართლოზე თქვეს, მათი ოჯახი კატჰუში თავს დაუცველად გრძნობს, სადაც საზოგადოების დიდი ნაწილი ინდოელებისგან შედგება.

BBC-ის ინფორმაციით, 2018 წლის მონაცემებით, ინდოეთში ყოველ 155 წუთში ერთხელ 16 წლამდე ბავშვს,  ყოველ 13 საათში ერთხელ კი 10 წლამდე ბავშვს აუპატიურებენ. 2012 წელს ინდოეთში ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის 8,541 შემთხვევა დაფიქსირდა, ეს მაშინ, როდესაც 2016 წელს მაჩვენებელი 19,765 იყო. 2015 წელს ინდოეთში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი 10 000-ზე მეტი ბავშვი და მოზარდი გახდა. ამასთან, ინდოეთში 240 მილიონამდე ქალმა ოჯახი 18 წლამდე შექმნა. ბავშვებზე სექსუალური მოძალადეების 50% მსხვერპლისთვის ნაცნობები ან ოჯახისთვის ნდობით აღჭურვილი ადამიანები არიან.[3]

ვენესუელაში სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით 17 ადამიანი დააკავეს – ვენესუელის გენერალურმა პროკურატურამ, 30 აპრილს მომხდარი სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით, 17 ადამიანს ბრალი წაუყენა. „გამოძიება 34 ადამიანის მიმართ მიმდინარეობს, მათგან 17 დაკავებულია. ვენესუელაში ვითარება განსაკუთრებით იანვარში დაიძაბა, როდესაც აშშ-ის მხარდაჭერილმა ოპოზიციის ლიდერმა, ხუან გუაიდომ საკუთარი თავი ვენესუელის დროებით პრეზიდენტად გამოაცხადა. გუაიდოს ლეგიტიმურობა მსოფლიოს 20-ზე მეტმა ქვეყანამ, მათ შორის, საქართველომაც აღიარა. მადუროს ხელისუფლების პირობებში ვენესუელამ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები დამოუკიდებელ ქვეყნებად ცნო. მიმდინარე წლის აპრილში გუაიდოს მხარი სამხედროების ჯგუფმა დაუჭირა, რის შემდეგაც ქვეყანაში მასშტაბური საპროტესტო აქციები განახლდა. პოლიციასთან შეტაკებების შედეგად დაიღუპა 5 და დაშავდა ასობით ადამიანი.[4]

ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს – 32 მათგანს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მოსამართლის განცხადებით, დამნაშავეები ეგვიპტის პრეზიდენტის აბდელ ფატაჰ ალ-სისის მოკვლას 2014 წელს საუდის არაბეთში ვიზიტისას გეგმავდნენ. დანარჩენ 264 ადამიანს 3-დან 15 წლამდე პატიმრობა მიესაჯა.[5]

სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა – მოგადიშუს ცენტრში მომხდარი აფეთქების შედეგად 8 ადამიანი დაიღუპა და 16 დაშავდა.  კიდევ ერთი აფეთქება, რომლის შედეგადაც არავინ დაშავებულა, აეროპორტისკენ მიმავალ გზაზე მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[6]

[1] UNIAN; Donbas warzone update: Number of attacks on Ukraine almost doubles; 8 June, 2019; available at: https://www.unian.info/war/10579224-donbas-warzone-update-number-of-attacks-on-ukraine-almost-doubles.html?fbclid=IwAR2LtMn2A50Yvow76_qu3e5T85hOe1utoR7tfjNBJrX_xpk3Sn7AfLU9gOY

[2] DW; Tehran shuts hundreds of restaurants for flouting Islam; By Nik Martin; 9 June, 2019; available at: https://www.dw.com/en/tehran-shuts-hundreds-of-restaurants-for-flouting-islam/a-49118896?fbclid=IwAR0x2xOe0np5i_lxjsRJfARI_HCw07b7sYqH-IQqDaWr1XqU8MccLaq__9Q

[3] BBC; Kathuna child rape and murder: Three men given life sentences; 10 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48552354?fbclid=IwAR3u3ERGGxIO4s6qml6D52d3FSUqs4175svg9hQ5NJ1QL5tUnihr-A0Pg_A

[4] France 24; Venezuela says 17 arrested and charged over anti-Maduro coup; 11 June, 2019; available at: https://www.france24.com/en/20190611-venezuela-says-17-arrested-charged-over-anti-maduro-coup

[5] იმედის ახალი ამბები; ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს; 12 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108525/egvipteshi-terorizmis-braldebit-296-adamiani-gaasamartles

[6] იმედის ახალი ამბები; სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა; 15 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108783/somalis-dedaqalaqshi-ori-dzlieri-apetqeba-mokhda

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 აპრილი, 2019

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთის აღმოსავლეთით, ლაღმანის პროვინციასთან ახლოს მდებარე სოფელში, აუფეთქებელი ურვების ამოქმედების შედეგად 7 ბავშვი დაიღუპა, რამდენიმე კი დაშავდა. ბავშვები ბასრამის ტერიტორიაზე თამაშობდნენ, რა დროსაც ნაღმები ამოქმედდა.[1]

ქაბულში ინფორმაციის სამინისტროს შენობასთან აფეთქების და სროლის ხმა ისმოდა. ინფორმაცია ინციდენტზე პასუხისმგებელი ან მომხდარის გამო დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა.[2]

ბანგლადეშში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი გოგო ცოცხლად დაწვეს – ინციდენტი ქალაქ ფენიში მოხდა. ნუსრათ ჯაჰან რაფი ისლამურ სკოლაში სწავლობდა. 27 მარტს ის დირექტორმა კაბინეტში გამოიძახა და მას სექსუალური ძალადობა სცადა. გოგონა ოთახიდან გაიქცა და ოჯახთან ერთად პოლიციაში მივიდა და განაცხადა. პოლიციელმა მისი ჩვენება ვიდეოზე აღწერა. ვიდეოში ჩანს, რომ გოგონა სახეზე ხელებს იფარებს, პოლიციელი კი ეუბნება, რომ არაფერი სერიოზული არ მომხდარა. პოლიციამ სკოლის დირექტორი დააკავა, რასაც საპროტესტო აქციები მოჰყვა. დემონსტრანტები მომხდარში ნუსრათს ადანაშაულებდნენ. 6 აპრილს ნუსრათი სკოლაში მივიდა. ერთერთმა თანასკოლელმა ის სახურავზე აიყვანა, სადაც 4-5 თანასკოლელი ნუსრათს საჩივრის უკან გატანას სთხოვდა. უარის შემდეგ, მას ნავთი გადაასხეს და ცეცხლი წაუკიდეს. მიღებული დამწვრობის გამო, ნუსრათი 10 აპრილს გარდაიცვალა. პოლიციამ გამოძიების ფარგლებში 15 ადამიანი დააკავა, მათგან 7 მკვლელობაში მონაწილეობაშია ბრალდებული. სკოლის დირექტორი პატიმრობაში რჩება; პოლიციელი, რომელსაც ნუსრათმა თავდაპირველად მიმართა, სამსახურიდან გაუშვეს.[3]

ნიგერიაში ბრიტანელი ქალი მოკლეს – შემთხვევა ქალაქ კადუნაში მოხდა. თავდამსხმელებმა ასევე სამი კაცი გაიტაცეს. მოკლული ქალი ტურისტი იყო; ის არასამთავრობო ორგანიზაციაში „Mercy Corps“ მუშაობდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[4]

„ისლამური სახელმწიფო“ კონგოში პირველი ოპერაციის ჩატარებას და ისლამური სახალიფოს ცენტრალურ-აფრიკული პროვინციის შექმნის შესახებ აცხადებს – ქალაქ ბენისთან მომხდარ ორმხრივ სროლად სულ მცირე სამი კონგოელი ჯარისკაცი და ერთი სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. ადგილობრივი ლიდერების თქმით, აღნიშნული თავდასხმასთან „ისლამურ სახელმწიფოს“ არაფერი აქვს საერთო და მის უკან ისლამისტური დაჯგუფება „გაერთიანებული დემოკრატიული ძალები“ დგას. თუმცა ამ დაჯგუფების სახელს ხშირად უკავშირებენ „ისლამურ სახელმწიფოს“.[5]

შრი-ლანკაზე ტერორისტული თავდასხმების შედეგად 300-მდე ადამიანი დაიღუპა – დაშავებულთა რაოდენობა 500-ს აჭარბებს. საერთო ჯამში ქვეყანის მასშტაბით 8 აფეთქება მოხდა, მათ შორის ქრისტიანულ ეკლესიებში, სადაც მრევლი სააღდგომო ლოცვებს აღავლენდა. ქვეყნის ხელისუფლების ცნობით, აფეთქებების გამო დაკავებულია 24 ადამიანი, თუმცა უცნობია, ინციდენტების უკან ვინ დგას. ტერაქტების შემდეგ, ქვეყანაში სოციალური მედია დაბლოკეს.[6] მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ჯამაათ ალ-ტავჰიდ ალ-ვათანიამ“ აიღო. დაჯგუფება ახალი ჩამოყალიბებულია და მის შესახებ ძალიან მცირე ინფორმაცია მოიპოვება. ადგილობრივი ხელისუფლების ვარაუდით, დაჯგუფება გლობალური მოძრაობის ნაწილია.[7] მალევე, მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ტერაქტებზე პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[8]

უკრაინის პრეზიდენტის ვოლოდიმირ ზელენსკი გახდა – უკრაინის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ზელენსკიმ ხმათა 70%-ზე მეტი მიიღო. მოქმედმა პრეზიდენტმა პოროშენკომ კი 24.5%. ოფიციალური საბოლოო შედეგები 30 აპრილს გამოქვეყნდება. პოროშენკომ უკვე მიულოცა ზელენსკის გამარჯვება და განაცხადა, რომ ის პოლიტიკაში დარჩება. ზელენსკის მსოფლიო ლიდერებმაც მიულოცეს.[9]

[1] TOLO News; Explosion in Eastern Afghanistan leaves seven children dead; 14 April, 2019; available at: https://www.tolonews.com/afghanistan/explosion-eastern-afghanistan-leaves-seven-children-dead?fbclid=IwAR186wOKESmy6jVPCBT1zX7ABvvdfUq3hLQ3UKNnHHb-dCwzVdVQI5AhGbk

[2] BBC; Kabul attack: Seven killed at Afghan ministry of information; 20 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47996762

[3] BBC; Nusrat Jahan Rafi: Burned to death for reporting sexual harassment; By Mir Sabbir; 18 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47947117

[4] Reuters; British woman killed, three other people kidnapped in northern Nigeria; By Garba Muhammad; 21 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-nigeria-security/british-woman-killed-three-other-people-kidnapped-in-northern-nigeria-idUSKCN1RX0GR?il=0&fbclid=IwAR0z7-g20jnRp3gyGcgbGLjsQrM7EQMXqGMZzF4j4Eeyzp_wd_ut-kL8uZk

[5] Reuters; Islamic State claims its first Congo attack; 19 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-congo-security/islamic-state-claims-its-first-congo-attack-idUSKCN1RU2KD

[6] BBC; Sri Lanka attacks: Death toll soars to 290 after bombings hit churches and hotels; 22 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-48008073

[7] Al Arabiya; Sri Lanka government says local Islamist group behind blasts; 22 April, 2019; available at: http://english.alarabiya.net/en/News/world/2019/04/22/Sri-Lanka-government-says-local-Islamist-group-behind-blasts.html

[8] Reuters; Islamic State claims responsibility for Sri Lanka bombings; 23 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sri-lanka-blasts-claim/islamic-state-claims-responsibility-for-sri-lanka-bombings-idUSKCN1RZ102

[9] იმედის ახალი ამბები; ცესკო: ზელენსკის ხმათა 73 პროცენტი აქვს; 22 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/103500/tsesko-zelenskis-khmata-73-protsenti-aqvs

საუდის არაბეთი. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა. აპრილი, 2019

ქალთა მიმართ დისკრიმინაციული პრაქტიკა – აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ქალები კვლავ აწყდებიან სერიოზულ დისკრიმინაციას როგორც საკანონმდებლო, ასევე ყოფით დონეზე და ბევრი მათგანი კვლავ არ არის ინფორმირებული საკუთარი უფლებების შესახებ.

საკანონმდებლო დონეზე ქალები და კაცები თანაბარი სამართლებრივი სტატუსით არ სარგებლობენ და რადგან ქვეყანაში არ მოქმედებს კოდიფიცირებული კანონი პირადი სტატუსების შესახებ, საოჯახო თემებზე მოსამართლეები გადაწყვეტილებებს იღებენ შარიათის კანონების საკუთარი განმარტებების შესაბამისად. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებს აქვთ ქონების ფლობის და თავიანთი მეურვის მხრიდან ფინანსური მხარდაჭერის უფლება, ქალები სარგებლობენ ნაკლები პოლიტიკური და სოციალური უფლებებით და ხშირად მათ მიმართ დამოკიდებულება არ არის კაცების მიმართ დამოკიდებულების თანაბარი როგორც პოლიტიკურ, ასევე სოციალურ სფეროებში. მეურვეობის სისტემა ქალებს ავალდებულებს, ჰყავდეთ მამრობითი სქესის ახლო ნათესავი „მეურვის“ ამპლუაში, როგორც კანონიერი პირი, რომელიც დართავს მას ქვეყნის გარეთ მოგზაურობის ნებას. 2018 წლის სექტემბერში ჯედაჰის პირადი სტატუსების შესახებ დავების განმხილველმა სასამართლომ დაავალა მამაკაცს, თავისი 24 წლის გოგოსთვის პასპორტის აღება, რათა მას სწავლა გაეგრძელებინა საზღვარგარეთ. ქალებს, ასევე, სჭირდებათ მეურვის თანხმობა, რათა დატოვონ საპატიმრო დაწესებულება სასჯელის მოხდის შემდეგ.

ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, ქალებს უფლება აქვთ დამოუკიდებლად წარმართონ ჯანდაცვის პროცესი. ქალებს შეუძლიათ იმუშაონ მეურვის თანხმობის გარეშე, თუმცა ზოგიერთი დამსაქმებელი მაინც ითხოვს მეურვის თანხმობას, მიუხედავად იმისა, რომ კანონი კრძალავს ასეთ პრაქტიკას. 2018 წლის 15 თებერვალს ვაჭრობისა და ინვესტიციების სამინისტრომ განაცხადა, რომ ამიერიდან ქალებს აღარ სჭირდებათ მამაკაცი მეურვის თანხმობა ბიზნეს საქმიანობის დასაწყებად.[1] 2019 წლის ანგარიშში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ გამოთქვამს ვარაუდს, რომ რეფორმა რეალურად პრაქტიკაში, როგორც ჩანს, არ გატარდება.[2]

2018 წლის 24 ივნისს მთავრობამ მოხსნა აკრძალვა ქალებისთვის ავტომობილების მართვაზე. „ნიუ იორკ ტაიმსი“ ამ პერიოდში წერდა, რომ საკმაოდ ჭიანურდებოდა ქალებისთვის მართვის მოწმობის აღების პროცესი და მართვის სასწავლო სკოლებში აყვანა, რადგან შეზღუდული იყო სასწავლო დაწესებულებებისა და ქალი მასწავლებლების რაოდენობა, რომელიც აუცილებელია გენდერული ნიშნით განცალკევებული პროგრამის პირობებში. სოციალურ მედიაში ფართოდ გავრცელდა ვიდეო, სადაც სალმა ალ-შერიფი ამტკიცებდა, რომ მის მანქანას განზრახ წაუკიდა ცეცხლი მამაკაცმა, რომელიც „ეწინააღმდეგებოდა ქალების მიერ მანქანის მართვას“. გარდა ამისა, ის აცხადებდა, რომ მუდმივად იღებდა მუქარებს მისი ახალგაზრდა მამაკაცი თანასოფლელებისგან (მექას პროვინციის სოფელი სამადი). 2018 წლის 28 ოქტომბერს მექას სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლომ საკმარისი მტკიცებულებების არ არსებობის გამო ორი მამაკაცი გაამართლა. ალ-შერიფმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრა. 2018 წლის დეკემბერს კიდევ ერთ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, ამჯერად ჯედაჰში, სადაც კიდევ ერთი ქალის ნურჰან ბასამის მანქანა დაიწვა.[3] 2019 წლის ანგარიშში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებით წერს, რომ აკრძალვის მოხსნამდე ერთი თვით ადრე ქალთა უფლებების აქტივისტები და ქალთათვის მართვის უფლების მოთხოვნის კამპანიის ლიდერები თვითნებურად დააკავეს.[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ წერდა, რომ მათ საკმაოდ სერიოზული ბრალდებები წაუყენეს, მათ შორის კავშირი უცხოურ პარტიებთან. სახელმწიფო მედია საშუალებები რეგულარულად უჩვენებდნენ მათ ფოტოებს წარწერით „მოღალატე“.[5]

საუდის არაბეთის კანონი მოქალაქეობის შესახებ ასევე დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. ქალებს არ შეუძლიათ პირდაპირ გადასცენ მოქალაქეობა თავიანთ შვილებს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში თუ ბავშვის მამა არ არის საუდის არაბეთის მოქალაქე. შარიათის კანონების ქვეყანაში დამკვიდრებული განმარტებით, მუსლიმ ქალს ეკრძალება არა მუსლიმ კაცზე ქორწინება, თუმცა, საპირისპიროდ, კაცებს შეუძლიათ დაქორწინდნენ ქრისტიანებსა და ებრაელებზე. ქალებს სჭირდებათ მთავრობის ნებართვა რათა იქორწინონ არა მოქალაქეზე. მამაკაცებს ასევე სჭირდებათ მთავრობის ნებართვა თუ აპირებენ დაქორწინდნენ იმ ქვეყნის მოქალაქეზე, რომელიც არ არის სპარსეთის ყურის ქვეყნების თანამშრომლობის საბჭოს წევრი (საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი, კუვეიტი, ომანი, კატარი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები). რეგულაციები უკრძალავს საუდელ მამაკაცებს ცოლად მოიყვანონ პაკისტანის, ბანგლადეშის, ჩადის და ბურმის მოქალაქე ქალები. დამატებით, მთავრობა ითხოვს საუდელი კაცებისგან, რომელთაც სურთ უცხოელ ქალე დაქორწინება, იმის დადასტურებას შესაბამის დოკუმენტაციით, რომ მათი პირველი ცოლი უუნაროა, აქვს ქრონიკული დაავადება ან სტერილურია.

ფართოდ გავრცელებული სოციალური ნორმების გამო, სახელმწიფო ინსტიტუტები და არა მარტო, უკრძალავს ქალებს ბევრი საჯარო დაწესებულებით სარგებლობას. კანონი ითხოვს ქალებისგან, რომ იყვნენ განცალკევებით, საჯარო სივრცეებში სპეციალურად ქალებისთვის გამოყოფილ სექციებში. ქალები ხშირად ვერ მიირთმევენ საკვებს იმ რესტორნებში, სადაც არ არის ქალებისთვის სპეციალურად გამოყოფილი სექციები. კულტურული ნორმები აიძულებს სახელმწიფო ინსტიტუტებს, ქალებს დაავალდებულონ საჯარო სივრცეში აბაიას ტარება. ზოგადად, მუსლიმი ქალებისგან მოითხოვენ, რომ მათ დამალონ საკუთარი თმა. რაც შეეხება არა მუსლიმ ქალებს აზიიდან და აფრიკიდან, მათ უფრო მეტად მოეთხოვებათ აღნიშნული წესის დაცვა, ვიდრე არა მუსლიმ ქალებს დასავლეთიდან.

2018 წლის ივნისში სატელევიზიო წამყვანმა შირინ ალ-რიფაიემ დატოვა ქვეყანა მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებამ დაიწყო გამოძიება მის წინააღმდეგ. აუდიო-ვიზუალური მედიის მთავარი კომისია ამტკიცებდა, რომ მისი ჩაცმულობა იყო „მიუღებელი“. ალ-რიფაიე საუბრობდა ქალებისთვის მართვის აკრძალვის მოხსნაზე, როდესაც მისი თეთრი აბაია ქარმა ააფრიალა და აბაიას ქვეშ მისი სამოსი გამოაჩინა.

ქალები დისკრიმინაციას აწყდებიან სასამართლოში, სადაც კაცის ჩვენება ორი ქალის ჩვენების ტოლფასია. ყველა მოსამართლე მამაკაცია და ქალები აწყდებიან აკრძალვებს საკანონმდებლო პრაქტიკის წარმართვის კუთხით. განქორწინებისას, ქალმა უნდა წარმოადგინოს სამართლებრივად აღიარებული საფუძველი, ხოლო მამაკაცს შეუძლია განქორწინდეს ასეთი მიზეზის გარეშე, უბრალოდ იმის თქმით, რომ არსებობს „შეუთავსებელი განსხვავებები“. ასეთ შემთხვევაში მამაკაცი ვალდებულია ქალს გადაუხადოს ქორწინებისას შეთანხმებული თანხმა, როგორც ერთჯერადი სახდელი. მამაკაცს ასეთი გადასახადის გადახდა შეიძლება სასამართლოს ძალითაც დაეკისროს. მთავრობამ დაიწყო თითის ანაბეჭდით იდენტიფიკაციის სისტემის დანერგვა, რათა ნიქაბის მატარებელ ქალებს მეტი წვდომა ჰქონდეთ სასამართლო პროცესზე.

ქალები აწყდებიან დისკრიმინაციას საოჯახო საკითხების შესახებ კანონით. მაგალითად, ქალებს სჭირდებათ მამაკაცი მეურვის თანხმობა, რათა დაქორწინდნენ; ან სასამართლოს დადგენილება, რომ დაქორწინდნენ მეურვის თანხმობის გარეშე. მეურვის წინააღმდეგობის დროს, სასამართლო აფასებს მეურვის როლს და შეიძლება ქორწინება დაშვებულად გამოაცხადოს. 2018 წლის განმავლობაში 72 ასეთი შემთხვევა დაფიქსირდა, როდესაც სასამართლომ დაუშვა ქორწინება მამაკაცი მეურვის წინააღმდეგობის პირობებში.

განქორწინებისას, სასამართლოები ხშირად ბავშვზე (ბიჭების შემთხვევაში 7 წლიდან და გოგოების შემთხვევაში 9 წლიდან) მეურვეობის უფლებას უტოვებენ მამაკაცს ან გარდაცვლილი მამაკაცის ოჯახს. ბევრ შემთხვევაში არა მოქალაქე განქორწინებულ ქალს სასამართლომ ბავშვის მონახულების უფლებაც არ მისცა. 2018 წლის მარტში იუსტიციის მინისტრმა შეიხ ვალიდ ალ-სამანიმ დაავალა სასამართლოებს გააუქმონ ის წესი, რომლის მიხედვითაც განქორწინებულ ქალებს მოეთხოვებათ საჩივრის შეტანა ბავშვზე მეურვეობის მისაღებად. მშობლებს შორის უთანხმოების არ არსებობის შემთხვევაში, დედებს შეუძლიათ, სამართლებრივი ქმედებების გარეშე, უბრალოდ შეავსონ მოთხოვნა შესაბამის სასამართლოში. მემკვიდრეობის შესახებ კანონი ასევე დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ – ქალებს ერგებათ ძმებისთვის გადაცემული მემკვიდრეობის ნახევარი ოდენობა.

უკანასკნელი კვლევების მიხედვით, ქალები საჯარო და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების სტუდენტთა 52%-ს შეადგენენ. გენდერული ნიშნით განცალკევებული სისტემა საუნივერსიტეტო დონეზე დადგენილ ნორმას წარმოადგენს. ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენს სამედიცინო სკოლები და მეფე აბდულას სახელობის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი, სადაც ქალებს და კაცებს ერთად მუშაობის უფლება აქვთ, საუნივერსიტეტო საერთო საცხოვრებელში მათ არ მოეთხოვებათ აბაიას ტარება და შეუძლიათ მანქანის მართვა. სხვა უნივერსიტეტებში დაყოფილი კლასებია. გოგონებს და ბიჭებს შეუძლიათ ერთობლივად მიიღონ მონაწილეობა დებატებში, მხოლოდ ფიზიკურად განცალკევებით ყოფნის პირობებში.[6]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლებამ ბევრ სექტორში გაუღო კარი ქალებს და მისცა მათ დასაქმების უფლება ისეთ სფეროებში, სადაც აქამდე ქალთა დასაქმება აკრძალული იყო; ასეთი სფეროებია, მაგალითად, საგზაო მოძრაობის კონტროლი, საპასპორტო კონტროლი, საგამოძიებო და საჯარო ბრალმდებლის სფერო.[7]

2018 წლის 12 მარტს გაეროს ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის აღმოფხვრის კომიტეტმა მოუწოდა საუდის არაბეთს დაასრულოს დისკრიმინაციული პრაქტიკა ქალების წინააღმდეგ, მათ შორის გააუქმოს მამაკაცი მეურვის ინსტიტუტი და მისცეს ქალებს სრული წვდომა სამართალწარმოებაზე.

გაუპატიურება და ოჯახში ძალადობა – გაუპატიურება სისხლის სამართლის დანაშაულია შარიათის კანონით და აღნიშნული ქმედებისთვის დადგენილია სასჯელის ფართო სპექტრი – გამათრახებიდან სიკვდილით დასჯამდე. კანონი სისხლის სამართლის დანაშაულად არ აღიარებს მეუღლის მიერ გაუპატიურებას. მსხვერპლებს მოეთხოვებათ დაამტკიცონ, რომ გაუპატიურებას ჰქონდა ადგილი და ქალების ჩვენებები ყოველთვის არ დაიშვება სასამართლო პროცესზე.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი და სოციალური დაბრკოლებების გამო, ხელისუფლებას სასამართლომდე ძალიან ცოტა შემთხვევა მიჰყავს. სტატისტიკა ინციდენტების, სამართლებრივი დევნის, მსჯავრის დადებისა და აღსრულების შესახებ არ არის ხელმისაწვდომი; თუმცა, მედია საშუალებებისა და დამკვირვებლების ინფორმაციით, გაუპატიურება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ამასთან, გაუპატიურების შესახებ ბევრ შემთხვევაში ინფორმაცია საერთოდ არ ვრცელდება, რადგან მსხვერპლი აწყდება სოციალურ და ოჯახის მხრიდან ზეწოლას, მათ შორისაა შემდგომი გათხოვების შესაძლებლობების შეზღუდვა, სამართლებრივი სანქციები და პატიმრობა ან ქორწინების გარეშე სექსუალურ კავშირში დადანაშაულება, რაც შარიათის კანონებით დასჯადი ქმედებაა.

ოჯახში ძალადობის შესახებ კანონი ადგენს ფართო სამოქმედო არეალს და ხელისუფლებას აძლევს საშუალებას, იმოქმედოს პრევენციის და ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის კუთხით. კანონი ოჯახში ძალადობას ფართო ცნებად განსაზღვრავს და სასჯელის სახით ითვალისწინებს ერთი თვიდან ერთ წლამდე პატიმრობას და ფულად ჯარიმას 5-დან 50 ათას რიალამდე (1 330 – 13 300 $) თუ სასამართლო უფრო მკაცრ სასჯელს არ დააწესებს.

მკვლევარების მტკიცებით, ძნელია პრობლემის მაგნიტუდის დადგენა, თუმცა ვარაუდობენ, რომ პრობლემა ფართოდაა გავრცელებული. ეროვნული გვარდიის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მოქმედი კვაზი-სამთავრობო ორგანიზაცია ოჯახის უსაფრთხოების ეროვნული პროგრამა NFSP 2005 წელს დაარსდა. ორგანიზაციის მიზანია ცნობიერების ამაღლება და ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლა, მათ შორის ინციდენტების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება.

წყაროების მტკიცებით, მთავრობა მკაფიოდ არ განმარტავს ოჯახში ძალადობას და პროცედურებთან დაკავშირებულ საკითხებს. ქალთა უფლებების ზოგიერთი დამცველის მტკიცებით, გამომძიებლებს ხშირად ერიდებათ სახლებში შესვლა ოჯახის უფროსის (მამაკაცი) თანხმობის გარეშე; ხშირად კი, მოძალადე სწორედ ოჯახის უფროსი მამაკაცია. ზოგიერთი აქტივისტი აცხადებს, რომ ხელისუფლება ყოველთვის არაა მოწოდებული ინციდენტი გამოიძიოს; ამის ნაცვლად, ისინი მსხვერპლს და მოძალადეს, ოჯახის შენარჩუნების მიზნით, შერიგებისკენ მოუწოდებენ. ხშირად, პოლიცია და სასამართლო ქალებს  პირდაპირ მათზე მოძალადეებთან აბრუნებს, რომლებიც ამავე დროს მათი სამართლებრივი მეურვეები არიან.

2018 წლის 8 მარტს ქალმა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ჯაზანის პროვინციიდან, გაავრცელა ვიდეო, სადაც ის შველას ითხოვდა და აცხადებდა, რომ მისმა უფროსმა ძმამ და ოჯახის დანარჩენმა წევრებმა ის სცემეს და ავადმყოფ დედასთან და ორ შვილთა ერთად სახლიდან გააგდეს. მისი მტკიცებით, როდესაც ის პოლიციაში მივიდა, მას მეურვე მამაკაცის მიყვანა მოსთხოვეს. როდესაც ვიდეო ფართოდ გავრცელდა, შრომისა და სოციალური განვითარების სამინისტრომ განაცხადა, რომ ჯაზანის პროვინციის სოციალური დაცვის ჯგუფი საქმეში ჩაერთო და საქმის შესწავლა დაიწყო. ანგარიშის გამოქვეყნების მომენტში აღნიშნულ საქმეზე ახალი გარემოებები არ იყო ცნობილი.

სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშში საუბარია ასევე მთავრობის ძალისხმევაზე, რომელიც ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგაა მიმართული. 2018 წლის განმავლობაში მეფე აბდულაზიზის სახელობის ეროვნული დიალოგის ცენტრმა გამართა სამუშაო შეხვედრები და დაარიგა საგანმანათლებლო მასალა ოჯახს შიგნით მეუღლეებს შორის არსებული კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარების მიზნით. შრომისა და სოციალური განვითარების სამინისტროს ორგანიზებითა და მხარდაჭერით მოეწყო საოჯახო-დაცვითი თავშესაფრები. ადამიანის უფლებათა კომისია ირებს საჩივრებს ოჯახში ძალადობის შესახებ და გადასცემს მათ შესაბამის სამთავრობო სტრუქტურებს. კომისია, ასევე, კონსულტაციას უტარებს მოსარჩელეებს და სთავაზობს მათ სამართლებრივ მხარდაჭერას. ორგანიზაცია დახმარებას უწევს მოსარჩელე ქალების ბავშვებს და ასევე ავრცელებს ქალთა უფლებების შესახებ საგანმანათლებლო მასალებს საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის და სხვა სახის სამუშაო სივრცეებში.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი საუდელი ქალის მტკიცებით, ოჯახში ძალადობა ინცესტის ფორმით ფართოდაა გავრცელებული, მაგრამ მათ შესახებ ინფორმაციის გავრცელების ეშინიათ სოციალური რეპრესიების შიშით.

ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება – ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება საუდის არაბეთში არ არის გავრცელებული, რადგან შარიათის კანონების მთავრობისეული განმარტება აღნიშნულ ძალადობრივ ტრადიციას და პრაქტიკას კრძალავს.

სექსუალური შევიწროვება – რადგან სექსუალური ძალადობის გაზომა საკმაოდ რთულია, ამასთან მედიის მხრიდან გაშუქება დაბალია და მთავრობის სტატისტიკა არ არსებობს. შარიათის კანონების მთავრობისეული განმარტება ადგენს სახელმძღვანელო პრინციპებს სასამართლოებისთვის. 2018 წლის 29 მაისს მინისტრთა საბჭომ დაამტკიცა სექსუალური შევიწროვების წინააღმდეგ კანონი, რომელიც მაქსიმალურ სასჯელის ზომად აწესებს 5-წლიან პატიმრობას და 300 ათასამდე რიალის (80 ათასი $) ოდენობის ჯარიმას. სექსუალური შევიწროვების ინციდენტების შესახებ სტატისტიკური მონაცემები არ გავრცელებულა. 8 აგვისტოს საჯარო პროკურორმა განაცხადა, რომ შევიწროვების ფაქტების შესახებ განაცხადების რაოდენობა მცირეა და აღნიშნა, რომ ეს ახალი კანონის დამსახურებაა. დამსაქმებლები ბევრ სექტორში ქალებისა და კაცებისთვის ცალ-ცალკე სამუშაო სივრცეებს ადგენენ. 2018 წლის 14 ივლისს ხელისუფლებამ დააპატიმრა ახალგაზრდა ქალი, რომელიც სცენაზე ახტა და მამაკაც მომღერალს ჩაეხუტა. პროკურორის განცხადებით, ახალგაზრდა ქალს სექსუალური შევიწროვების წინააღმდეგ კანონის მიხედვით გაასამართლებენ; მას 2 წლამდე პატიმრობა და 100 ათასამდე რიალის ოდენობის ფულადი ჯარიმა ემუქრება.[8] აღნიშნულ კანონთან დაკავშირებით, „Human Rights Watch“ წერს, რომ ცრუ ბრალდების შემთხვევაში, ბრალის დამდებს სასჯელის სახით ემუქრება იგივე სასჯელი, რაც გათვალისწინებულია იმ ქმედებისთვის, რომლის ჩადენას ის სხვას დააბრალებს.[9]

მოსახლეობის რაოდენობის კონტროლი – ინფორმაცია იძულებითი აბორტის ფაქტებისა და სტერილიზაციის შესახებ არ გავრცელებულა.[10]

ქალთა მონაწილეობა პოლიტიკურ პროცესებში – „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ 2015 წლის ადგილობრივ არჩევნებში ქალებს პირველად მიეცათ როგორც პასიური, ასევე აქტიური საარჩევნო უფლება. ქალთა მცირე რაოდენობამ მანდატების (საერთო რაოდენობის 1%) მოპოვებაც შეძლო. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკური უფლებები ზოგადად ყველა მოქალაქისთვის შემცირებულია, ქალები დამატებით დაბრკოლებებს აწყდებიან აღნიშნული მიმართულებით. ქალები და რელიგიური უმცირესობები ყველაზე მეტად არიან გამორიცხული წამყვანი სამთავრობო პოზიციებიდან. 2018 წლის თებერვალში ერთი ქალბატონი დაინიშნა შრომისა და სოციალური განვითარების მინისტრის მოადგილედ. მისი ფუნქციაა ქალთა დასაქმების პროპაგანდა.[11]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[2] Amnesty International; Human Rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018; Saudi Arabia; 26 February, 2019; available at:

[accessed 23 April 2019]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[4] Amnesty International; Human Rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018; Saudi Arabia; 26 February, 2019; available at:

[accessed 23 April 2019]

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[6] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[7] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[8] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[9] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[10] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[11] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Saudi Arabia, 4 February 2019

 (accessed on 23 April 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2019

ერდოღანის პარტიამ სტამბოლსა და ანკარაში არჩევნები წააგო – მიუხედავად ამისა, მთელი ქვეყნის მასშტაბით, გამარჯვება მაინც „სამართლიანობისა და განვითარების“ პარტიას დარჩა. ერდოღანმა აღნიშნა, რომ ქვეყნის მთავარი მიზანი ეკონომიკის გაძლიერება, განვითარების შენარჩუნება და დასაქმების გაზრდა იქნება.[1]

უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური ზელენსკიმ მოიგო – მსახიობს მხარი ამომრჩეველთა 30.24%-მა დაუჭირა. მეორე ადგილზე მოქმედი პრეზიდენტი პოროშენკო გავიდა ხმების 15.95%-ით. არჩევნების მეორე ტური 21 აპრილს გაიმართება.[2]

პაკისტანელმა მეგობრების გასართობად ცეკვაზე უარის გამო ცოლს რკინის მილით სცემა – შემთხვევა ლაჰორში მოხდა. ახალგაზრდა კაცი და მისი მეგობარი დააკავეს. მაინ ფაისალმა ცოლს ჯერ რკინის მილი ჩაარტყა, შემდეგ კი თმა დაუწვა. ახალგაზრდა ქალის დახმარებაზე პოლიციამ და კლინიკებმა უარი თქვეს. მას შემდეგ კი, რაც საქმე გახმაურდა, კაცი დააკავეს. ბრალდებულმა თავი იმით იმართლა, რომ ნარკოტიკული ნივთიერებების თრობის ქვეშ იყო და არაფერი ახსოვს.[3]

ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა – ამჯერად პროვინცია ბადღისში „თალიბანის“ ასობით მებრძოლი შეიჭრა. დაღუპულია, სულ მცირე, 20 ადამიანი. „თალიბანის“ მხრიდან 30-მდე მებრძოლი დაიღუპა. შეიარაღებული თავდასხმა ოთხი სხვადასხვა მიმართულებიდან განხორციელდა და თავდამსხმელებმა ხუთი საკონტროლო-გამშვებ პუნქტი აიღეს.[4]

საუდის არაბეთში ქალთა უფლებადამცველები ისევ დააკავეს – 7 დაკავებულს შორის ორი ასევე აშშ-ის მოქალაქეცაა. დაკავებულები ბლოგერები არიან. მათ თებერვლიდან მოგზაურობის უფლება უკვე შეზღუდული ჰქონდათ. დაკავებულები იმ 10-კაციანი ჯგუფის წევრები არიან, რომელიც საუდის არაბეთში ქალთა შეზღუდულ უფლებებს აპროტესტებს.[5]

[1] BBC; Turkey Local Election: Setback for Erdogan in big cities; 1 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-47764393

[2] UNIAN Info; CEC announces official results of first round of presidential elections in Ukraine; 7 April, 2019; available at: https://www.unian.info/politics/10507722-cec-announces-official-results-of-first-round-of-presidential-elections-in-ukraine-video.html

[3] Dunya News; Medical report of woman tortured by her husband in Lahore reveal injuries; 29 March, 2019; available at: https://dunyanews.tv/en/Pakistan/484632-Medical-report-of-woman-tortured-by-her-husband-Lahore-reveal-injuries

[4] Al Jazeera; Taliban kills Afghan security forces in massive Badghis attack; 4 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/taliban-kill-afghan-security-forces-massive-badghis-attack-190404155048831.html

[5] BBC; Saudi Arabia arrests seven including US citizens; 5 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47826106

ნიგერია. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა; მარტოხელა დედების მდგომარეობა. მარტი, 2019

ნიგერიის კონსტიტუცია ადგენს თანაბარ სამართლებრივ უფლებებს ქალებისა და მამაკაცებისთვის; თუმცა, ქალები განიცდიან სერიოზულ ეკონომიკურ დისკრიმინაციას. კანონი არ აწესებს არც თანაბარი ანაზღაურების ვალდებულებას და არც გამორიცხავს გენდერული ნიშნით დისკრიმინაციულ მიდგომას დაქირავებისას. ქალები, ზოგადად, მარგინალიზებულები არიან. ოფიციალურად, კანონი არ უკრძალავს ქალს, საკუთრებაში ჰქონდეს მიწა, მაგრამ სისტემა ისეა მოწყობილი, რომ მხოლოდ მამაკაცებს შეუძლიათ მიწა იქონიონ; ქალებს მიწის მოპოვების შესაძლებლობა უჩნდება მხოლოდ ქორწინების ან ოჯახის დახმარების გზით. საზოგადოებაში დამკვიდრებული ბევრი ჩვეულებითი წესი, ასევე, არ აღიარებს ქალის უფლებას, მემკვიდრეობით მიიღოს ქმრის ქონება; შედეგად, ბევრი ქვრივი ქალი იქცევა გაჭირვებულად, როდესაც ქმრის ნათესავები პრაქტიკულად ეპატრონებიან მთელ ქონებას. ბევრ სისხლის სამართლის სასამართლო ინსტანციაში ქალის ჩვენებას მამაკაცის ჩვენებაზე ნაკლები ძალა აქვს. იმ შტატებში, სადაც შარიათის კანონები მოქმედებს (ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში), სოციალური ნორმები ქალებზე სხვადასხვა ხარისხით ნეგატიურ გავლენას ახდენენ.

ნიგერიაში არ არსებობს სრულყოფილი კანონი ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ. მსხვერპლებს ან ძალიან მცირედ ან საერთოდ არ მიუწვდებათ ხელი სამართალზე. ქვეყნის სამხრეთის შტატებში ხელისუფლებამ მიიღო რიგი კანონებისა, რომლებიც მიმართულია გენდერული ნიშნით ძალადობის წინააღმდეგ და ქალთა გარკვეული უფლებების დაცვას ითვალისწინებს; ქვეყნის შტატების უმრავლესობაში მსგავსი კანონები არ არსებობს. ნიგერიის „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“, მიმართულია სექსუალური, ფიზიკური, ფსიქოლოგიური ძალადობის, მავნებლური და საზიანო ტრადიციების და სოციალურ-ეკონომიკური ძალადობის წინააღმდეგ. ასევე, აქტი მიმართულია ძალადობის, ოჯახიდან იძულებით გაგდების, იძულებითი ფინანსური დამოკიდებულების ან ეკონომიკური შევიწროვების, ქვრივთა მიმართ საზიანო პრაქტიკის, ქალთა სასქესო ორგანოების დამახინჯების, პოლიტიკური ძალადობის და სახელმწიფო აქტორების (კერძოდ, უსაფრთხოების ძალების) მხრიდან ძალადობის წინააღმდეგ. მსხვერპლთათვის გათვალისწინებულია სრულყოფილი სამედიცინო, ფსიქოლოგიური, სოციალური და სამართლებრივი მხარდაჭერის სამთავრობო სააგენტოებისგან და სერვისის მიმწოდებელი აკრედიტებული ინსტიტუტებისგან მიღების უფლება. ამასთან, დადგენილია, რომ მათი ვინაობა უნდა იყოს დაცული სასამართლო მოსმენების დროს. თუმცა, ვიდრე შტატები არ დაამტკიცებენ აქტს, მას ძალა აქვს მხოლოდ დედაქალაქის ფედერალურ ტერიტორიაზე.

კანონმდებლობის მიხედვით, სისხლის სამართლის დანაშაულია გაუპატიურება, თუმცა ასეთი ქმედება ფართოდაა გავრცელებული. გაუპატიურებისთვის დადგენილი სასჯელი არა სათანადო და დაბალი იყო. „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“ ადგენს, რომ გაუპატიურებისთვის სასჯელი უნდა იყოს 12 წლიდან სამუდამო პატიმრობამდე 14 წელს ზევით ასაკის დამნაშავეებისთვის. სხვა დანარჩენისთვის მაქსიმუმ 14 წელი. ოჯახში ძალადობა ფართოდაა გავრცელებული და ბევრი ამას სოციალურად მისაღებად მიიჩნევს. პოლიცია ხშირად არ ერევა ოჯახში ძალადობის საქმეებში ან მსხვერპლს ძალადობის პროვოცირებაში ადანაშაულებს. ქვეყნის პერიფერიებში სასამართლო და პოლიცია უარს ამბობს, ჩაერიოს ოჯახში ძალადობის საკითხებში, თუ მიიჩნევა, რომ სავარაუდო ძალადობის დონე არ აღემატება სოციალურად დადგენილ დასაშვებ ნორმას.

კანონი ეროვნული მასშტაბით არ განსაზღვრავს გენდერული ნიშნით ძალადობას სისხლის სამართლის დანაშაულად. „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“ ითვალისწინებს დამცავი ორდერების გაცემას ოჯახში ძალადობის პრევენციის მიზნით. ასეთი ფედერაციული დებულება კანონში ასახული აქვთ მხოლოდ კროს რივერის, ებონის, ჯიგავას და ლაგოსის შტატებს, მაგრამ ფედერალური მთავრობა არ დგამს სამართლებრივ ნაბიჯებს არსებული პრაქტიკის წინააღმდეგ.

„პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტით“ ნებისმიერი პირი, ვინც სხვა პირის მიმართ ძალადობრივ ან საზიანო ტრადიციას პრაქტიკაში გაატარებს, დაისჯება 4 წლამდე პატიმრობით ან ჯარიმით 500 ათასი ნაირით (1,560$) ან სასჯელის ორივე ფორმით ერთად. აღნიშნული ქმედება განხორციელებული ქვრივის მიმართ ითვალისწინებს იგივე ოდენობის ფულად ჯარიმას ან ორი წლით პატიმრობას ან სასჯელის ორივე ფორმას ერთად. აქტი ძალადობრივ ან საზიანო ტრადიციაში გულისხმობს ნებისმიერ ტრადიციულ ქმედებას ან დამოკიდებულებას, რომელიც ნეგატიურად მოქმედებს ქალთა და გოგონათა ფუნდამენტურ უფლებებზე, მათ შორისაა მემკვიდრეობა, ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება, იძულებითი ქორწინება და ოჯახისა და მეგობრებისგან იძულებითი იზოლირება.

ფედერალური კანონის მიუხედავად, პურდაჰი, კულტურული პრაქტიკა, რომელიც აიძულებს ქალებს იცხოვრონ ისე, რომ არ ჰქონდეთ შეხება „არასასურველ“ მამაკაცებთან, კვლავ მოქმედებს ნიგერიის ჩრდილოეთ ნაწილში. „პატიმრობაში“ გამწესება მიღებული ტრადიციაა ქვრივებისთვის ჩრდილოეთ ნაწილში. იზოლირებული ქვრივები სოციალური  შეზღუდვების ობიექტები არიან – ერთი წლის განმავლობაში მათ ძირამდე ჭრიან თმას და აცმევენ შავებს. სხვა ადგილებში ქვრივ ქალს ქმრის საკუთრების ნაწილად განიხილავენ, რომელიც ოჯახს „მემკვიდრეობით უნდა დარჩეს“. რიგ სამხრეთულ ტრადიციულ საზოგადოებებში, ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, ქვრივებზე ეჭვი მიაქვთ. იმისთვის, რომ დაამტკიცონ საკუთარი უდანაშაულობა, მათ აიძულებენ, დალიონ ის წყალი, რომლითაც მათი გარდაცვლილი ქმრის გვამი განიბანა.

სექსუალური შევიწროვება გავრცელებულ პრობლემად რჩება. სექსუალური შევიწროვება კანონის ძალით არაა აკრძალული; კანონი ადგენს სასჯელს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სექსუალურ შევიწროვებას ახლავს ძალადობა. სექსუალური კავშირის მოთხოვნა დასაქმების ან საუნივერსიტეტო ხარისხის სანაცვლოდ დამკვიდრებული პრაქტიკაა.[1]

ნიგერიაში ქალები სარგებლობენ ფორმალური პოლიტიკური თანასწორობით; თუმცა, შემზღუდველი სოციალური ნორმები ზღუდავს ქალთა მონაწილეობას პრაქტიკაში. 2015 წლის არჩევნებში სენატის 109 მანდატიდან ქალებმა მიიღეს 8 და მათი წილი 360-ადგილიან წარმომადგენლობით სახლში 24-დან შემცირდა 18-მდე. ქალები განათლებისა და დასაქმების კუთხით ფართოდ გავრცელებული დისკრიმინაციის ობიექტები არიან. ბევრი ოჯახის არჩევანია, რომ ვაჟები გაგზავნონ სკოლაში, ხოლო გოგონები ქუჩის მოვაჭრეებად ან ოჯახში მომუშავეებად აქციონ. ქალები სერიოზულ სამართლებრივ უთანასწორობაში არიან იმ შტატებში, სადაც შარიათი მოქმედებს (ნიგერიის ჩრდილოეთი ნაწილი).[2] გარკვეულ ადგილებში, ის ოჯახები, სადაც შინამეურნეობას ქალები უძღვებიან, საუბრობენ დისკრიმინაციაზე საკვებით მხარდაჭერისა და შემოსავლის წყაროების შესაძლებლობების კუთხით.[3]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Nigeria, 20 April 2018

 (accessed on 11 March 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2018 – Nigeria, January 2018

 (accessed on 11 March 2019)

[3] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Nigeria, 22 February 2018

 (accessed on 11 March 2019)