დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-30 ივნისი, 2019

სტამბოლის მერის არჩევნებში კვლავ ოპოზიციის კანდიდატმა გაიმარჯვა – ეკრემ იმამოღულ ხმების 54% მიიღო. მისი ოპონენტი, ყოფილი პრემიერი ბინალი ილდირიმი შეშფოთებულია, პრეზიდენტმა ერდოღანმა კი იმამოღლუს გამარჯვება მიულოცა. სტამბოლის მერის არჩევნები ხელმეორედ ჩატარდა. ამის მიზეზი ისაა, რომ ერდოღანმა 31 მარტის არჩევნებში ხმის მიცემის პროცესში დანაშაულებრივი ქმედებები დაინახა. თურქეთის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ სტამბოლის მერის არჩევნების შედეგები გააუქმა, თუმცა ხელახალ არჩევნებში კვლავ იგივე კანდიდატმა გაიმარჯვა.[1]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში ამერიკელი სამხედროები დაიღუპნენ. ინციდენტი ურუზგანის პროვინციაში მოხდა. თავდასხმა, რომელსაც ორი ჯარისკაცი ემსხვერპლა, ავღანეთში მაიკ პომპეოს ვიზიტის შემდეგ მოხდა. სამხედრო უწყებას ჯარისკაცების დაღუპვის შესახებ დეტალები არ გაუმჟღავნებია.[2]

თალიბებმა საარჩევნო კომისიის წევრებზე იერიში მიიტანეს და 8 ადამიანი ადგილზე მოკლეს. ინციდენტი კანდაგარის პროვინციაში მოხდა, სადაც თალიბებსა და აშშ-ის წარმომადგენლებს შორის შეიარაღებული კონფლიქტის დასრულებაზე მოლაპარაკებების მეშვიდე რაუნდი მიმდინარეობს. ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი 18 წელია გრძელდება.[3]

ტუნისის ტერაქტებზე პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო – ტუნისის დედაქალაქის ცენტრში ორმაგი ტერაქტი მოხდა, რის შედეგადაც ერთი პოლიციელი დაიღუპა, ორი პოლიციელი და სამი სამოქალაქო პირი დაშავდა. აფეთქება შარლ დე გოლის გამზირზე, საფრანგეთის საელჩოსთან ახლოს მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[4]

ინდოეთში დედა-შვილს გაუპატიურებისას წინააღმდეგობის გაწევის გამო თავები გადაპარსეს – ინციდენტი ბიჰარის შტატში მოხდა. კაცები დედა-შვილის სახლში შევარდნენ და მათი ჯგუფური გაუპატიურება სცადეს. როდესაც მათ წინააღმდეგობა გაუწიეს, დამნაშავეებმა დედა-შვილს თავები გადაპარსეს, შემდეგ კი სოფელში ჩამოატარეს. მათ ასევე ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს. პოლიციამ ორი პირი დააკავა და 5-ზე ძებნა გამოაცხადა.[5]

[1] BBC; Erdogan’s party suffers blow after Istanbul re-run poll defeat; 24 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-48739256

[2] New York Times; 2 US soldiers killed in Fierce Firefight in Afghanistan; 26 June, 2019; available at: https://www.nytimes.com/2019/06/26/world/asia/afghanistan-american-soldiers-killed.html

[3] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბებმა საარჩევნო კომისიის 8 წევრი მოკლეს; 30 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/110307/avganetshi-talibebma-saarchevno-komisiis-8-tsevri-mokles

[4] Reuters; Islamic State claims suicide attacks on police in Tunisian capital; 27 June, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-tunisia-security-claim/islamic-state-claims-suicide-attacks-on-police-in-tunisian-capital-idUSKCN1TS2ZK

[5] BBC; India arrests after women’s heads shaved for resisting rape; 28 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48783253ავღანე

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 ივნისი, 2019

აღმოსავლეთ უკრაინაში ორი სამხედრო დაიღუპა – ოფიციალური კიევის მტკიცებით, რუსულმა მხარემ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება 7 ივნისს 28-ჯერ დაარღვია. ორმხრივი სროლისას დაიღუპა ორი სამხედრო და დაიჭრა 12 ჯარისკაცი, მათგან 5-ის მდგომარეობა მძიმეა.[1]

თეირანში 500-ზე მეტი რესტორანი ისლამის პრინციპების დაუცველობის დამო დახურეს – ირანის დედაქალაქში რეიდი 547 რესტორანსა და კაფეში ჩატარდა. რამადანის ბოლო კვირაში დაწესებულებები ისლამური წესების დაუცველობის გამო დალუქეს. დაკავებულია 11 მფლობელი.[2]

ინდოეთში 8 წლის მუსლიმი გოგოს გაუპატიურებაში, წამებასა და მკვლელობაში ბრალდებული 8 კაციდან 6 სასამართლომ დამნაშავედ ცნო – მათგან სამს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მსხვერპლი ბავშვი ინდოეთში მცხოვრები მუსლიმი მომთაბარე ტომიდან იყო. ის 2018 წლის იანვარში ქალაქ კატჰუასთან მდებარე ტყეში იპოვეს. ეს ამბავი ინდური მედიის ყურადღების ცენტრში მას შემდეგ მოექცა, რაც ადვოკატებმა და მემარჯვენე ჯგუფებმა საქმეზე ბრალდებული 8 ადამიანის დაკავება გააპროტესტეს. საქმეზე დაკავებულებს შორის იყო ერთ ერთი მსჯავრდებულის შვილიც, თუმცა სასამართლომ ის გაამართლა. დანარჩენ ბრალდებულებს შორის კი არიან როგორც ყოფილი პოლიციელები, ასევე საჯარო სამსახურის თანამშრომლები და არასრულწლოვანი. მისი სასამართლო პროცესი ცალკე გაიმართება, რადგან 18 წელს მიუღწეველი პირია.

როგორც გამოძიების პროცესში ითქვა, ბრალდებულებს ბავშვის გამოყენებით სურდათ ის ტომი, რომელსაც ბავშვი წარმოადგენდა (მათ გუჯარებს უწოდებენ), დაეშინებინათ და ტერორის ქვეშ ჰყოლოდათ. როგორც მოკლული გოგოს მშობლებმა სასამართლოზე თქვეს, მათი ოჯახი კატჰუში თავს დაუცველად გრძნობს, სადაც საზოგადოების დიდი ნაწილი ინდოელებისგან შედგება.

BBC-ის ინფორმაციით, 2018 წლის მონაცემებით, ინდოეთში ყოველ 155 წუთში ერთხელ 16 წლამდე ბავშვს,  ყოველ 13 საათში ერთხელ კი 10 წლამდე ბავშვს აუპატიურებენ. 2012 წელს ინდოეთში ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის 8,541 შემთხვევა დაფიქსირდა, ეს მაშინ, როდესაც 2016 წელს მაჩვენებელი 19,765 იყო. 2015 წელს ინდოეთში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი 10 000-ზე მეტი ბავშვი და მოზარდი გახდა. ამასთან, ინდოეთში 240 მილიონამდე ქალმა ოჯახი 18 წლამდე შექმნა. ბავშვებზე სექსუალური მოძალადეების 50% მსხვერპლისთვის ნაცნობები ან ოჯახისთვის ნდობით აღჭურვილი ადამიანები არიან.[3]

ვენესუელაში სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით 17 ადამიანი დააკავეს – ვენესუელის გენერალურმა პროკურატურამ, 30 აპრილს მომხდარი სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით, 17 ადამიანს ბრალი წაუყენა. „გამოძიება 34 ადამიანის მიმართ მიმდინარეობს, მათგან 17 დაკავებულია. ვენესუელაში ვითარება განსაკუთრებით იანვარში დაიძაბა, როდესაც აშშ-ის მხარდაჭერილმა ოპოზიციის ლიდერმა, ხუან გუაიდომ საკუთარი თავი ვენესუელის დროებით პრეზიდენტად გამოაცხადა. გუაიდოს ლეგიტიმურობა მსოფლიოს 20-ზე მეტმა ქვეყანამ, მათ შორის, საქართველომაც აღიარა. მადუროს ხელისუფლების პირობებში ვენესუელამ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები დამოუკიდებელ ქვეყნებად ცნო. მიმდინარე წლის აპრილში გუაიდოს მხარი სამხედროების ჯგუფმა დაუჭირა, რის შემდეგაც ქვეყანაში მასშტაბური საპროტესტო აქციები განახლდა. პოლიციასთან შეტაკებების შედეგად დაიღუპა 5 და დაშავდა ასობით ადამიანი.[4]

ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს – 32 მათგანს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მოსამართლის განცხადებით, დამნაშავეები ეგვიპტის პრეზიდენტის აბდელ ფატაჰ ალ-სისის მოკვლას 2014 წელს საუდის არაბეთში ვიზიტისას გეგმავდნენ. დანარჩენ 264 ადამიანს 3-დან 15 წლამდე პატიმრობა მიესაჯა.[5]

სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა – მოგადიშუს ცენტრში მომხდარი აფეთქების შედეგად 8 ადამიანი დაიღუპა და 16 დაშავდა.  კიდევ ერთი აფეთქება, რომლის შედეგადაც არავინ დაშავებულა, აეროპორტისკენ მიმავალ გზაზე მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[6]

[1] UNIAN; Donbas warzone update: Number of attacks on Ukraine almost doubles; 8 June, 2019; available at: https://www.unian.info/war/10579224-donbas-warzone-update-number-of-attacks-on-ukraine-almost-doubles.html?fbclid=IwAR2LtMn2A50Yvow76_qu3e5T85hOe1utoR7tfjNBJrX_xpk3Sn7AfLU9gOY

[2] DW; Tehran shuts hundreds of restaurants for flouting Islam; By Nik Martin; 9 June, 2019; available at: https://www.dw.com/en/tehran-shuts-hundreds-of-restaurants-for-flouting-islam/a-49118896?fbclid=IwAR0x2xOe0np5i_lxjsRJfARI_HCw07b7sYqH-IQqDaWr1XqU8MccLaq__9Q

[3] BBC; Kathuna child rape and murder: Three men given life sentences; 10 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48552354?fbclid=IwAR3u3ERGGxIO4s6qml6D52d3FSUqs4175svg9hQ5NJ1QL5tUnihr-A0Pg_A

[4] France 24; Venezuela says 17 arrested and charged over anti-Maduro coup; 11 June, 2019; available at: https://www.france24.com/en/20190611-venezuela-says-17-arrested-charged-over-anti-maduro-coup

[5] იმედის ახალი ამბები; ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს; 12 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108525/egvipteshi-terorizmis-braldebit-296-adamiani-gaasamartles

[6] იმედის ახალი ამბები; სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა; 15 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108783/somalis-dedaqalaqshi-ori-dzlieri-apetqeba-mokhda

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 აპრილი, 2019

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთის აღმოსავლეთით, ლაღმანის პროვინციასთან ახლოს მდებარე სოფელში, აუფეთქებელი ურვების ამოქმედების შედეგად 7 ბავშვი დაიღუპა, რამდენიმე კი დაშავდა. ბავშვები ბასრამის ტერიტორიაზე თამაშობდნენ, რა დროსაც ნაღმები ამოქმედდა.[1]

ქაბულში ინფორმაციის სამინისტროს შენობასთან აფეთქების და სროლის ხმა ისმოდა. ინფორმაცია ინციდენტზე პასუხისმგებელი ან მომხდარის გამო დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა.[2]

ბანგლადეშში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი გოგო ცოცხლად დაწვეს – ინციდენტი ქალაქ ფენიში მოხდა. ნუსრათ ჯაჰან რაფი ისლამურ სკოლაში სწავლობდა. 27 მარტს ის დირექტორმა კაბინეტში გამოიძახა და მას სექსუალური ძალადობა სცადა. გოგონა ოთახიდან გაიქცა და ოჯახთან ერთად პოლიციაში მივიდა და განაცხადა. პოლიციელმა მისი ჩვენება ვიდეოზე აღწერა. ვიდეოში ჩანს, რომ გოგონა სახეზე ხელებს იფარებს, პოლიციელი კი ეუბნება, რომ არაფერი სერიოზული არ მომხდარა. პოლიციამ სკოლის დირექტორი დააკავა, რასაც საპროტესტო აქციები მოჰყვა. დემონსტრანტები მომხდარში ნუსრათს ადანაშაულებდნენ. 6 აპრილს ნუსრათი სკოლაში მივიდა. ერთერთმა თანასკოლელმა ის სახურავზე აიყვანა, სადაც 4-5 თანასკოლელი ნუსრათს საჩივრის უკან გატანას სთხოვდა. უარის შემდეგ, მას ნავთი გადაასხეს და ცეცხლი წაუკიდეს. მიღებული დამწვრობის გამო, ნუსრათი 10 აპრილს გარდაიცვალა. პოლიციამ გამოძიების ფარგლებში 15 ადამიანი დააკავა, მათგან 7 მკვლელობაში მონაწილეობაშია ბრალდებული. სკოლის დირექტორი პატიმრობაში რჩება; პოლიციელი, რომელსაც ნუსრათმა თავდაპირველად მიმართა, სამსახურიდან გაუშვეს.[3]

ნიგერიაში ბრიტანელი ქალი მოკლეს – შემთხვევა ქალაქ კადუნაში მოხდა. თავდამსხმელებმა ასევე სამი კაცი გაიტაცეს. მოკლული ქალი ტურისტი იყო; ის არასამთავრობო ორგანიზაციაში „Mercy Corps“ მუშაობდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[4]

„ისლამური სახელმწიფო“ კონგოში პირველი ოპერაციის ჩატარებას და ისლამური სახალიფოს ცენტრალურ-აფრიკული პროვინციის შექმნის შესახებ აცხადებს – ქალაქ ბენისთან მომხდარ ორმხრივ სროლად სულ მცირე სამი კონგოელი ჯარისკაცი და ერთი სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. ადგილობრივი ლიდერების თქმით, აღნიშნული თავდასხმასთან „ისლამურ სახელმწიფოს“ არაფერი აქვს საერთო და მის უკან ისლამისტური დაჯგუფება „გაერთიანებული დემოკრატიული ძალები“ დგას. თუმცა ამ დაჯგუფების სახელს ხშირად უკავშირებენ „ისლამურ სახელმწიფოს“.[5]

შრი-ლანკაზე ტერორისტული თავდასხმების შედეგად 300-მდე ადამიანი დაიღუპა – დაშავებულთა რაოდენობა 500-ს აჭარბებს. საერთო ჯამში ქვეყანის მასშტაბით 8 აფეთქება მოხდა, მათ შორის ქრისტიანულ ეკლესიებში, სადაც მრევლი სააღდგომო ლოცვებს აღავლენდა. ქვეყნის ხელისუფლების ცნობით, აფეთქებების გამო დაკავებულია 24 ადამიანი, თუმცა უცნობია, ინციდენტების უკან ვინ დგას. ტერაქტების შემდეგ, ქვეყანაში სოციალური მედია დაბლოკეს.[6] მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ჯამაათ ალ-ტავჰიდ ალ-ვათანიამ“ აიღო. დაჯგუფება ახალი ჩამოყალიბებულია და მის შესახებ ძალიან მცირე ინფორმაცია მოიპოვება. ადგილობრივი ხელისუფლების ვარაუდით, დაჯგუფება გლობალური მოძრაობის ნაწილია.[7] მალევე, მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ტერაქტებზე პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[8]

უკრაინის პრეზიდენტის ვოლოდიმირ ზელენსკი გახდა – უკრაინის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ზელენსკიმ ხმათა 70%-ზე მეტი მიიღო. მოქმედმა პრეზიდენტმა პოროშენკომ კი 24.5%. ოფიციალური საბოლოო შედეგები 30 აპრილს გამოქვეყნდება. პოროშენკომ უკვე მიულოცა ზელენსკის გამარჯვება და განაცხადა, რომ ის პოლიტიკაში დარჩება. ზელენსკის მსოფლიო ლიდერებმაც მიულოცეს.[9]

[1] TOLO News; Explosion in Eastern Afghanistan leaves seven children dead; 14 April, 2019; available at: https://www.tolonews.com/afghanistan/explosion-eastern-afghanistan-leaves-seven-children-dead?fbclid=IwAR186wOKESmy6jVPCBT1zX7ABvvdfUq3hLQ3UKNnHHb-dCwzVdVQI5AhGbk

[2] BBC; Kabul attack: Seven killed at Afghan ministry of information; 20 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47996762

[3] BBC; Nusrat Jahan Rafi: Burned to death for reporting sexual harassment; By Mir Sabbir; 18 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47947117

[4] Reuters; British woman killed, three other people kidnapped in northern Nigeria; By Garba Muhammad; 21 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-nigeria-security/british-woman-killed-three-other-people-kidnapped-in-northern-nigeria-idUSKCN1RX0GR?il=0&fbclid=IwAR0z7-g20jnRp3gyGcgbGLjsQrM7EQMXqGMZzF4j4Eeyzp_wd_ut-kL8uZk

[5] Reuters; Islamic State claims its first Congo attack; 19 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-congo-security/islamic-state-claims-its-first-congo-attack-idUSKCN1RU2KD

[6] BBC; Sri Lanka attacks: Death toll soars to 290 after bombings hit churches and hotels; 22 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-48008073

[7] Al Arabiya; Sri Lanka government says local Islamist group behind blasts; 22 April, 2019; available at: http://english.alarabiya.net/en/News/world/2019/04/22/Sri-Lanka-government-says-local-Islamist-group-behind-blasts.html

[8] Reuters; Islamic State claims responsibility for Sri Lanka bombings; 23 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sri-lanka-blasts-claim/islamic-state-claims-responsibility-for-sri-lanka-bombings-idUSKCN1RZ102

[9] იმედის ახალი ამბები; ცესკო: ზელენსკის ხმათა 73 პროცენტი აქვს; 22 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/103500/tsesko-zelenskis-khmata-73-protsenti-aqvs

საუდის არაბეთი. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა. აპრილი, 2019

ქალთა მიმართ დისკრიმინაციული პრაქტიკა – აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ქალები კვლავ აწყდებიან სერიოზულ დისკრიმინაციას როგორც საკანონმდებლო, ასევე ყოფით დონეზე და ბევრი მათგანი კვლავ არ არის ინფორმირებული საკუთარი უფლებების შესახებ.

საკანონმდებლო დონეზე ქალები და კაცები თანაბარი სამართლებრივი სტატუსით არ სარგებლობენ და რადგან ქვეყანაში არ მოქმედებს კოდიფიცირებული კანონი პირადი სტატუსების შესახებ, საოჯახო თემებზე მოსამართლეები გადაწყვეტილებებს იღებენ შარიათის კანონების საკუთარი განმარტებების შესაბამისად. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებს აქვთ ქონების ფლობის და თავიანთი მეურვის მხრიდან ფინანსური მხარდაჭერის უფლება, ქალები სარგებლობენ ნაკლები პოლიტიკური და სოციალური უფლებებით და ხშირად მათ მიმართ დამოკიდებულება არ არის კაცების მიმართ დამოკიდებულების თანაბარი როგორც პოლიტიკურ, ასევე სოციალურ სფეროებში. მეურვეობის სისტემა ქალებს ავალდებულებს, ჰყავდეთ მამრობითი სქესის ახლო ნათესავი „მეურვის“ ამპლუაში, როგორც კანონიერი პირი, რომელიც დართავს მას ქვეყნის გარეთ მოგზაურობის ნებას. 2018 წლის სექტემბერში ჯედაჰის პირადი სტატუსების შესახებ დავების განმხილველმა სასამართლომ დაავალა მამაკაცს, თავისი 24 წლის გოგოსთვის პასპორტის აღება, რათა მას სწავლა გაეგრძელებინა საზღვარგარეთ. ქალებს, ასევე, სჭირდებათ მეურვის თანხმობა, რათა დატოვონ საპატიმრო დაწესებულება სასჯელის მოხდის შემდეგ.

ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, ქალებს უფლება აქვთ დამოუკიდებლად წარმართონ ჯანდაცვის პროცესი. ქალებს შეუძლიათ იმუშაონ მეურვის თანხმობის გარეშე, თუმცა ზოგიერთი დამსაქმებელი მაინც ითხოვს მეურვის თანხმობას, მიუხედავად იმისა, რომ კანონი კრძალავს ასეთ პრაქტიკას. 2018 წლის 15 თებერვალს ვაჭრობისა და ინვესტიციების სამინისტრომ განაცხადა, რომ ამიერიდან ქალებს აღარ სჭირდებათ მამაკაცი მეურვის თანხმობა ბიზნეს საქმიანობის დასაწყებად.[1] 2019 წლის ანგარიშში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ გამოთქვამს ვარაუდს, რომ რეფორმა რეალურად პრაქტიკაში, როგორც ჩანს, არ გატარდება.[2]

2018 წლის 24 ივნისს მთავრობამ მოხსნა აკრძალვა ქალებისთვის ავტომობილების მართვაზე. „ნიუ იორკ ტაიმსი“ ამ პერიოდში წერდა, რომ საკმაოდ ჭიანურდებოდა ქალებისთვის მართვის მოწმობის აღების პროცესი და მართვის სასწავლო სკოლებში აყვანა, რადგან შეზღუდული იყო სასწავლო დაწესებულებებისა და ქალი მასწავლებლების რაოდენობა, რომელიც აუცილებელია გენდერული ნიშნით განცალკევებული პროგრამის პირობებში. სოციალურ მედიაში ფართოდ გავრცელდა ვიდეო, სადაც სალმა ალ-შერიფი ამტკიცებდა, რომ მის მანქანას განზრახ წაუკიდა ცეცხლი მამაკაცმა, რომელიც „ეწინააღმდეგებოდა ქალების მიერ მანქანის მართვას“. გარდა ამისა, ის აცხადებდა, რომ მუდმივად იღებდა მუქარებს მისი ახალგაზრდა მამაკაცი თანასოფლელებისგან (მექას პროვინციის სოფელი სამადი). 2018 წლის 28 ოქტომბერს მექას სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლომ საკმარისი მტკიცებულებების არ არსებობის გამო ორი მამაკაცი გაამართლა. ალ-შერიფმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრა. 2018 წლის დეკემბერს კიდევ ერთ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, ამჯერად ჯედაჰში, სადაც კიდევ ერთი ქალის ნურჰან ბასამის მანქანა დაიწვა.[3] 2019 წლის ანგარიშში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებით წერს, რომ აკრძალვის მოხსნამდე ერთი თვით ადრე ქალთა უფლებების აქტივისტები და ქალთათვის მართვის უფლების მოთხოვნის კამპანიის ლიდერები თვითნებურად დააკავეს.[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ წერდა, რომ მათ საკმაოდ სერიოზული ბრალდებები წაუყენეს, მათ შორის კავშირი უცხოურ პარტიებთან. სახელმწიფო მედია საშუალებები რეგულარულად უჩვენებდნენ მათ ფოტოებს წარწერით „მოღალატე“.[5]

საუდის არაბეთის კანონი მოქალაქეობის შესახებ ასევე დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. ქალებს არ შეუძლიათ პირდაპირ გადასცენ მოქალაქეობა თავიანთ შვილებს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში თუ ბავშვის მამა არ არის საუდის არაბეთის მოქალაქე. შარიათის კანონების ქვეყანაში დამკვიდრებული განმარტებით, მუსლიმ ქალს ეკრძალება არა მუსლიმ კაცზე ქორწინება, თუმცა, საპირისპიროდ, კაცებს შეუძლიათ დაქორწინდნენ ქრისტიანებსა და ებრაელებზე. ქალებს სჭირდებათ მთავრობის ნებართვა რათა იქორწინონ არა მოქალაქეზე. მამაკაცებს ასევე სჭირდებათ მთავრობის ნებართვა თუ აპირებენ დაქორწინდნენ იმ ქვეყნის მოქალაქეზე, რომელიც არ არის სპარსეთის ყურის ქვეყნების თანამშრომლობის საბჭოს წევრი (საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი, კუვეიტი, ომანი, კატარი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები). რეგულაციები უკრძალავს საუდელ მამაკაცებს ცოლად მოიყვანონ პაკისტანის, ბანგლადეშის, ჩადის და ბურმის მოქალაქე ქალები. დამატებით, მთავრობა ითხოვს საუდელი კაცებისგან, რომელთაც სურთ უცხოელ ქალე დაქორწინება, იმის დადასტურებას შესაბამის დოკუმენტაციით, რომ მათი პირველი ცოლი უუნაროა, აქვს ქრონიკული დაავადება ან სტერილურია.

ფართოდ გავრცელებული სოციალური ნორმების გამო, სახელმწიფო ინსტიტუტები და არა მარტო, უკრძალავს ქალებს ბევრი საჯარო დაწესებულებით სარგებლობას. კანონი ითხოვს ქალებისგან, რომ იყვნენ განცალკევებით, საჯარო სივრცეებში სპეციალურად ქალებისთვის გამოყოფილ სექციებში. ქალები ხშირად ვერ მიირთმევენ საკვებს იმ რესტორნებში, სადაც არ არის ქალებისთვის სპეციალურად გამოყოფილი სექციები. კულტურული ნორმები აიძულებს სახელმწიფო ინსტიტუტებს, ქალებს დაავალდებულონ საჯარო სივრცეში აბაიას ტარება. ზოგადად, მუსლიმი ქალებისგან მოითხოვენ, რომ მათ დამალონ საკუთარი თმა. რაც შეეხება არა მუსლიმ ქალებს აზიიდან და აფრიკიდან, მათ უფრო მეტად მოეთხოვებათ აღნიშნული წესის დაცვა, ვიდრე არა მუსლიმ ქალებს დასავლეთიდან.

2018 წლის ივნისში სატელევიზიო წამყვანმა შირინ ალ-რიფაიემ დატოვა ქვეყანა მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებამ დაიწყო გამოძიება მის წინააღმდეგ. აუდიო-ვიზუალური მედიის მთავარი კომისია ამტკიცებდა, რომ მისი ჩაცმულობა იყო „მიუღებელი“. ალ-რიფაიე საუბრობდა ქალებისთვის მართვის აკრძალვის მოხსნაზე, როდესაც მისი თეთრი აბაია ქარმა ააფრიალა და აბაიას ქვეშ მისი სამოსი გამოაჩინა.

ქალები დისკრიმინაციას აწყდებიან სასამართლოში, სადაც კაცის ჩვენება ორი ქალის ჩვენების ტოლფასია. ყველა მოსამართლე მამაკაცია და ქალები აწყდებიან აკრძალვებს საკანონმდებლო პრაქტიკის წარმართვის კუთხით. განქორწინებისას, ქალმა უნდა წარმოადგინოს სამართლებრივად აღიარებული საფუძველი, ხოლო მამაკაცს შეუძლია განქორწინდეს ასეთი მიზეზის გარეშე, უბრალოდ იმის თქმით, რომ არსებობს „შეუთავსებელი განსხვავებები“. ასეთ შემთხვევაში მამაკაცი ვალდებულია ქალს გადაუხადოს ქორწინებისას შეთანხმებული თანხმა, როგორც ერთჯერადი სახდელი. მამაკაცს ასეთი გადასახადის გადახდა შეიძლება სასამართლოს ძალითაც დაეკისროს. მთავრობამ დაიწყო თითის ანაბეჭდით იდენტიფიკაციის სისტემის დანერგვა, რათა ნიქაბის მატარებელ ქალებს მეტი წვდომა ჰქონდეთ სასამართლო პროცესზე.

ქალები აწყდებიან დისკრიმინაციას საოჯახო საკითხების შესახებ კანონით. მაგალითად, ქალებს სჭირდებათ მამაკაცი მეურვის თანხმობა, რათა დაქორწინდნენ; ან სასამართლოს დადგენილება, რომ დაქორწინდნენ მეურვის თანხმობის გარეშე. მეურვის წინააღმდეგობის დროს, სასამართლო აფასებს მეურვის როლს და შეიძლება ქორწინება დაშვებულად გამოაცხადოს. 2018 წლის განმავლობაში 72 ასეთი შემთხვევა დაფიქსირდა, როდესაც სასამართლომ დაუშვა ქორწინება მამაკაცი მეურვის წინააღმდეგობის პირობებში.

განქორწინებისას, სასამართლოები ხშირად ბავშვზე (ბიჭების შემთხვევაში 7 წლიდან და გოგოების შემთხვევაში 9 წლიდან) მეურვეობის უფლებას უტოვებენ მამაკაცს ან გარდაცვლილი მამაკაცის ოჯახს. ბევრ შემთხვევაში არა მოქალაქე განქორწინებულ ქალს სასამართლომ ბავშვის მონახულების უფლებაც არ მისცა. 2018 წლის მარტში იუსტიციის მინისტრმა შეიხ ვალიდ ალ-სამანიმ დაავალა სასამართლოებს გააუქმონ ის წესი, რომლის მიხედვითაც განქორწინებულ ქალებს მოეთხოვებათ საჩივრის შეტანა ბავშვზე მეურვეობის მისაღებად. მშობლებს შორის უთანხმოების არ არსებობის შემთხვევაში, დედებს შეუძლიათ, სამართლებრივი ქმედებების გარეშე, უბრალოდ შეავსონ მოთხოვნა შესაბამის სასამართლოში. მემკვიდრეობის შესახებ კანონი ასევე დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ – ქალებს ერგებათ ძმებისთვის გადაცემული მემკვიდრეობის ნახევარი ოდენობა.

უკანასკნელი კვლევების მიხედვით, ქალები საჯარო და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების სტუდენტთა 52%-ს შეადგენენ. გენდერული ნიშნით განცალკევებული სისტემა საუნივერსიტეტო დონეზე დადგენილ ნორმას წარმოადგენს. ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენს სამედიცინო სკოლები და მეფე აბდულას სახელობის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი, სადაც ქალებს და კაცებს ერთად მუშაობის უფლება აქვთ, საუნივერსიტეტო საერთო საცხოვრებელში მათ არ მოეთხოვებათ აბაიას ტარება და შეუძლიათ მანქანის მართვა. სხვა უნივერსიტეტებში დაყოფილი კლასებია. გოგონებს და ბიჭებს შეუძლიათ ერთობლივად მიიღონ მონაწილეობა დებატებში, მხოლოდ ფიზიკურად განცალკევებით ყოფნის პირობებში.[6]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლებამ ბევრ სექტორში გაუღო კარი ქალებს და მისცა მათ დასაქმების უფლება ისეთ სფეროებში, სადაც აქამდე ქალთა დასაქმება აკრძალული იყო; ასეთი სფეროებია, მაგალითად, საგზაო მოძრაობის კონტროლი, საპასპორტო კონტროლი, საგამოძიებო და საჯარო ბრალმდებლის სფერო.[7]

2018 წლის 12 მარტს გაეროს ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის აღმოფხვრის კომიტეტმა მოუწოდა საუდის არაბეთს დაასრულოს დისკრიმინაციული პრაქტიკა ქალების წინააღმდეგ, მათ შორის გააუქმოს მამაკაცი მეურვის ინსტიტუტი და მისცეს ქალებს სრული წვდომა სამართალწარმოებაზე.

გაუპატიურება და ოჯახში ძალადობა – გაუპატიურება სისხლის სამართლის დანაშაულია შარიათის კანონით და აღნიშნული ქმედებისთვის დადგენილია სასჯელის ფართო სპექტრი – გამათრახებიდან სიკვდილით დასჯამდე. კანონი სისხლის სამართლის დანაშაულად არ აღიარებს მეუღლის მიერ გაუპატიურებას. მსხვერპლებს მოეთხოვებათ დაამტკიცონ, რომ გაუპატიურებას ჰქონდა ადგილი და ქალების ჩვენებები ყოველთვის არ დაიშვება სასამართლო პროცესზე.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი და სოციალური დაბრკოლებების გამო, ხელისუფლებას სასამართლომდე ძალიან ცოტა შემთხვევა მიჰყავს. სტატისტიკა ინციდენტების, სამართლებრივი დევნის, მსჯავრის დადებისა და აღსრულების შესახებ არ არის ხელმისაწვდომი; თუმცა, მედია საშუალებებისა და დამკვირვებლების ინფორმაციით, გაუპატიურება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ამასთან, გაუპატიურების შესახებ ბევრ შემთხვევაში ინფორმაცია საერთოდ არ ვრცელდება, რადგან მსხვერპლი აწყდება სოციალურ და ოჯახის მხრიდან ზეწოლას, მათ შორისაა შემდგომი გათხოვების შესაძლებლობების შეზღუდვა, სამართლებრივი სანქციები და პატიმრობა ან ქორწინების გარეშე სექსუალურ კავშირში დადანაშაულება, რაც შარიათის კანონებით დასჯადი ქმედებაა.

ოჯახში ძალადობის შესახებ კანონი ადგენს ფართო სამოქმედო არეალს და ხელისუფლებას აძლევს საშუალებას, იმოქმედოს პრევენციის და ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის კუთხით. კანონი ოჯახში ძალადობას ფართო ცნებად განსაზღვრავს და სასჯელის სახით ითვალისწინებს ერთი თვიდან ერთ წლამდე პატიმრობას და ფულად ჯარიმას 5-დან 50 ათას რიალამდე (1 330 – 13 300 $) თუ სასამართლო უფრო მკაცრ სასჯელს არ დააწესებს.

მკვლევარების მტკიცებით, ძნელია პრობლემის მაგნიტუდის დადგენა, თუმცა ვარაუდობენ, რომ პრობლემა ფართოდაა გავრცელებული. ეროვნული გვარდიის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მოქმედი კვაზი-სამთავრობო ორგანიზაცია ოჯახის უსაფრთხოების ეროვნული პროგრამა NFSP 2005 წელს დაარსდა. ორგანიზაციის მიზანია ცნობიერების ამაღლება და ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლა, მათ შორის ინციდენტების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება.

წყაროების მტკიცებით, მთავრობა მკაფიოდ არ განმარტავს ოჯახში ძალადობას და პროცედურებთან დაკავშირებულ საკითხებს. ქალთა უფლებების ზოგიერთი დამცველის მტკიცებით, გამომძიებლებს ხშირად ერიდებათ სახლებში შესვლა ოჯახის უფროსის (მამაკაცი) თანხმობის გარეშე; ხშირად კი, მოძალადე სწორედ ოჯახის უფროსი მამაკაცია. ზოგიერთი აქტივისტი აცხადებს, რომ ხელისუფლება ყოველთვის არაა მოწოდებული ინციდენტი გამოიძიოს; ამის ნაცვლად, ისინი მსხვერპლს და მოძალადეს, ოჯახის შენარჩუნების მიზნით, შერიგებისკენ მოუწოდებენ. ხშირად, პოლიცია და სასამართლო ქალებს  პირდაპირ მათზე მოძალადეებთან აბრუნებს, რომლებიც ამავე დროს მათი სამართლებრივი მეურვეები არიან.

2018 წლის 8 მარტს ქალმა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ჯაზანის პროვინციიდან, გაავრცელა ვიდეო, სადაც ის შველას ითხოვდა და აცხადებდა, რომ მისმა უფროსმა ძმამ და ოჯახის დანარჩენმა წევრებმა ის სცემეს და ავადმყოფ დედასთან და ორ შვილთა ერთად სახლიდან გააგდეს. მისი მტკიცებით, როდესაც ის პოლიციაში მივიდა, მას მეურვე მამაკაცის მიყვანა მოსთხოვეს. როდესაც ვიდეო ფართოდ გავრცელდა, შრომისა და სოციალური განვითარების სამინისტრომ განაცხადა, რომ ჯაზანის პროვინციის სოციალური დაცვის ჯგუფი საქმეში ჩაერთო და საქმის შესწავლა დაიწყო. ანგარიშის გამოქვეყნების მომენტში აღნიშნულ საქმეზე ახალი გარემოებები არ იყო ცნობილი.

სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშში საუბარია ასევე მთავრობის ძალისხმევაზე, რომელიც ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგაა მიმართული. 2018 წლის განმავლობაში მეფე აბდულაზიზის სახელობის ეროვნული დიალოგის ცენტრმა გამართა სამუშაო შეხვედრები და დაარიგა საგანმანათლებლო მასალა ოჯახს შიგნით მეუღლეებს შორის არსებული კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარების მიზნით. შრომისა და სოციალური განვითარების სამინისტროს ორგანიზებითა და მხარდაჭერით მოეწყო საოჯახო-დაცვითი თავშესაფრები. ადამიანის უფლებათა კომისია ირებს საჩივრებს ოჯახში ძალადობის შესახებ და გადასცემს მათ შესაბამის სამთავრობო სტრუქტურებს. კომისია, ასევე, კონსულტაციას უტარებს მოსარჩელეებს და სთავაზობს მათ სამართლებრივ მხარდაჭერას. ორგანიზაცია დახმარებას უწევს მოსარჩელე ქალების ბავშვებს და ასევე ავრცელებს ქალთა უფლებების შესახებ საგანმანათლებლო მასალებს საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის და სხვა სახის სამუშაო სივრცეებში.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი საუდელი ქალის მტკიცებით, ოჯახში ძალადობა ინცესტის ფორმით ფართოდაა გავრცელებული, მაგრამ მათ შესახებ ინფორმაციის გავრცელების ეშინიათ სოციალური რეპრესიების შიშით.

ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება – ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება საუდის არაბეთში არ არის გავრცელებული, რადგან შარიათის კანონების მთავრობისეული განმარტება აღნიშნულ ძალადობრივ ტრადიციას და პრაქტიკას კრძალავს.

სექსუალური შევიწროვება – რადგან სექსუალური ძალადობის გაზომა საკმაოდ რთულია, ამასთან მედიის მხრიდან გაშუქება დაბალია და მთავრობის სტატისტიკა არ არსებობს. შარიათის კანონების მთავრობისეული განმარტება ადგენს სახელმძღვანელო პრინციპებს სასამართლოებისთვის. 2018 წლის 29 მაისს მინისტრთა საბჭომ დაამტკიცა სექსუალური შევიწროვების წინააღმდეგ კანონი, რომელიც მაქსიმალურ სასჯელის ზომად აწესებს 5-წლიან პატიმრობას და 300 ათასამდე რიალის (80 ათასი $) ოდენობის ჯარიმას. სექსუალური შევიწროვების ინციდენტების შესახებ სტატისტიკური მონაცემები არ გავრცელებულა. 8 აგვისტოს საჯარო პროკურორმა განაცხადა, რომ შევიწროვების ფაქტების შესახებ განაცხადების რაოდენობა მცირეა და აღნიშნა, რომ ეს ახალი კანონის დამსახურებაა. დამსაქმებლები ბევრ სექტორში ქალებისა და კაცებისთვის ცალ-ცალკე სამუშაო სივრცეებს ადგენენ. 2018 წლის 14 ივლისს ხელისუფლებამ დააპატიმრა ახალგაზრდა ქალი, რომელიც სცენაზე ახტა და მამაკაც მომღერალს ჩაეხუტა. პროკურორის განცხადებით, ახალგაზრდა ქალს სექსუალური შევიწროვების წინააღმდეგ კანონის მიხედვით გაასამართლებენ; მას 2 წლამდე პატიმრობა და 100 ათასამდე რიალის ოდენობის ფულადი ჯარიმა ემუქრება.[8] აღნიშნულ კანონთან დაკავშირებით, „Human Rights Watch“ წერს, რომ ცრუ ბრალდების შემთხვევაში, ბრალის დამდებს სასჯელის სახით ემუქრება იგივე სასჯელი, რაც გათვალისწინებულია იმ ქმედებისთვის, რომლის ჩადენას ის სხვას დააბრალებს.[9]

მოსახლეობის რაოდენობის კონტროლი – ინფორმაცია იძულებითი აბორტის ფაქტებისა და სტერილიზაციის შესახებ არ გავრცელებულა.[10]

ქალთა მონაწილეობა პოლიტიკურ პროცესებში – „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ 2015 წლის ადგილობრივ არჩევნებში ქალებს პირველად მიეცათ როგორც პასიური, ასევე აქტიური საარჩევნო უფლება. ქალთა მცირე რაოდენობამ მანდატების (საერთო რაოდენობის 1%) მოპოვებაც შეძლო. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკური უფლებები ზოგადად ყველა მოქალაქისთვის შემცირებულია, ქალები დამატებით დაბრკოლებებს აწყდებიან აღნიშნული მიმართულებით. ქალები და რელიგიური უმცირესობები ყველაზე მეტად არიან გამორიცხული წამყვანი სამთავრობო პოზიციებიდან. 2018 წლის თებერვალში ერთი ქალბატონი დაინიშნა შრომისა და სოციალური განვითარების მინისტრის მოადგილედ. მისი ფუნქციაა ქალთა დასაქმების პროპაგანდა.[11]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[2] Amnesty International; Human Rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018; Saudi Arabia; 26 February, 2019; available at:

[accessed 23 April 2019]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[4] Amnesty International; Human Rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018; Saudi Arabia; 26 February, 2019; available at:

[accessed 23 April 2019]

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[6] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[7] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[8] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[9] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Saudi Arabia, 17 January 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[10] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 23 April 2019)

[11] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Saudi Arabia, 4 February 2019

 (accessed on 23 April 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2019

ერდოღანის პარტიამ სტამბოლსა და ანკარაში არჩევნები წააგო – მიუხედავად ამისა, მთელი ქვეყნის მასშტაბით, გამარჯვება მაინც „სამართლიანობისა და განვითარების“ პარტიას დარჩა. ერდოღანმა აღნიშნა, რომ ქვეყნის მთავარი მიზანი ეკონომიკის გაძლიერება, განვითარების შენარჩუნება და დასაქმების გაზრდა იქნება.[1]

უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური ზელენსკიმ მოიგო – მსახიობს მხარი ამომრჩეველთა 30.24%-მა დაუჭირა. მეორე ადგილზე მოქმედი პრეზიდენტი პოროშენკო გავიდა ხმების 15.95%-ით. არჩევნების მეორე ტური 21 აპრილს გაიმართება.[2]

პაკისტანელმა მეგობრების გასართობად ცეკვაზე უარის გამო ცოლს რკინის მილით სცემა – შემთხვევა ლაჰორში მოხდა. ახალგაზრდა კაცი და მისი მეგობარი დააკავეს. მაინ ფაისალმა ცოლს ჯერ რკინის მილი ჩაარტყა, შემდეგ კი თმა დაუწვა. ახალგაზრდა ქალის დახმარებაზე პოლიციამ და კლინიკებმა უარი თქვეს. მას შემდეგ კი, რაც საქმე გახმაურდა, კაცი დააკავეს. ბრალდებულმა თავი იმით იმართლა, რომ ნარკოტიკული ნივთიერებების თრობის ქვეშ იყო და არაფერი ახსოვს.[3]

ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა – ამჯერად პროვინცია ბადღისში „თალიბანის“ ასობით მებრძოლი შეიჭრა. დაღუპულია, სულ მცირე, 20 ადამიანი. „თალიბანის“ მხრიდან 30-მდე მებრძოლი დაიღუპა. შეიარაღებული თავდასხმა ოთხი სხვადასხვა მიმართულებიდან განხორციელდა და თავდამსხმელებმა ხუთი საკონტროლო-გამშვებ პუნქტი აიღეს.[4]

საუდის არაბეთში ქალთა უფლებადამცველები ისევ დააკავეს – 7 დაკავებულს შორის ორი ასევე აშშ-ის მოქალაქეცაა. დაკავებულები ბლოგერები არიან. მათ თებერვლიდან მოგზაურობის უფლება უკვე შეზღუდული ჰქონდათ. დაკავებულები იმ 10-კაციანი ჯგუფის წევრები არიან, რომელიც საუდის არაბეთში ქალთა შეზღუდულ უფლებებს აპროტესტებს.[5]

[1] BBC; Turkey Local Election: Setback for Erdogan in big cities; 1 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-47764393

[2] UNIAN Info; CEC announces official results of first round of presidential elections in Ukraine; 7 April, 2019; available at: https://www.unian.info/politics/10507722-cec-announces-official-results-of-first-round-of-presidential-elections-in-ukraine-video.html

[3] Dunya News; Medical report of woman tortured by her husband in Lahore reveal injuries; 29 March, 2019; available at: https://dunyanews.tv/en/Pakistan/484632-Medical-report-of-woman-tortured-by-her-husband-Lahore-reveal-injuries

[4] Al Jazeera; Taliban kills Afghan security forces in massive Badghis attack; 4 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/taliban-kill-afghan-security-forces-massive-badghis-attack-190404155048831.html

[5] BBC; Saudi Arabia arrests seven including US citizens; 5 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47826106

ნიგერია. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა; მარტოხელა დედების მდგომარეობა. მარტი, 2019

ნიგერიის კონსტიტუცია ადგენს თანაბარ სამართლებრივ უფლებებს ქალებისა და მამაკაცებისთვის; თუმცა, ქალები განიცდიან სერიოზულ ეკონომიკურ დისკრიმინაციას. კანონი არ აწესებს არც თანაბარი ანაზღაურების ვალდებულებას და არც გამორიცხავს გენდერული ნიშნით დისკრიმინაციულ მიდგომას დაქირავებისას. ქალები, ზოგადად, მარგინალიზებულები არიან. ოფიციალურად, კანონი არ უკრძალავს ქალს, საკუთრებაში ჰქონდეს მიწა, მაგრამ სისტემა ისეა მოწყობილი, რომ მხოლოდ მამაკაცებს შეუძლიათ მიწა იქონიონ; ქალებს მიწის მოპოვების შესაძლებლობა უჩნდება მხოლოდ ქორწინების ან ოჯახის დახმარების გზით. საზოგადოებაში დამკვიდრებული ბევრი ჩვეულებითი წესი, ასევე, არ აღიარებს ქალის უფლებას, მემკვიდრეობით მიიღოს ქმრის ქონება; შედეგად, ბევრი ქვრივი ქალი იქცევა გაჭირვებულად, როდესაც ქმრის ნათესავები პრაქტიკულად ეპატრონებიან მთელ ქონებას. ბევრ სისხლის სამართლის სასამართლო ინსტანციაში ქალის ჩვენებას მამაკაცის ჩვენებაზე ნაკლები ძალა აქვს. იმ შტატებში, სადაც შარიათის კანონები მოქმედებს (ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში), სოციალური ნორმები ქალებზე სხვადასხვა ხარისხით ნეგატიურ გავლენას ახდენენ.

ნიგერიაში არ არსებობს სრულყოფილი კანონი ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ. მსხვერპლებს ან ძალიან მცირედ ან საერთოდ არ მიუწვდებათ ხელი სამართალზე. ქვეყნის სამხრეთის შტატებში ხელისუფლებამ მიიღო რიგი კანონებისა, რომლებიც მიმართულია გენდერული ნიშნით ძალადობის წინააღმდეგ და ქალთა გარკვეული უფლებების დაცვას ითვალისწინებს; ქვეყნის შტატების უმრავლესობაში მსგავსი კანონები არ არსებობს. ნიგერიის „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“, მიმართულია სექსუალური, ფიზიკური, ფსიქოლოგიური ძალადობის, მავნებლური და საზიანო ტრადიციების და სოციალურ-ეკონომიკური ძალადობის წინააღმდეგ. ასევე, აქტი მიმართულია ძალადობის, ოჯახიდან იძულებით გაგდების, იძულებითი ფინანსური დამოკიდებულების ან ეკონომიკური შევიწროვების, ქვრივთა მიმართ საზიანო პრაქტიკის, ქალთა სასქესო ორგანოების დამახინჯების, პოლიტიკური ძალადობის და სახელმწიფო აქტორების (კერძოდ, უსაფრთხოების ძალების) მხრიდან ძალადობის წინააღმდეგ. მსხვერპლთათვის გათვალისწინებულია სრულყოფილი სამედიცინო, ფსიქოლოგიური, სოციალური და სამართლებრივი მხარდაჭერის სამთავრობო სააგენტოებისგან და სერვისის მიმწოდებელი აკრედიტებული ინსტიტუტებისგან მიღების უფლება. ამასთან, დადგენილია, რომ მათი ვინაობა უნდა იყოს დაცული სასამართლო მოსმენების დროს. თუმცა, ვიდრე შტატები არ დაამტკიცებენ აქტს, მას ძალა აქვს მხოლოდ დედაქალაქის ფედერალურ ტერიტორიაზე.

კანონმდებლობის მიხედვით, სისხლის სამართლის დანაშაულია გაუპატიურება, თუმცა ასეთი ქმედება ფართოდაა გავრცელებული. გაუპატიურებისთვის დადგენილი სასჯელი არა სათანადო და დაბალი იყო. „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“ ადგენს, რომ გაუპატიურებისთვის სასჯელი უნდა იყოს 12 წლიდან სამუდამო პატიმრობამდე 14 წელს ზევით ასაკის დამნაშავეებისთვის. სხვა დანარჩენისთვის მაქსიმუმ 14 წელი. ოჯახში ძალადობა ფართოდაა გავრცელებული და ბევრი ამას სოციალურად მისაღებად მიიჩნევს. პოლიცია ხშირად არ ერევა ოჯახში ძალადობის საქმეებში ან მსხვერპლს ძალადობის პროვოცირებაში ადანაშაულებს. ქვეყნის პერიფერიებში სასამართლო და პოლიცია უარს ამბობს, ჩაერიოს ოჯახში ძალადობის საკითხებში, თუ მიიჩნევა, რომ სავარაუდო ძალადობის დონე არ აღემატება სოციალურად დადგენილ დასაშვებ ნორმას.

კანონი ეროვნული მასშტაბით არ განსაზღვრავს გენდერული ნიშნით ძალადობას სისხლის სამართლის დანაშაულად. „პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტი“ ითვალისწინებს დამცავი ორდერების გაცემას ოჯახში ძალადობის პრევენციის მიზნით. ასეთი ფედერაციული დებულება კანონში ასახული აქვთ მხოლოდ კროს რივერის, ებონის, ჯიგავას და ლაგოსის შტატებს, მაგრამ ფედერალური მთავრობა არ დგამს სამართლებრივ ნაბიჯებს არსებული პრაქტიკის წინააღმდეგ.

„პირთა მიმართ ძალადობის აკრძალვის აქტით“ ნებისმიერი პირი, ვინც სხვა პირის მიმართ ძალადობრივ ან საზიანო ტრადიციას პრაქტიკაში გაატარებს, დაისჯება 4 წლამდე პატიმრობით ან ჯარიმით 500 ათასი ნაირით (1,560$) ან სასჯელის ორივე ფორმით ერთად. აღნიშნული ქმედება განხორციელებული ქვრივის მიმართ ითვალისწინებს იგივე ოდენობის ფულად ჯარიმას ან ორი წლით პატიმრობას ან სასჯელის ორივე ფორმას ერთად. აქტი ძალადობრივ ან საზიანო ტრადიციაში გულისხმობს ნებისმიერ ტრადიციულ ქმედებას ან დამოკიდებულებას, რომელიც ნეგატიურად მოქმედებს ქალთა და გოგონათა ფუნდამენტურ უფლებებზე, მათ შორისაა მემკვიდრეობა, ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება, იძულებითი ქორწინება და ოჯახისა და მეგობრებისგან იძულებითი იზოლირება.

ფედერალური კანონის მიუხედავად, პურდაჰი, კულტურული პრაქტიკა, რომელიც აიძულებს ქალებს იცხოვრონ ისე, რომ არ ჰქონდეთ შეხება „არასასურველ“ მამაკაცებთან, კვლავ მოქმედებს ნიგერიის ჩრდილოეთ ნაწილში. „პატიმრობაში“ გამწესება მიღებული ტრადიციაა ქვრივებისთვის ჩრდილოეთ ნაწილში. იზოლირებული ქვრივები სოციალური  შეზღუდვების ობიექტები არიან – ერთი წლის განმავლობაში მათ ძირამდე ჭრიან თმას და აცმევენ შავებს. სხვა ადგილებში ქვრივ ქალს ქმრის საკუთრების ნაწილად განიხილავენ, რომელიც ოჯახს „მემკვიდრეობით უნდა დარჩეს“. რიგ სამხრეთულ ტრადიციულ საზოგადოებებში, ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, ქვრივებზე ეჭვი მიაქვთ. იმისთვის, რომ დაამტკიცონ საკუთარი უდანაშაულობა, მათ აიძულებენ, დალიონ ის წყალი, რომლითაც მათი გარდაცვლილი ქმრის გვამი განიბანა.

სექსუალური შევიწროვება გავრცელებულ პრობლემად რჩება. სექსუალური შევიწროვება კანონის ძალით არაა აკრძალული; კანონი ადგენს სასჯელს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სექსუალურ შევიწროვებას ახლავს ძალადობა. სექსუალური კავშირის მოთხოვნა დასაქმების ან საუნივერსიტეტო ხარისხის სანაცვლოდ დამკვიდრებული პრაქტიკაა.[1]

ნიგერიაში ქალები სარგებლობენ ფორმალური პოლიტიკური თანასწორობით; თუმცა, შემზღუდველი სოციალური ნორმები ზღუდავს ქალთა მონაწილეობას პრაქტიკაში. 2015 წლის არჩევნებში სენატის 109 მანდატიდან ქალებმა მიიღეს 8 და მათი წილი 360-ადგილიან წარმომადგენლობით სახლში 24-დან შემცირდა 18-მდე. ქალები განათლებისა და დასაქმების კუთხით ფართოდ გავრცელებული დისკრიმინაციის ობიექტები არიან. ბევრი ოჯახის არჩევანია, რომ ვაჟები გაგზავნონ სკოლაში, ხოლო გოგონები ქუჩის მოვაჭრეებად ან ოჯახში მომუშავეებად აქციონ. ქალები სერიოზულ სამართლებრივ უთანასწორობაში არიან იმ შტატებში, სადაც შარიათი მოქმედებს (ნიგერიის ჩრდილოეთი ნაწილი).[2] გარკვეულ ადგილებში, ის ოჯახები, სადაც შინამეურნეობას ქალები უძღვებიან, საუბრობენ დისკრიმინაციაზე საკვებით მხარდაჭერისა და შემოსავლის წყაროების შესაძლებლობების კუთხით.[3]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Nigeria, 20 April 2018

 (accessed on 11 March 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2018 – Nigeria, January 2018

 (accessed on 11 March 2019)

[3] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Nigeria, 22 February 2018

 (accessed on 11 March 2019)

აზერბაიჯანი. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა. მარტი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი აზერბაიჯანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ აზერბაიჯანის კანონმდებლობა არ კრძალავს პოლიტიკურ პროცესებში ქალთა მონაწილეობას. მეტიც, მინისტრთა კაბინეტში ერთი ქალი წევრია, ხოლო პარლამენტის წევრთა საერთო რაოდენობის 16.8 პროცენტს სწორედ მდედრობითი სქესის წარმომადგენლები იკავებენ.

ანგარიშის მიხედვით, ქალთა უფლებების კუთხით არსებული პრობლემები იკვეთებოდა შემდეგ ასპექტებში:

  • გაუპატიურება და ოჯახში ძალადობა – აზერბაიჯანის კანონმდებლობით, გაუპატიურება სისხლის სამართლის დანაშაულია და 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით ისჯება. ამას გარდა, დასჯადია ქმრის მიერ ქალის გაუპატიურებაც, თუმცა, დამკვირვებლების განცხადებით, პოლიცია აღნიშნულ საკითხზე საჩივრებს სათანადოდ არ იძიებდა.

კანონითაა  განსაზღვრული ოჯახში ძალადობის შესახებ საჩივრების გამოძიების ჩარჩო, ასევე, შემაკავებელი ორდერის  გამოცემისთვის დადგენილ პროცესი და მსხვერპლთა თავშესაფრებისა და სარეაბილიტაციო ცენტრების განთავსების საკითხები. თუმცა, ზოგიერთი აღნიშნულ კანონს აკრიტიკებდა იმის გამო, რომ მკაფიოდ განსაზღვრული საიმპლემენტაციო სახელმძღვანელო პრინციპების არ არსებობა ზღუდავდა მის ეფექტურობას. ეროვნული ასანბლეის ქალი წევრები და „ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა საკითხების სახელმწიფო კომიტეტის“ (SCFWCA) ხელმძღვანელი აგრძელებდნენ აღნიშნული მიმართულებით აქტივობების გამართვას. კომიტეტი ასევე მართავდა  კამპანიებს ცნობიერების ამაღლების კუთხით.

თუმცა, სახელმწიფო ოჯახური ძალადობის მსხვერპლებისთვის მხოლოდ შეზღუდულ დაცვას უზრუნველყოფდა.

  • სექსუალური შევიწროება – კანონით სექსუალური შევიწროება დასჯადია, თუმცა პრაქტიკაში აღნიშნული ნორმა აღსრულებას იშვიათად ექვემდებარებოდა. SCFWCA აქტიურად მართავდა ღონისძიებებსა და კონფერენციებს, რათა აემაღლებინა საზოგადეობის ცნობიერება აღნიშნული საკითხის გარშემო.
  • ზოგადი დისკრიმინაცია – მართალია, ქალები ფორმალურად იმავე უფლებებით სარგებლობენ, როგორითაც მამაკაცები, მაგრამ საზოგადოების მხრიდან მომავალი დისკრიმინაცია პრობლემას წარმოადგენდა. ამას გარდა, ქალების დისკრიმინაციას განიცდიდნენ დასაქმების კუთხითაც. კანონი კრძალავს ქალთა დასაქმებას ისეთ სამუშაო ადგილებზე, რომელიც აშკარად სახიფათო პირობებს ითვალისწინებს (მაგალითად, მაღარო). ქალების არასათანადოდ არიან წარმოდგენილი მაღალ თანამდებობებზე, მათ შორის, ბიზნეს სექტორში. ამას გარდა, ქალების ანაზღაურება ჩამოუვარდებოდა მამაკაცებისას. მაგალითად, 2016 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანელი ქალის საშუალო ხელფასი შეადგენდა 317 მანათს (185 $), ხოლო მამაკაცების შემთხვევაში – 630 მანათს (368 $) SCFWCA მართავდა ღონისძიებებს, რათა აემაღლებინა საზოგადეობის ცნობიერება ქალთა უფლებების საკითხის გარშემო.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ტრადიციული საზოგადოებრივი წეს-ჩვეულებები და მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა ზღუდავს ქალთა როლს პროფესიულ დონეზე. ამას გარდა, პრობლემას წარმოადგენს როგორც ქალთა, ასევე – ბავშვთა მიმართ ჩადენილი ოჯახური ძალადობა.[2]

ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD) აზერბაიჯანში გოგონათა და ქალთა დისკრიმინაციის საკითხის შესახებ 2018 წლის  დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ საოჯახო კოდექსის მიხედვით, დაქორწინებული ქალი აბსოლუტურად იგივე უფლებებს ატარებს, როგორსაც დაქორწინებული ქალი და ქმართან ერთად, მიიჩნევა ოჯახის უფროსად. ამას გარდა, კონსტიტუციის მიხედვით, ქალი და მამაკაცი თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ბავშვზე მეურვეობის დროს. მიუხედავად იმისა, რომ კანონი საცხოვრებლის თავისუფალი არჩევის საშუალებას აძლევს ყველას, გავრცელებული ცნობებით, ქალები ვალდებულნი არიან მიაწოდონ ინფორმაცია ქმრებს იმის შესახებ, რომ სახლიდან წასვლას აპირებენ. ამას გარდა, ქალის მიერ ქმრისადმი დაუმორჩილებლობა ან ქმრისთვის შეუტყობინებლობა იმაზე, რომ ქალი სახლიდან გასვლას აპირებს, საზოგადოების მიერ აღქმული იყო, როგორც ფიზიკური ძალადობის გამამართლებელი მიზეზი.

ქალთა როლის დისკრიმინაციული წარმოჩინება, ისევე როგორც გენდერული სტერეორიპები (სახლის დალაგება, ბავშვების მიხედვა, ა.შ.)  აზერბაიჯანში ფართოდაა გავრცელებული. ისეთი მიდგომები, როგორიცაა  პატრიარქალური დამოკიდებულება და ოჯახური ღირსების შენარჩუნება, განსაზღვრავს ქალებსა და გოგონებზე დაკისრებულ ვალდებულებებს.

რაც შეეხება უშუალოდ სამოქალაქო უფლებების და სასამართლოზე წვდომის კუთხით მდგომარეობას, ანგარიშის მიხედვით, კანონი თანაბარ საშუალებას როგორც ქალებს, ასევე – მამაკაცებს, შეიტანონ სარჩელი სასამართლოში. ქალთა მიერ მიცემული ჩვენებები ისეთი სამართლებრივი ძალისა, როგორიც კაცთა. ამას გარდა, კანონი საშუალებას აძლევს ქალებს, სრულფასოვნად ისარგებლონ სასამართლოზე წვდომის უფლებით, რაც განპირობებულია იმით, რომ კონსტიტუციის მიხედვით, ყველა ადამიანს უნდა ჰქონდეს წვდომა ადვოკატზე, რომლის ხარჯებსაც სახელმწიფო ფარავს. ასევე, ქალთა და გოგონათა კონკრეტული ინტერესები  გათვალისწინებულია მათ შორის ისეთი ნორმებით, როგორიცაა მაგალითად, დახურული სასამართლო პროცესი, როდესაც საკითხი ეხება პირად ან ოჯახურ ცხოვრებას.

ქალთა წინააღმდეგ ძალადობის ორგანიზაციის სპეციალური წარმომადგენელი განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ზოგჯერ ქალები აწყდებიან გარკვეულ ბარიერებს სასამართლოზე წვდომის კუთხით, რისი მიზეზიც ყველაზე ხშირად არის ქალთა წინააღმდეგ ძალადობის საქმეების სათანადო ორგანოებისთვის შეუტყობინებლობა (Underreporting), მაღალი საზოგადოებრივი თმენა გენდერული ძალადობის მიმართ, შესაბამისი ორგანოების არასათანადო რეაგირება და მოსამართლეების და პროკურორების მხრიდან შეუსაბამო ენისა და მიმართვების გამოყენება. წარმომადგენლის თქმით, ქალთა წინააღმდეგ მიმართული ძალადობა აღქმულია, როგორც პირადი, საოჯახო საკითხი, რომელიც ოჯახის შიგნით უნდა მოგვარდეს.

ამას გარდა, 2014 წლის ანგარიშში გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო წერდა, რომ „ყველაზე მეტად ქალთა წინააღმდეგ დანაშაულის შეუტყობინებლობის შემთხვევებს ხელს უწყობდა ღრმად გამჯდარი პატრიარქალური დამოკიდებულება პოლიციის, სასამართლოს, სხვა რელევანტური საჯარო მოხელეების თუ ადგილობრივი თემის ლიდერების მხრიდან. შედეგად, ქალთა ძალადობის წინააღმდეგ საქმეებში სისხსლისამართლებრივი დევნა ხშირად არ იწყება, ქალებს სისტემატურად არ ანიჭებენ დამცავ ორდერებს და ზოგიერთი ქალი აწყდება სირთულეებს განქორწინების დროს, ზოგჯერ ოჯახური ძალადობის შემთხვევების დროსაც კი.[3]

[1] United States Department of State – AZERBAIJAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 6 March 2019]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Azerbaijan, 28 March 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5ac48b0ea.html [accessed 6 March 2019]

[3] OECD – Organisation for Economic Co-operation and Development – Country profile on discrimination of women and girls (laws, social norms and practices) Azerbaijan – available at

[accessed 7 March 2019]

ავღანეთი. გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება. მარტი, 2019

მკვლევარი ეშლი ჯექსონი „საზღვარგარეთის განვითარების ინსტიტუტის“ მიერ მომზადებულ კვლევაში „ცხოვრება თალიბანის ჩრდილოვანი მმართველობის ქვეშ“ წერს, რომ „თალიბანის“ ლიდერების განცხადებით, ისინი მხარს უჭერენ „განათლებას ყველასთვის“ და არ არსებობს აკრძალვა ქალებისთვის განათლების მიღების კუთხით. რეალობაში, გოგონებისთვის განათლების პროცესი ჩერდება სიმწიფის ასაკის დადგომასთან ერთად (დაახლოებით 4-6 კლასი). სიმწიფემდე, როგორც წესი, გოგონებს შეუძლიათ ბიჭებთან ერთად იარონ სკოლაში და ჰყავდეთ მამრობითი სქესის მასწავლებელი. სიმწიფის ასაკის დადგომის შემდეგ, „თალიბანი“ აწესებს მოთხოვნებს, რა შემთხვევაშიც უშვებს გოგონების განათლების გაგრძელებას. გოგონათა სკოლას უნდა ჰქონდეს ცალკე შენობა, პერიმეტრზე უნდა იყოს კედელი, სკოლას უნდა ჰყავდეს ქალი მასწავლებლები და სატრანსპორტო საშუალება, რითიც მოხდება გოგონების სახლიდან სკოლამდე და პირიქით გადაყვანა. დამატებითი მოთხოვნებია ბურკის ტარება და მობილური ტელეფონების აკრძალვა; ასევე, გოგონების სწავლება არ უნდა მოხდეს მეჩეთებსა და მადრასებში.

ეშლი ჯექსონი წერს, რომ კვლევის ფარგლებში ვერ მოიძებნა ვერცერთი საშუალო განათლების სკოლა გოგონებისთვის, რომელიც ფუნქციური იქნებოდა „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. ლოგარსა და ჰელმანდში, სადაც გოგონათა სკოლები „თალიბანის“ მოთხოვნებს აკმაყოფილებენ, მუქარების ობიექტები არიან, მასწავლებლები დაშინებულები არიან და სტუდენტები სკოლაში სიარულს უფრთხიან. „თალიბანის“ ერთერთი სპიკერის განცხადებით, იქ, სადაც გოგონათა სკოლები დახურულია, დახურულია იმიტომ, რომ საზოგადოებას არ სურს თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება. როდესაც მას სთხოვეს დაესახელებინა მოქმედი სკოლა გოგონებისთვის „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, მან დაასახელა შერზადის რაიონის სკოლა ნანგარჰარში, სადაც მისი მტკიცებით, „თალიბანი“ დაეხმარა საზოგადოებას გოგონათა საშუალო სკოლის გახსნაში. აღნიშნული სკოლის არსებობა მკვლევართა ჯგუფმა ვერ დაადასტურა, მიუხედავად ბევრი მცდელობისა. „თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

მასწავლებელი ლოგარის პროვინციიდან ამბობს, „თალიბანი“ აცხადებს, რომ ისინი დაუშვებენ, რომ გოგონებმა 6 წლის შემდეგაც განაგრძონ განათლების მიღება თუ მათ ეყოლებათ ქალი მასწავლებლები, მაგრამ ხალხს მაინც ეშინია და შეიძლება არ იყვნენ დაინტერესებულნი. გარდა ამისა, უმეტესობამ, ვისაც თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება უნდა, დატოვა ქალაქი; დანარჩენებს კი, შეიძლება, ისინი არიან კიდეც დაინტერესებულნი, მაგრამ ხმას არ იღებენ ამ ინტერესის გამოსახატად“. მართალია, „თალიბანის“ პოზიცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გოგონებისთვის განათლების მიღების შეზღუდვაში, მაგრამ ის ფაქტი, რომ გოგონათა ორი მესამედი სკოლაში არ დადის ავღანური საზოგადოების, მთავრობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, დონორების და გაეროს ფართო, კოლექტიური ფიასკოს შედეგია. ელიტებს შორის, ორივე მხრიდან, არის მუდმივი რწმენა იმისა, რომ სოფლის მოსახლეობას არ სურს ქალების განათლება.

როგორც ჩანს, არც „თალიბანი“ და არც მთავრობა არ არის დაინტერესებული ქალთა განათლებით, რადგან შიშობენ, რომ აღნიშნული საკითხის წამოწევა, შეიძლება დაუჯდეთ ამომრჩევლების დაკარგვად. მაშინაც, როდესაც კონკრეტული პირები „თალიბანში“ მხარს უჭერენ ქალთა განათლებას, მათ ეშინიათ იმ შედეგების, რაც შეიძლება მოჰყვეს საკითხის იმ ხალხში წამოწევას, ვისაც სწამს, რომ ქალთა განათლება სასირცხვილოა.

მრავალი შემთხვევაა აღწერილი, როდესაც უხუცესები მოლაპარაკებებს მართავდნენ „თალიბანთან“ ქალთა განათლების კუთხით. ყოველ ასეთ ჯერზე, როდესაც ისინი მიმართავდნენ განათლების სამინისტროს ადგილობრივ ოფისს და სთხოვდნენ მათ ქალი მასწავლებლების გამოყოფას, სამინისტროსგან იღებდნენ პასუხს, რომ უწყებას არ შეეძლო ქალი მასწავლებლების თემისთვის მიწოდება. უამრავი მიზეზია, რატომაც ძალიან რთულია ქალი მასწავლებლების მომზადება და ბევრ მიზეზზე საჯაროდ არც კი საუბრობენ. ავღანეთის მთავრობის მიერ ჩატარებულმა განათლების სექტორის კვლევამ აჩვენა, რომ მასწავლებელთა უმეტესობა პირველი წლის ანაზღაურებას ქრთამებში ხარჯავს, რომ სამსახური იშოვოს. ქალებს უჭირთ ფულის სესხება, რადგან ამისთვის მამაკაცის ნებართვა სჭირდებათ და ოჯახები, როგორც წესი, არ რთავენ ნებას ქალებს, ასეთი მიზნებისთვის ისესხონ ფული. მამაკაცი მასწავლებლები ხშირად მეორე სამსახურშიც მუშაობენ, რაც აძლევს მათ საშუალებას, მასწავლებლის პოზიცია შეინარჩუნონ. ქალები, ასეთი სტრატეგიის გამოყენებისას, დიდ წინააღმდეგობებს აწყდებიან.[1]

„განათლების დაცვის გლობალური კოალიცია“ 2018 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“ წერს, რომ 2016 წლის მონაცემებით, დაახლოებით, 3.5 მილიონი ბავშვი სკოლის გარეთაა დარჩენილი; მათ შორის 75% გოგონაა. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა არა სამთავრობო აქტორების, როგორიცაა „თალიბანი“ თუ „ისლამური სახელმწიფო“, იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას; მათ შორის, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის მაღალ მაჩვენებლებს, შეზღუდულ წვდომას სამართალზე და ქალთა და გოგონათა შეზღუდულ შესაძლებლობებს სახლს გარეთ მუშაობისა და სწავლის კუთხით. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. ადგილი აქვს შეიარაღებული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“ და „თალიბანი“, მხრიდან სკოლების დახურვის იძულებას. პარალელურად კი, გავრცელებული ინფორმაციით, რეგიონული საგანმანათლებლო ხელისუფლება, მათ შორის ჰერათისა და ნანგარჰარის პროვინციებში, კმაყოფილებას გამოთქვამს „თალიბანთან“ თანამშრომლობით სკოლების ზედამხედველობისა და მხარდაჭერის მიმართულებით. 2013-2017 წლებში იმატა იმ ინციდენტების რაოდენობამ, რომლებიც ნეგატიურ გავლენას ახდენს საგანმანათლებლო პროცესზე; თუმცა, აღნიშნული რაოდენობა არ აღწევს იმ დონეს, რომელიც ნაჩვენები იყო 2014 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“. 2017 წლის დეკემბერში გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი წერდა, რომ უკანასკნელ წლებში, კონფლიქტთან და ამბოხთან დაკავშირებული ინციდენტების გამო, ათასზე მეტი სკოლა დაინგრა და დაზიანდა. სკოლებზე იერიშები მოიცავდა სარაკეტო, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სხვა სახის თავდასხმებს. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

2013-2017 წლებში სტუდენტებზე, მასწავლებლებსა და სხვა საგანმანათლებლო სფეროში მომსახურე პერსონალზე თავდასხმების ყველაზე გავრცელებულ ფორმებს წარმოადგენდა გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები და დაშინებები. იგივე ტენდენციები იყო 2009-2012 წლებშიც. „თალიბანი“ და მზარდი ტენდენციით „ისლამური სახელმწიფო“ იყვნენ პასუხისმგებლები თავდასხმების უმეტესობაზე. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო. საერთო ჯამში, მოსწავლეებზე და საგანმანათლებლო პერსონალზე თავდასხმების წლიური მაჩვენებელი გაიზარდა; თუმცა, როგორც კვლევამ აჩვენა, აღნიშნული ზრდა განპირობებული იყო გატაცებებისა და დაშინებების შემთხვევების ზრდით; მაშინ, როდესაც, 2009-2013 წლებთან შედარებით, 2013-2017 წლებში მკვლელობათა რაოდენობა შემცირდა. 2013-2015 წლებში მუქარებისა და დაშინებების შემთხვევებმა 376%-ით იმატა.

მდედრობითი სქესის მოსწავლეები და მასწავლებლები საგანმანათლებლო პერსონალსა და სტუდენტებზე თავდასხმების ერთი მეოთხედის სამიზნეებს წარმოადგენდნენ. მუქარებისა და დაშინებების გამო იხურებოდა გოგონათა სკოლები, რაც ზიანს აყენებდა ათობით ათას მოსწავლეს. გარდა ამისა, მედიამ აღწერა 20-მდე შემთხვევა, როდესაც ასობით მოსწავლე გახდა ცუდად და ამის მიზეზად სახელდებოდა დაუდგენელი პირების მიერ სკოლების მოწამვლა. შემთხვევების უმეტესობა გოგონათა სკოლაში მოხდა. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის განცხადებით, როგორც გაირკვა, ავადმყოფობა დაკავშირებული იყო შიშთან და სტრესთან და არა მომწამვლელ ნივთიერებებთან. აღნიშნული ინციდენტები კარგად აღწერს იმ შიშს, რომელიც განათლების, განსაკუთრებით გოგონათა განათლების გარშემო ტრიალებს.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში ავღანეთის შესახებ წერს, რომ 2018 წელს სკოლები და მეჩეთები, რომლებიც გამოიყენებოდა საარჩევნო უბნებად, ამბოხებულთა ათობით იერიშის სამიზნეს წარმოადგენდა. 2018 წლის 2 მაისს „თალიბანმა“ გააფრთხილა პაკტიკას პროვინციის შრანას რაიონის სკოლების მასწავლებლები, რომ სკოლები გახდებოდნენ სამიზნეები თუ მოხდებოდა მათი გამოყენება საარჩევნო დანიშნულებით. ოქტომბრისთვის რაიონის ბევრი სკოლა რჩებოდა დახურული.

„ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ UNAMA“ აღწერა 10 შემთხვევა, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის მაისში თალიბანმა დახურა 28 სკოლა ტახარის პროვინციაში. 2018 წლის ივნისში, ნანგარჰარის პროვინციაში დაჯგუფებამ „ისლამური სახელწმიფო ხორასანის პროვინცია“ იძულებით დახურა გოგონათა 80 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი აშშ-სა და ავღანეთის საჰაერო ძალების ავია იერიშებზე. ზოგიერთი სკოლა 20 ოქტომბრის არჩევნებისთვის დახურული იყო. 2018 წლის 11 ივლისს, თავდასხმა მოხდა ჯალალაბადის პროვინციის საგანმანათლებლო ოფისზე, რასაც 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა; ინციდენტის შედეგად კიდევ 17 ადამიანი დაშავდა. ლოგარის პროვინციაში 2018 წელს „თალიბანმა“ დახურა 29 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი ხელისუფლების მომხრე დაჯგუფების მიერ „თალიბანის“ ერთერთი მეთაურის სახლზე განხორციელებულ იერიშზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის მარტში „თალიბანმა“ გასცა 342 სკოლის დახურვის ბრძანება კუნდუზის პროვინციაში. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხის განათლების დეპარატამენტის გადაწყვეტილებაზე ნაღდი ფულის ნაცვლად, საბანკო ანგარიშზე ჩაერიცხათ ხელფასი მასწავლებლებისთვის. აღნიშნული ქმედებით ხელისუფლება ვარაუდობდა „თალიბანისთვის“ მასწავლებლებისგან „გადასახადების“ ამოღების შესაძლებლობის შეზღუდვას. 2018 წლის ოქტომბერში „თალიბანმა“ გაიტაცა 125 პირი, რომლებიც საგანმანათლებლო დაწესებულებებში იყვნენ დასაქმებულები, მათ შორის მასწავლებლები, დირექტორები და რაიონის საგანმანათლებლო ორგანოების ოფიციალური პირები ღაზნის პროვინციაში; გატაცების მიზეზს მათ მიერ ხელფასების საბანკო ანგარიშებით მიღება წარმოადგენდა.

2018 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა შერეულ ან გოგონათა სკოლებზე „თალიბანის“ 5 თავდასხმა ფარაჰისა და ჰერათის პროვინციებში. ერთერთი თავდასხმისას „თალიბანის“ წევრებმა ესროლეს და მოკლეს გოგონათა სკოლის დირექტორი ჰერათის პროვინციაში. ადგილი ჰქონდა ასევე მუქარებს „თალიბანის“ მხრიდან ლოგარში, ბადღისა და ბადახშანის პროვინციების გოგონათა სკოლების მიმართ. 2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.

2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ.[3] [4]

2018 წლის ოქტომბრის კვარტალურ ანგარიშში „ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო USAID“ წერდა, რომ ავღანეთის მხარდაჭერის პროგრამის „Promote“ ფარგლებში, ავღანეთის განათლების სამინისტროსთან ერთად, მოხდა 122 ინსტრუქტორის გადამზადება; გეგმის მიხედვით, აღნიშნული ინსტრუქტორები, თავის მხრივ, მოამზადებენ 2 500 ქალ მასწავლებელს. გარდა ამისა, იგეგმება კიდევ 2 500 ქალის გადამზადება, რომელთაც გარანტირებულად ექნებათ პოზიცია განათლების სამინისტროში.[5]

შეჯამება

ავღანეთში გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება, საერთო ჯამში,  არასახარბიელოა. 2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

სკოლებზე განხორციელებული თავდასხმების დიდი ნაწილი საარჩევნო პერიოდზე მოდის და განპირობებულია იმით, რომ საარჩევნო პროცესის ჩაშლის მიზნით, „თალიბანი“ და სხვა დაჯგუფებები იერიშებს ახორციელებენ სკოლებზე, სადაც საარჩევნო უბნებია მოწყობილი. ამ შემთხვევაში თავდასხმების უშუალო სამიზნეს განათლების სექტორი არ წარმოადგენს, სამიზნე არჩევნებია, მაგრამ ირიბად განათლების სექტორიც ზარალდება. ხოლო იმ დროს, როდესაც იერიშის მიტანა ხდება გოგონათა სკოლებზე ან ქალ მასწავლებლებზე, თითქმის ყველა შემთხვევაში გოგონათა განათლება და ქალი მასწავლებლები პირდაპირ იმის გამო არიან სამიზნეები, რომ გოგონათა განათლება სიმწიფის ასაკის შემდეგ არ არის მიღებული. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო.

„თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

[1] Overseas Development Institute (Author), published by ReliefWeb: Life under the Taliban shadow government, 21 June 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] GCPEA – Global Coalition to Protect Education from Attack (Author), published by ReliefWeb: Education Under Attack 2018, 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Afghanistan, 17 January 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA – UN Assistance Mission in Afghanistan: Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] SIGAR – Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction: Quarterly Report to the United States Congress, 30 October 2018

 (accessed on 4 March 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-28 თებერვალი, 2019

საუდის არაბეთმა პირველი ქალი ელჩი აშშ-ში დანიშნა – პრინცესა რიმა ბინტი პრინცი ბენდერას შვილია, რომელიც საუდის არაბეთის დიპლომატიას აშშ-ში 1983 წლიდან 2005 წლამდე ხელმძღვანელობდა. ამის შემდეგ, მან ქვეყანის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურში დაიწყო მუშაობა.[1]

თალიბების ერთერთი ლიდერი ამერიკასთან მოლაპარაკებებში ჩაერთვება – მულაჰ ბარადერმა რვა წელი პაკისტანის ციხეში გაატარა. ის 2018 წელს გაათავისუფლეს. ამჟამად ის პაკისტანში თალიბების წარმომადგენელია. თალიბებთან დაახლოებული წყაროები ვარაუდობენ, რომ აღნიშნული ფაქტორი მოლაპარაკებების წარმატების შანსებს ზრდის. მხარეების განცხადებით კი, წინა თვეში შემდგარი მოლაპარაკებები წარმატებული იყო და არ არის გამორიცხული 17-წლიანი კონფლიქტი სამშვიდობო შეთანხმებამ დაასრულოს.[2]

2018 წელს ავღანეთში ყველაზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა – გაეროს მონაცემებით, მაჩვენებელი რეკორდულია. 2018 წელს ავღანეთში 3 804 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, რომელთაგან 927 ბავშვია. 2017 წელთან შედარებით მსხვერპლთა რაოდენობა 11%-ითაა გაზრდილი.[3]

ნიგერიაში მოქმედი პრეზიდენტი მეორე ვადით აირჩიეს – 76 წლის მუჰამადუ ბუჰარიმ უპირატესობა 36-დან 19 შტატში მოიპოვა. მისი კონკურენტი ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ატიკუ აბუბაქრი იყო. არჩევნები დანიშნულზე ერთი კვირით გვიან ჩატარდა და არჩევნების დღეს ძალადობა სდევდა თან, თუმცა საერთაშორისო დამკვირვებლებს არჩევნების გაყალბება არ დაუფიქსირებიათ.[4]

დონეცკში მიკროავტობუსი ნაღმზე აფეთქდა – შემთხვევის შედეგად ორი ადამიანი დაიღუპა, დაშავებულია კიდევ რამდენიმე მოქალაქე. ინციდენტი ე.წ. ბუფერულ ზონაში მოხდა. თვითმხილველების თქმით, მიკროავტობუსი გზიდან გადავიდა და ნაღმზე აფეთქდა. მომხდარზე გამოძიება დაიწყო.[5]

[1] იმედის ახალი ამბები; საუდის არაბეთმა პირველი ქალი ელჩი აშშ-ში დანიშნა; 24 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/97593/saudis-arabetma-pirveli-qali-elchi-ashshshi-danishna

[2] იმედის ახალი ამბები; თალიბების ერთ-ერთი ლიდერი ამერიკასთან მოლაპარაკებებში ჩაერთვება; 25 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/97676/talibebis-erterti-lideri-amerikastan-molaparakebebshi-chaertveba

[3] 1TV; გაერო – ავღანეთში 2018 წელს ყველაზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა; 25 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://1tv.ge/news/gaero-avghanetshi-2018-wels-yvelaze-meti-mshvidobiani-moqalaqe-daighupa/

[4] BBC; Nigeria election: Muhammadu Buhari re-elected as president; 27 February, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47380663

[5] 1TV; დონეცკში მიკროავტობუსი ნაღმზე აფეთქდა; 24 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://1tv.ge/news/doneckshi-mikroavtobusi-naghmze-afetqda/

რუსეთი. მარტოხელა ქალების მდგომარეობა ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2014 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს ჩეჩნეთში ქალთა, ქორწინების, განქორწინების და შვილებზე მეურვეობის საკითხების შესახებ. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციულად, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში ოჯახური კავშირები ძალიან მნიშვნელოვანია. ოჯახის ბირთვში ასევე მოისაზრებიან ბიძები, დეიდები და ბიძაშვილები. ოჯახის წევრები ერთამენთზე კოლექტიურად არიან პასუხისმგებელნი. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ქალი მარტო ცხოვრობს. ეს ძირითადად განპირობებულია იმით, რომ დროთა განმავლობაში ჩეჩნეთში კოლექტიური ოჯახის იდეა შედარებით შესუსტდა და ასევე, იმით, რომ ომის შედეგად ბევრი მამაკაცი გარდაიცვალა ან ქვეყანა დატოვა, ხოლო მათი ოჯახის ქალი წევრები მარტო დარჩნენ.

ორი წყაროს ინფორმაციით, ჩრდილოეთ კავკასიაში მარტოხელა ქალები მოწყვლადი ჯგუფია და საჭიროებს დახმარებას. ოჯახის ერთეული მხოლოდ მაშინ არის ძლიერი, როდესაც მას მამაკაცი მეთაურობს. რა თქმა უნდა, არსებობს ბევრი ოჯახი კაცის გარეშე და ქალები აღნიშნულ ოჯახებში  დიდი გასაჭირის წინაშე არიან და ხშირად მოწყვლად სიტუაციაში ვარდებიან. ჩეჩენი ქალებისთვის უმნიშვნელოვანესია, რომ იყვნენ დაქორწინებულნი, რათა ქმრებმა ისინი დაიცვან. ამას გარდა, ის მარტოხელა ქალები, რომელთა ოჯახის წევრებიც აჯანყებულები არიან, შესაძლოა უფრო მოწყვლად მდგომარეობაში იყვნენ, ვიდრე სხვა ქალები.

იმისთვის, რომ კიდევ უფრო ხაზი გაესვათ, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ჩეჩენი ქალისთვის თავდასაცავად ქმრის ან ძმის ყოლა, ზემოხსენებულმა ორმა წყარომ დამატებით ახსნეს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ქალი ჩეჩნეთის გარეთ სასწავლებლად მიდის, მას თან აუცილებლად ახლავს ძმა ან ის საცხოვრებლად რჩება ახლო ნათესავთან. მდიდარ და განათლებულ ოჯახებშიც კი, არსებობს ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც იმ ქალებს, რომლებიც ტოვებენ საკუთარ საცხოვრებელ რეგიონს, ყოველთვის თან ახლავთ მამრობითი სქესის ახლო ნათესავი.

ძალადობაზე დაქვემდებარების რისკი ყველაზე ნაკლებია ისეთი ტიპის ქალების შემთხვევაში, რომელთაც: ჰყავთ ბევრი ძმა; აქვთ ფული ან ზოგადად, გააჩნიათ რესურსებზე უკეთესი წვდომა.

Human Rights Watch-ის მიხედვით, მარტოხელა, ქვრივმა ქალმა უნდა დაამტკიცოს, რომ ის წარსულში დაქორწინებული იყო, იმისთვის, რომ საზოგადოებამ მას პატივი სცეს. თუკი ის ამას ვერ შეძლებს, ის აღმოჩნდება მოწყვლად სიტუაციაში და ექნება დაბალი სოციალური სტატუსი. ამას გარდა, ადგილობრივმა ჩეჩენმა ადვოკატმა Landinfo-ს წარმომადგენლებს განუცხადა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მარტოხელა, ქვრივ, შვილებიან ქალს მამაკაცთან ურთიერთობა აქვს, შვილების მამის ოჯახი დიდი ალბათობით მოითხოვს, რომ შვილებმა მათთან იცხოვრონ. ასევე, ისინი  დედას აუკრძალავენ შვილების ნახვას.

ერთ-ერთი მოსკოვური არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში შვილებიან ქვრივ ქალებს უფრო მაღალი სოციალური პოზიცია უკავიათ, ვიდრე განქორწინებულ ქალებს. როგორც წესი, ქვრივს დაუყოვნებლივ სთავაზობენ გარდაცვლილი ქმრის ოჯახში შვილებთან ერთად დარჩენას ან „ახალი ცხოვრების დაწყებას“ თუ კი ეს მას სურს, მხოლოდ – შვილების გარეშე. თუ ის ქმრის ოჯახში დარჩება, მისგან მოლოდინი აქვთ, რომ პატივს სცემს გარდაცვლილის სულს და, შესაბამისად, ხელმეორედ არ დაქორწინდება. ზოგადად, ხელახლა დაქორწინება არ არის აკრძალული, თუმცა ამ შემთხვევაში ქალი შვილებთან კონტაქტს დაკარგავს. International Crisis Group ინფორმაციით, როდესაც ქალი დაქვრივდება, მისი ქალიშვილები ზოგჯერ დედასთან რჩებიან, ხოლო ვაჟები – როგორც წესი, მამის ოჯახში.[1]

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) რუსეთში ჩეჩენთა მდგომარეობის შესახებ 2018 წელის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ადგილობრივი უფლებადამცველების მიხედვით, ჩეჩნეთში ქალთა მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია მწირია. ისეთი საკითები, როგორიცაა ქალსა და კაცს შორის ურთიერთობები; გაუპატიურება; ქორწინების გარეშე დაბადებული ბავშვები და ლგბტი პირები ჩეჩნურ კულტურაში მკაცრ ტაბუს წარმოადგენს.

გამოცემა Lenta.ru-სთან მიცემულ ინტერვიუში, ჩრდილოეთ კავკასიის ისლამური კვლევების  ცენტრის ექსპერტმა – რუსლან გარეევმა განაცხადა, რომ „ადათი“ ანუ ადგილობრივი, ისლამური წეს-ჩვეულებები კავკასიურ საზოგადოებაში კვლავ მნიშვნელოვანია და მეტიც, კიდევ უფრო ძლიერდება.

არასამთავრობო ორგანიზაცია Memorial წერდა, რომ იმ პრობლემებს, რომლებიც წარმოიქმნება ტრადიციებისადმი მკაცრი საზოგადოებრივი მიდგომით, კიდევ უფრო ამწვავებს ჩეჩნეთის სახელმწიფო მეთაურის ინტერპრეტაციები, რომლებიც დაფუძვნებულია „მის ინტერესებსა და დროებით ახირებებზე“. მაგალითად, ადრე რამზან კადიროვი მიიჩნევდა, რომ პატარძლის მოტაცება იყო „ლამაზი კავკასიური ტრადიცია“, თუმცა შემდეგ მან გამოაცხადა, რომ აღნიშნული ქმედებისთვის სიძე უმკაცრესად დაისჯებოდა.

International Crisis Group უთითებს, რომ კადიროვის მიერ გადადგმული ნაბიჯები, რომლებიც ემსახურება ტრადიციისა და ადათის აღსრულებას, ქალებს უფრო მეტად ეხება, ვიდრე კაცებს. წარსულში, მან განაცხადა, რომ ქალი მამაკაცის საკუთრებას წარმოადგენს და მისი ძირითადი მიზანია ბავშვების გაჩენა. კადიროვი მხარს უჭერს პოლიგამიას და მიიჩნევს, რომ ეს „ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობების“ თავიდან აცილების კარგი საშუალებაა. „ჯობია, რომ ქალი იყოს მეორე ან მესამე ცოლი, ვიდრე მოკვდეს… ჩვენ ძალიან მკაცრი ჩვეულებები გვაქვს…. თუ ახალგაზრდა ან განქორწინებულ ქალს ვინმესთან ურთიერთობა აქვს, მისი ძმა ქალსაც და მის კომპანიონ მამაკაცსაც მოკლავს“ – განაცხადა კადიროვმა.

ადათის მიხედვით, რომელიც ამბობს, რომ შვილები მამისა და მამის ოჯახის საკუთრება არიან, ჩეჩნეთში განქორწინების შემდეგ ისინი მამის ოჯახში რჩებიან. ზოგჯერ, მცირეწლოვანი შვილები თავდაპირველად დედასთან ცხოვრობენ, ხოლო როდესაც წამოიზრდებიან ისინი მამას მიჰყავს, ხოლო დედას შესაძლოა მათი ნახვის უფლება ჰქონდეს. თუმცა, უფრო ხშირად, მამის ოჯახი დედას შვილებთან კონტაქტს უკრძალავს. ყოფილ მეუღლეებს შორის შეთანხმება, რომელიც გულისხმობს, რომ დედას შვილების რეგულარული ნახვის უფლება ექნება, მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში მიიღწევა. ქალებს სასამართლოში სარჩელი მხოლოდ გარდაუვალ შემთხვევაში შეაქვთ, რადგან ეს ქმრის ოჯახისადმი ომის გამოცხადებას ნიშნავს. როგორც წესი, სასამართლო საქმეები ეხება შვილების ნახვას, თუმცა გარკვეულ იშვიათ შემთვევებში, სასამართლო დედას სრულ მეურვეობას ანიჭებს.

თუმცა, უკანასკნელ ხანებში ჩეჩენმა მოსამართლეებმა მეურვეობის შესახებ ზოგიერთი საქმეში გადაწყვეტილება დედისა სასარგებლოად გამოიტანეს, რაც დაასაბუთეს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით.[2]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Chechnya: Women, Marriage, Divorce and Child Custody, September 2014, ISBN 978-92-9243-276-8, available at: https://www.refworld.org/docid/5437b83c4.html [accessed 6 February 2019]

[2] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Country of Origin Information Report on the Russian Federation: The situation for Chechens in Russia, August 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b7ae45b4.html [accessed 6 February 2019]