ლიბანი. ქორწინების წესი; ქალთა უფლებები. ივნისი, 2021

  1. ქორწინების წესი ლიბანში

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროებით, ნამდვილად დასტურდება, რომ ლიბანში არ არსებობს სამოქალაქო ქორწინების წესი. კერძოდ, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის 3 მარტს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში არ არის დაწესებული ქორწინების მინიმალური ასაკი და, ასევე, არ მოქმედებს სამოქალაქო ქორწინების წესი. რელიგიურ ლიდერთა უმრავლესობა ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო ქორწინების იდეას, მიუხედავად იმისა, რომ ლიბანი ცნობს საზღვარგარეთ ჩატარებული სამოქალაქო ქორწინებებს ჰეტეროსექსუალი წყვილების შემთხვევაში.[1] ანალოგიური ინფორმაცია დასტურდება საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House-ის 2021 წლის შესაბამისი ანგარიშითაც.[2]

  1. სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობა და ქალთა უფლებები

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის 3 მარტს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომლიბანში ოჯახში ძალადობა კანონით აკრძალულია, არსებობს შესაბამისი თავშესაფრები ძალადობის მსხვერპლი ქალებისთვისდა მათ შეუძლიათ მოითხოვონ მოძალადის მიმართ გამოიცეს შემაკავებელი ორდერი. ამას გარდა, ლიბანის „შინაგან უსაფრთხოების ძალებში“ (ISF – ეროვნული პოლიცია) არსებობს სპეციალური სამსახურები, რომლებიც მუშაობენ და იღებენ საჩივრებს კონკრეტულად ოჯახში ძალადობის შემთხვევების შესახებ. აღნიშნულ საკითხზე მომუშავე ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების მიხედვით, ოჯახში ძალადობის სამართლებრივი დეფინიცია იყო ვიწრო და, შედეგად, ვერ უზრუნველყოფდა ძალადობის ყველა ფორმისგან მსხვერპლის ადეკვატურ დაცვას (მაგ. მეუღლის მიერ გაუპატიურებისგან). მართალია, კანონის მიხედვით ცოლის ცემისთვის მაქსიმალური სასჯელი 10 წლით თავისუფლების აღკვეთაა, თუმცა, რელიგიურ სასამართლოებს შეეძლოთ პირადი სტატუსების შესახებ კანონების მიხედვით, მოეთხოვათ ნაცემი ცოლისთვის ქმართან დაბრუნება. პოლიციის წარმომადგენლები, ზოგჯერ, (განსაკუთრებით – სასოფლო დასახლებებში)სათანადო რეაგირებას არ ახდენდნენ ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე და ამ საკითხს მიიჩნევდნენ არა როგორც სისხლის სამართლებრივ, არამედ – როგორც პირად თემას. არასამთავრობოები და აქტივისტები აკრიტიკებდნენ კანონს ოჯახში ძალადობის შესახებ, რადგან მათი აზრით, ის სათანადოდ ვერ იცავდა მსხვერპლებს და ვერ უზრუნველყოფდა მოძალადეთა დასჯას, რომელთაც, მათი მტკიცებით, ხშირად განსაკუთრებით მსუბუქ სასჯელებს უწესებდნენ.

ანგარიშის მიხედვით, პოლიცია და სასამართლოები მუშაობდნენ, რათა ოჯახში ძალადობის საქმეების უკეთესი მენეჯმენტი მოეხდინათ, თუმცა, აღნიშნავდნენ, რომ არ კუთხით პრობლემატური საკითხი იყო საზოგადოებრივი და რელიგიური დოგმები შედარებით უფრო კონსერვატიულ თემებში, რასაც შედეგად შემთხვევათა შეუტყობინებლობა (Underreporting) ახლდა თან.ზოგიერთი მსხვერპლი, ხშირად ნათესავების მხრიდან ზეწოლის გამო, ცდილობდა საკითხი მოეგვარებინა რელიგიურ სასამართლოებში ან უშუალოდ ოჯახებს შორის მოლაპარაკებებით და არ მიმართავდა იუსტიციის სისტემას.

ქალთა უფლებების საკითხზე მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაცია KAFA-ს მიხედვით, მსხვერპლები აცხადებდნენ, რომ პოლიციის მხრიდან რეაგირება ცემასთან ან ოჯახში ძალადობასთან დაკავშირებულ საქმეებზე, საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, გაუმჯობესდა. წლის განმავლობაში, ISF პოლიციისა და სასამართლოს წარმომადგენლებმა გაიარეს შესაბამისი ტრენინგი იმ საუკეთესო პრაქტიკის შესახებ, რომელიც ეხებოდა მდედრობითი სქესის დაკავებულთა, მათ შორის – ოჯახში ძალადობისა და სექსუალური ექსლუატაციის მსხვერპლთა, შესაბამის მოპყრობას. ის არასამთავრობოები, რომლებიც გარკვეულ სერვისებს აწვდიდნენ ზემოხსენებულ ოჯახში ძალადობისა და სექსუალური ექსლუატაციის მსხვერპლებს, აღნიშნავდნენ, რომ ბოლო პერიოდში გაუმჯობესდა მათი წვდომა ISF-ის დაკავებაში მყოფი პოტენციურ მსხვერპლებზე. ISF მიჰყვებოდა პრაქტიკას, რომლის ფარგლებშიც შეტყობინებას უგზავნიდა ადამიანის უფლებათა დეპარტამენტს ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა და სხვა მოწყვლადი ჯგუფის წარმომადგენელთა ქეისების შესახებ, რათა აღნიშნული უწყების თანამშრომლებს უკეთ შესძლებოდათ მსხვერპლთათვის სათანადო დახმარების გაწევა.

COVID-19 პანდემიის პერიოდში, ISF მოუწოდებდა ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებს, პოლიციისთვის შეეტყობინებინათ აღნიშნული შემთხვევების შესახებ და სოციალური მედიის საშუალებით, ცდილობდა, აემაღლებინა საზოგადოებრივი ცნობიერება ძალადობის მსხვერპლთა ცხელი ხაზის შესახებ. უწყების ცნობით, აღნიშნულ ცხელ ხაზზე ზარების რაოდენობა 2020 წლის მარტში, წინა წლის იმავე თვის მაჩვენებელთან შედარებით, გაორმაგდა. არასამთავრობო ორგანიზაცია ABAAD წარმომადგენელი ერთ-ერთ მედია საშუალებასთან ინტერვიუში აღნიშნავდა, რომ ლიბანის მთავრობას უნდა გაეზარდა ძალადობის მსხვერპლთა თავშესაფრებში ადგილებისა და შესაბამისი სერვისების რაოდენობა, რადგან მათზე მოთხოვნა მნიშვნელოვნად იყო გაზრდილი. სოციალური საკითხთა სამინისტროს ქალთა საკითხების სამმართველო  და შესაბამის საკითხებზე მომუშავე რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაცია აგრძელებდა სექსუალური და გენდერული ხასიათის ძალადობასთან დაკავშირებული სხვადასხვა პროექტების იმპლემენტირებას,  მათ შორის – მსხვერპლთა ფსიქოლოგიური კონსულტაციისა და მათი თავშესაფრის უზრუნველყოფის კუთხით.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ქალები ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას როგორც სამართლებრივ (სისხლის სამართლებრივი და პირადი სტატუსების შესახებ კანონმდებლობაში), ასევე – ყოფით ასპექტში. კონსტიტუცია პირდაპირ არ კრძალავს დისკრიმინაციას სქესობრივი ნიშნით.ისეთ საკითხებთან მიმართებით, როგორიცაა ქორწინება; შვილებზე მეურვეობა; მემკვიდრეობა და განქორწინება, პირადი სტატუსების შესახებ კანონები განსხვავებულია სხვადასხვა რელიგიის მიხედვით, თუმცა, ზოგადად, თითქმის ყველას შემთხვევაში ფიქსირდებოდა დისკრიმინაცია ქალთა მიმართ. შარიათის სასამართლოები ერთი მამაკაცის ჩვენებას ორი ქალის ჩვენების ტოლად მიიჩნევენ. ამას გარდა, ქალების დისკრიმინაცია გამოკვეთილია მოქალაქეობის შესახებ კანონშიც, კერძოდ, მათ არ შეუძლიათ საკუთარ მეუღლეებსა და შვილებს მიანიჭონ მოქალაქეობა. კანონის მიხედვით, ქალების შეუძლიათ ქონების ფლობა, თუმცა, პრაქტიკაში, ამაზე კონტროლი, კულტურული დოგმებისა და ოჯახის მხრიდან ზეწოლის გამო, მამაკაც ნათესავს გადაეცემა ხოლმე. კანონის მიხედვით, დასაქმებაში სქესობრივი ნიშნით დისკრიმინაცია აკრძალულია და ქალებისა და მამაკაცებისთვის თანაბარი ანაზღაურებაა დაწესებული, თუმცა, პრაქტიკაში, გენდერული დისკრიმინაცია, მათ შორის – ხელფასის კუთხით დისკრიმინაცია, არსებობდა.[3]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ლიბანის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის 7-ე მუხლის მიხედვით, ყველა ლიბანელი თანასწორია კანონის წინაშე, თუმცა, პირდაპირ არ კრძალავს დისკრიმინაციას უშუალოდ სქესობრივი ან გენდერის ნიშნით. ლიბანმა ხელი მოაწერა გაეროს „ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“კონვენციას (CEDAW) ჯერ კიდევ 1997 წელს, თუმცა, ინარჩუნებს დათქმას კონკრეტული მუხლების გავრცელებაზე პირადი სტატუსების საკითხებთან მიმართებით (ქორწინება; საოჯახო ურთიერთობები და ა.შ.). 2016 წლის დეკემბერში ლიბანის მთავრობამ შექმნა ქალთა საკითხების სამინისტრო.

2014 წელს მიღებული კანონი „ოჯახში ძალადობისგან ქალთა და ოჯახის წევრთა დაცვის“ შესახებ აწესებს მნიშვნელოვან დაცვით ზომებს, ასევე – შესაბამის რეფორმებს პოლიციისა და სასამართლოს მიმართულებით, მათ შორის – 10 წლამდე თავისუფლების აღკვეთის სასჯელს ცემისთვის. თუმცაღა, აღნიშნულ კანონთან მიმართებით CEDAW კომისიამ მიუთითა, რომ კანონში პირდაპირ არ ჩანს მითითება ქალთა მიმართ გენდერული ნიშნით ძალადობაზე, ე.წ. „ღირსების შესახებ მკვლელობებზე“ და სხვა ზიანისმომტან ჩვეულებებზე. ამას გარდა, კომისიამ ასევე გამოხატა შეშფოთება აღნიშნულ კანონში დისკრიმინაციული ხასიათის დებულებებზე ღალატის კრიმინალიზაციასთან დაკავშირებით, ასევე – იმ საკითხზე, რომ კანონი იერარქიულად არ დგას ჩვეულებით და პირადი სტატუსების შესახებ კანონებზე მაღლა.ასევე, 2018 წლის მარტში Human Rights Watch-მა დაწერა, რომ ზემოხსენებული კანონი ოჯახში ძალადობის შესახებ არ ავალდებულებდა რელიგიურ სასამართლოებს დამორჩილებოდნენ სამოქალაქო სასამართლოებს გადაწყვეტილებებს ოჯახში ძალადობის შემთხვევებთან მიმართებით. ხოლო ზოგიერთი ასეთი სასამართლო იღებდა „დამორჩილების“ და „კოჰაბიტაციის“ გადაწყვეტილებებს ქალების მიმართ, რომლის ფარგლებშიც ავალდებულებდა ქალებს ქმრის სახლში დაბრუნებას. 2018 წლის ნოემბერში, პარლამენტში შეიტანეს ინიციატივა ოჯახში ძალადობის კანონში ცვლილებების შესახებ, რომლითაც დაცვა გაუგრძელდებოდათ ყოფილ მეუღლეებსა და შვილებს.

საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის შეფასებით, ყველა რელიგიის წარმომადგენელი ქალი ექვემდებარება სახელმწიფოს მხრიდან დისკრიმინაციის საშუალო რისკს, რადგან ისინი იძულებულნი არიან, დაემორჩილონ რელიგიაზე დაფუძნებულ, დისკრიმინაციულ კანონებსა და სასამართლოებს. ქალები ასევე ექვემდებარებიან საზოგადოებრივი დისკრიმინაციის საშუალო რისკს, რაც გამოიხატება ამ პროფილის არაადექვატურ კანონმდებლობაში, აღსრულების კუთხით პრობლემებში და ღრმად დამკვიდრებულ, ტრადიციულ ღირებულებებსა და გენდერულ როლებში, რომლებიც უზღუდავენ მათ საშუალებას, სრულად იყო ჩართული სამუშაო ძალასა და თემში. ეს პრობლემა განსაკუთრებით სახეზეა სოფლად მცხოვრებ და შედარებით კონსერვატიული თემების წევრ ქალებში.[4]

Freedom House-ისმიხედვით, ლიბანში ქალებს ფორმალურად იგივე პოლიტიკური უფლებები გააჩნიათ, რაც მამაკაცებს. თუმცა, რეალურად პრაქტიკაში ქალები მარგინალიზებულნი არიან ისეთი მიზეზების გამო, როგორიცაა: რელიგიური შეზღუდვები; ინსტიტუციონალიზებული უთანასწორობა; ფარული სამართლებრივი დაბრკოლებები; პოლიტიკური კულტურა და დისკრიმინაცია საზოგადოების მხრიდან. პარლამენტში ცოტა ქალია წარმოდგენილი, თუმცა, 2018 წლის არჩევნებში მონაწილე ქალთა რაოდენობა საკმაოდ გაიზარდა. 111 ქალი დარეგისტირდა, ხოლო საბოლოოდ 86-მა მათგანმა კენჭიც იყარა.

ანგარიშის მიხედვით, ქალები აწყდებიან დისკრიმინაციას ხელფასების, სარგებლის თუ სხვა სოციალური სტანდარტების კუთხით. ასევე, ქალებს არ აქვთ ზოგიერთ სექტორში დასაქმების უფლება. ქალთა დისკრიმინაცია გამოხატულია ისეთ ყოფით საკითხებშიც, როგორიცაა – ქორწინება; განქორწინება და შვილებზე მეურვეობა. ამას გარდა, ქალებს არ შეუძლიათ ლიბანის მოქალაქეობა გადასცენ არა-ლიბანელ მეუღლეს ან მათ შვილებს.[5]

[1] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 14 June 2021]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 14 June 2021]

[3]United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 14 June 2021]

[4] DFAT – Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT LEBANON 19 March 2019; published in March 2019; available at

[accessed 15 June 2021]

[5]Freedom House – Freedom in the World 2021 – Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 14 June 2021]

ინდოეთი. სრულწლოვან პირთა ქორწინება – კანონმდებლობა და წესები. ივნისი, 2020

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საკითხების საბჭოს 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ინდოეთში ე.წ. შერეულ ქორწინებებს ეხება, ინდოეთში პირთა შორის ქორწინება რეგულირდება მათი, ანუ ქორწინებაში მონაწილე პირთა მიმართ მოქმედი „პირადი სტატუსების შესახებ კანონით“. მაგალითად, თუ ორი ჰინდუსი, ბუდისტი, ჯაინი ან სიკჰი პირი ქორწინდება, მათი ქორწინება შესაძლებელია ჩატარდეს „ჰინდუსთა ქორწინების აქტის“ შესაბამისად. იმ შემთხვევაში, როდესაც ქორწინების მონაწილე ერთ-ერთი პირი ქრისტიანია, შესაძლებელია „ინდოელ ქრისტიანთა 1872 წლის ქორწინების აქტის“ გამოყენება. როდესაც ინდოეთში მუსლიმი მამაკაცი ქორწინდება, „მუსლიმთა პირადი სტატუსების შესახებ“ კანონის მიხედვით (რომელიც ისლამის ჰანაფის სწავლების მიხედვით ინტერპრეტაციას ეფუძნება),  მას ცოლად  მხოლოდ „კიტაბია“ ანუ ისლამის, ქრისტიანობის ან იუდაიზმის მიმდევარი ქალის შერთვა შეუძლია. რაც შეეხება მუსლიმ ქალებს, მათ აღნიშნული კანონით, აკრძალული აქვთ არა-მუსლიმ მამაკაცთან ქორწინება.

გარდა ზემოხსენებული კანონებისა, ინდოეთში ასევე არსებობს ფედერალური კანონი – 1954 წელს მიღებული „სპეციალური ქორწინების აქტი“, რომელიც ნებას რთავს ნებისმიერი რელიგიისა თუ კასტის პირებს, ერთმანეთზე იქორწინონ სპეციალური, სამოქალაქო ქორწინების პროცედურის გამოყენებით.[1]

ყველა აღნიშნულ საქორწინო-საპროცედურო კანონში, მეუღლეთა მინიმალური ასაკი განსაზღვრულია: პატარძლისთვის 18, ხოლო სიძისთვის – 21 წლით. თითოეულ კანონში, ასევე, მოცემულია კონკრეტული კრიტერიუმები, რასაც ქორწინების მსურველი მხარეები უნდა აკმაყოფილებდნენ – მაგალითად, როგორც მამაკაცი, ასევე – ქალი უნდა იყვნენ ქმედუნარიანნი; ორივე მხარემ ქორწინებაზე თანხმობა საკუთარი ნების შესაბამისად და მესამე მხარისგან ყოველგვარი ზეწოლის ან იძულების გარეშე უნდა გამოხატოს; ისინი არ უნდა იყვნენ სისხლით ნათესავები (აღნიშნული კრიტერიუმი, თითოეულ ზემოაღნიშნულ კანონში განსხვავებულად არის განმარტებული და ეფუძნება შესაბამის რელიგიას ან ტრადიციას); და ა.შ.

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროთა მიხედვით, არც ერთ ზემოხსენებულ კანონში, ქორწინების მსურველ პირთა მშობლების თანხმობა, როგორც ქორწინების კანონიერებისთვის აუცილებელი წინაპირობა, არ არის მოცემული.[2] [3] [4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ინდოეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ინდოეთში მინიმალური საქორწინო ასაკი გოგონებისთვის 18, ხოლო ვაჟთათვის – 21 წელია. ინდოეთის სასამართლოები აღჭურვილნი არიან უფლებით, ბათილად ცნონ ზემოხსენებულზე ადრეულ ასაკში ან პირთა იძულებით შემდგარი ქორწინებები.[5]

ადგილობრივი მედია საშუალება The Hindu 2018 წლის 10 მარტს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, ადრე ჰინდუსი პირების ქორწინებისთვის მხოლოდ 3 მოწმის დასწრება იყო საჭირო. თუმცა, „თამილ ნადუს სარეგისტრაციო საკითხების გენერალური ინსპექტორის ოფისის“ (ჰინდუსთა ქორწინებაზე ზედამხედველი სახელმწიფო ორგანო) 2017 წლის 28 სექტემბერს  მიღებული „შიდა ცირკულარის“ მიხედვით, ქორწინების მსურველმა პირებმა ასევე უნდა წარადგინონ დამატებითი დოკუმენტაცია მათი მშობლების ვინაობის, მისამართის ან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, მშობლის გარდაცვალების, შესახებ.  სტატიაში, ასევე, მოყვანილია რეალური შემთხვევა, როდესაც ქორწინების მსურველ პირებს, რეგისტრაციის დროს მოსთხოვეს, რომ უმჯობესი იქნებოდა, თუ ცერემონიაზე მშობლებს, სასურველია – მამებს, მოიყვანდნენ.

სტატიის ავტორის შეფასებით, აღნიშნული დამატებითი კრიტერიუმები თითქმის შეუძლებელს ხდის ორი ჰინდუსი პირის დაქორწინებას ისე, რომ მშობლებმა ამის შესახებ არ გაიგონ. „მართალია, მშობლის თანხმობა, როგორც აუცილებელი კრიტერიუმი არსადაა აღნიშნული, თუმცა, შესაძლებელია ვთქვათ, რომ ირიბად იგულისხმება“. ავტორი ბოლოს უთითებს, რომ წყვილებს (მათ შორის – ჰინდუს წყვილებს) უპრობლემოდ შეუძლიათ „სპეციალური ქორწინების აქტი“-ს შესაბამისად ქორწინება და რომ სტატიაში მოცემული ახალი „დაბრკოლება“ მხოლოდ იმ პირთათვისაა, რომელთაც სურთ „ჰინდუსთა ქორწინების აქტის“ მიხედვით ქორწინება.[6]

[1] Immigration and Refugee Board of Canada – India: Situation of inter-religious and inter-caste couples, including treatment by society and authorities; situation of children from such marriages (2017-May 2019) [IND106276.E]; published on 16 May 2019; available at

[accessed 3 June 2020]

[2] THE HINDU MARRIAGE ACT, 1955; available at

[accessed 3 June 2020]

[3] Central Government Act The Special Marriage Act, 1954; available at

[accessed 3 June 2020]

[4] THE INDIAN CHRISTIAN MARRIAGE ACT 1872; available at

[accessed 3 June 2020]

[5] United States Department of State – “2019 Country Reports on Human Rights Practices: India”; published on 11 March 2020; available at

[accessed 3 June 2020]

[6] The Hindu  – TN circular sneaks in parental consent in marriage registration; article published on 10 March 2018; available at https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tn-circular-sneaks-in-parental-consent-in-marriage-registration/article23035524.ece [accessed 3 June 2020]