კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა – ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება და ქრისტიანების მდგომარეობა – ოქტომბერი, 2017

„Human Rights Watch“ – ის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წლის განმავლობაში პოლიტიკურ ძალადობას და მთავრობის მხრიდან რეპრესიებს ინტენსიური ხასიათი ჰქონდა, ვინაიდან პრეზიდენტი ჯოზეფ კაბილა კონსტიტუციით გათვალისწინებული ორი საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის (ვადა 2016 წლის 19 დეკემბერს ამოეწურა) და ფართოდ გავრცელებული პროტესტის მიუხედავად, კვლავ ინარჩუნებდა ძალაუფლებას. რამდენადაც, ხელისუფლებამ მიზანმიმართულად შეაჩერა არჩევნების ჩატარების გეგმა, მთავრობის ოფიციალური პირები და უსაფრთხოების ძალები აჩუმებდნენ, აშინებდნენ და ახშობდნენ კოალიციას, რომელიც მოითხოვდა სანდო და დროულ არჩევნებს.

ერთკვირიანი ინტენსიური მოლაპარაკებების შემდეგ, რომელიც კათოლიკური ეკლესიის შუამდგომლობით ხორციელდებოდა, მონაწილეები – კაბილას მმართველი კოალიცია, პოლიტიკური ოპოზიცია და სამოქალაქო საზოგადოება, შეთანხმდნენ, რომ საპრეზიდენტო არჩევნები 2017 წლის დასასრულამდე ჩატარდებოდა, თუმცა იმ პირობით, რომ კაბილა კენჭს არ იყრიდა მესამე ვადით არჩევაზე და კონსტიტუციაში არ შეიტანდნენ ცვლილებებს, შესაბამისად არ ჩატარდებოდა რეფერენდუმი. მიუხედავად ამისა, შეთანხმებაზე ხელმომწერი მხარეები არ შეთანხმებულან აღნიშნული გეგმის განხორციელების დეტალურ თარიღებზე, ხოლო თავად კაბილას ხელი არ მოუწერია შეთანხმებაზე. ასევე, ბუნდოვანი დარჩა რეპრესიების აღმოფხვრის საკითხიც.

აღმოსავლეთ კონგოში, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება კვლავ არასტაბილური იყო, ვინაიდან უამრავი შეიარაღებული ჯგუფი და ზოგ შემთხვევაში მთავრობის უსაფრთხოების ძალები, სასტიკად ესხმოდნენ თავს მშვიდობიან მოსახლეობას.

მთავრობის წარმომადგენლებმა და უსაფრთხოების ძალებმა ბევრჯერ აკრძალეს ოპოზიციის დემონსტრაციები, გაუშვეს ცრემლსადენი გაზი და აქციის მშვიდობიან მონაწილეებს ცეცხლი გაუხსნეს, ასევე, დახურეს მედია საშუალებები და ოპოზიციის ლიდერებს არ აძლევდნენ თავისუფალი გადაადგილების საშუალებას.

100-ზე მეტი მხარდამჭერი აქტივისტი და ოპოზიციის ლიდერი იქნა თვითნებურად დაკავებული 2016 წლის იანვარსა და დეკემბრის შუალედში, რომლებიც სულ მცირე 48 საათის განმავლობაში იყვნენ დაკავებულები. ზოგიერთი მათგანი კვირებისა და თვეების მანძილზე, „ინკომუნიკადო“ პატიმრობაში იმყოფებოდა და ცუდად ეპყრობოდნენ, ზოგს კი „შეკერილი“ ბრალდებების საფუძველზე უტარდებოდა სასამართლო პროცესები. ანგარიშის წერის მომენტისთვის, სულ მცირე 35 აქტივისტი და პოლიტიკური პატიმარი რჩებოდა დაკავების იზოლატორში.[1]

„Amnesty International“-ის 2016-2017 წლების ანგარიშში საუბარია პრეზიდენტ კაბილას საპრეზიდენტო მანდატის ამოწურვასთან დაკვშირებით დაწყებულ საპროტესტო გამოსვლებზე, რის გამოც საანგარიშო პერიოდი, ქვეყანაში, პოლიტიკურ არეულობით ხასიათდებოდა. დემონსტრაციებზე, უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა ძალის გადამეტებას, ასევე, აზრის გამოხატვის, გაერთიანების და თავისუფალი შეკრების უფლებების დარღვევის ფაქტებს. შეიარაღებული კონფლიქტი გრძელდებოდა ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან მშვიდობიან მოქალაქეებზე ხორციელდებოდა ძალადობდა, მათ შორის მკვლელობა, გატაცება, სექსუალური ძალადობა და ქონების ძარცვა. უსაფრთხოების ძალები ახორციელებდნენ თვითნებურ მკვლელობებს და არღვევდნენ სხვა სახის ადამიანის უფლებებს. ვერც შეიარაღებულმა ძალებმა და ვერც გაეროს სამშვიდობო ძალებმა (MONUSCO) ვერ მოახერხეს მშვიდობიანი მოსახლეობის სათანადო დაცვა.

შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება

წლის განმავლობაში, ახალგაზრდული მოძრაობა „ბრძოლა ცვლილებისთვის“ (LUCHA) 11 აქტივისტი იქნა გასამართლებული დანაშაულისთვის, ვინაიდან ისინი მონაწილეობდნენ ან იყვნენ მშვიდობიანი საპროტესტო აქციის ორგანიზატორები. გარდა ამისა, LUCHA-ს და პროდემოკრატიული ახალგაზრდული მოძრაობა Filimbi-ის 100-ზე მეტი აქტივისტი იქნა დაკავებული მშვიდობიან საპროტესტო აქციამდე, აქციის მსვლელობისას, ან მის შემდეგ.

ხელისუფლებამ ასევე აკრძალა კერძო შეხვედრები, პოლიტიკურად მგრძნობიარე საკითხების, მათ შორის არჩევნების, განსახილველად. სამოქალაქო საზოგადოება და პოლიტიკური ოპოზიციის პარტიები, კონფერენციის, შეხვედრების ან სხვა სახის ღონისძიებების მოსაწყობად, ობიექტების დაქირავების კუთხით, აწყდებოდნენ სირთულეებს.

მთავრობის წარმომადგენლები, მათ შორის ადამიანის უფლებებისა და იუსტიციის მინისტრი, დაიმუქრა, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების რეგისტრაციის მარეგულირებელი კანონების შეზღუდული ინტერპრეტაციის ფარგლებში, დახურავდა ადამიანის უფლებების ორგანიზაციებს.

ძალის გადაჭარბებული გამოყენება

19 სექტემბერს, მეორე ვადის დასრულების შემდეგ პრეზიდენტ კაბილას წინააღმდეგ მიმართული საპროტესტო აქციების დროს, დედაქალაქ კინშასაში, უსაფრთხოების ძალებმა მოკლეს ათობით ადამიანი. კაბილას წინააღმდეგ საპროტესტო აქციები განახლდა 19 და 20 დეკემბერს, რომლის დროსაც უსაფრთხოების ძალებმა, კინშასაში, ლუბუმბაში, ბომაში და მატადიში, მოკლეს ათობით ადამიანი, ხოლო ასობით პირი თვითნებურად დააკავეს, როგორც საპროტესტო აქციის მსვლელობისას, ისე მისი დასრულების შემდეგ.

ბარაკაში, ბენიში, იტურიში და კოლვეზიში, უსაფრთხოების ძალებმა ასევე მოკლეს ის მომიტინგეები, რომლებიც სხვა მოთხოვნების შემცველ დემონსტრაციებში იღებდნენ მონაწილეობას.

აზრის გამოხატვის თავისუფლება

ათობით ჟურნალისტი იქნა თვითნებურად დაკავებული. 19 და 20 სექტემბერს, სულ მცირე რვა, როგორც საერთაშორისო, ისე ადგილობრივი მედია საშუალების ჟურნალისტი დააკავეს, რომლებიც აშუქებდნენ საპროტესტო აქციებს. რამდენიმე მათგანს უსაფრთხოების ძალებმა მიაყენეს შეურაცხყოფა, გაძარცვეს და სცემეს.

ადამიანის უფლებათა დამცველები

ცნობილი ან ეჭვმიტანილი უსაფრთხოების აგენტების მიერ, მანიემას, ჩრდილოეთ კივუს და სამხრეთ კივუს პროვინციებში, სულ მცირე სამი ადამიანის უფლებათა დამცველი იქნა მოკლული. მანიემაში, ადამიანის უფლებათა დამცველის მკვლელობისთვის პოლიციის ოფიცერი იქნა მსჯავრდებული, რომელსაც სამუდამო პატიმრობა შეეფარდა, თუმცა გასაჩივრების შედეგად, სასჯელის ვადა 36 თვემდე შემცირდა.

ხელისუფლებისთვის განსაკუთრებულ სამიზნეებს ადამიანის უფლებათა დამცველები წარმოადგენდნენ, რომლებიც საჯაროდ აპროტესტებდნენ საპრეზიდენტო ვადებს ან დოკუმენტურად ადასტურებდნენ პოლიტიკურად მოტივირებულ ადამიანის უფლებათა დარღვევებს. საკუთარი აქტივობების შეწყვეტის გამო, ბევრი უფლებათა დამცველის მიმართ ხორციელდებოდა ზეწოლა და შეურაცხყოფა, ასევე ბევრი დაექვემდებარა თვითნებურ დაპატიმრებას.

თებერვალში, სამხრეთ კივუს მთავრობამ ადამიანის უფლებათა დამცველი პირების და ჟურნალისტების დაცვის მიზნით, გამოსცა განკარგულება. ეროვნულ დონეზე, გაერო, ადამიანის უფლებათა დაცვის ეროვნული კომისია და ადამიანის უფლებათა დაცვის რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაცია მუშაობდა ადამიანის უფლებათა დამცველების დაცვის კანონპროექტზე, თუმცა ანგარიშის წერის მომენტისთვის აღნიშნული საკითხი პარლამენტში ჯერ კიდევ არ იყო განხილული.

ძალადობა ქალებისა და გოგონების წინააღმდეგ

კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ რაიონებში, ასობით ქალი და გოგონა გახდა სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი. დამნაშავეები იყვნენ ჯარისკაცები და სხვა სახელმწიფო მოხელეები, აგრეთვე შეიარაღებული დაჯგუფებების მებრძოლები, როგორებიც არიან რაია მუტომბოკი (კოალიციური ჯგუფები) და ჰუტუს მილიცია: FRPI და მაი-მაი ნიატურა.

ბავშვი ჯარისკაცები

ასობით ბავშვი იქნა რეკრუიტირებული შეიარაღებული დაჯგუფებების მიერ, მათ შორისაა FRPI, მაი-მაი ნიატურა, FDLR-ის გაერთიანებული ძალები და მისი ოფიციალური შეიარაღებული ფრთა „აბაკუნგუზის შეიარაღებული ძალები“ (FOCA), ასევე უდანაშაულოთა დაცვის პატრიოტული გაერთიანება (UDPI). ბავშვ ჯარისკაცებს იყენებდნენ როგორც მებრძოლებად, ასევე ამუშავებდნენ სამზარეულოში, ალაგებინებდნენ, აგროვებინებდნენ გადასახადებს და აზიდვინებდნენ ტვირთს.

დაუსჯელობა

ადამიანის უფლებების დარღვევისა და შეურაცხყოფის გამო, ძალიან მცირე რაოდენობის სახელმწიფო მოხელე (განსაკუთრებით მაღალი რანგის) ან შეიარაღებული ძალების მებრძოლი იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემული. როგორც დაფინანსების, ისე სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობის ნაკლებობა, აღნიშნულ დანაშაულებზე ანგარიშვალდებულების კუთხით, წარმოადგენდა დაბრკოლებას.[2]

რელიგიური დემოგრაფია

აშშ-ს მთავრობის შეფასებით, ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობა 81.3 მილიონ ადამიანს შეადგენს (2016 წლის ივლისის მონაცემები). ბოლო ეროვნული აღწერა განხორციელდა 1981 წელს და ბევრი არსებული დემოგრაფიული სტატისტიკა, შეფასებისა და სანდოობის კუთხით, განსხვავდება. პიუს კვლევითი ცენტრის მიხედვით, ქვეყნის მოსახლეობის 95,8% ქრისტიანია, 1.5% – მუსლიმი, ხოლო 1.8% -ს არ აქვს რელიგიური კუთვნილება (2010 წლის მონაცემები). ქრისტიანულ ჯგუფებს შორის, 48.1% პროტესტანტია, მათ შორისაა ევანგელისტი ქრისტიანები და მოციქულ სიმონ კიმბანგუს მეშვეობით დედამიწაზე იესო ქრისტეს ეკლესიის მიმდევრები (კიმბანგუისტები), ხოლო 47.3%-ს კათოლიკეები შეადგენენ. სხვა ქრისტიანულ ჯგუფებს წარმოადგენენ იეღოვას მოწმეები, უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესია (მორმონები) და ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესია. მუსლიმი ლიდერების განცხადებით, მუსლიმების რაოდენობა დაახლოებით 5%-ს შეადგენს და არა 1,5%-ს, როგორც ეს პიუს ანგარიშშია აღნიშნული.

რელიგიური ჯგუფების უმრავლესობა მთელი ქვეყნის მასშტაბითაა წარმოდგენილი და ფართოთ გვხვდება, როგორც დიდ, ისე საშუალო სიდიდის ქალაქებში.

სახელმწიფოს მხრიდან რელიგიური თავისუფლებისადმი პატივისცემა

სამართლებრივი ჩარჩო

კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიურ ნიადაგზე დისკრიმინაციას და იცავს რელიგიის თავისუფლებას და თაყვანისცემის უფლებას, რომელიც ექვემდებარება და შეესაბამება „კანონის, საზოგადოებრივი წესრიგის, საზოგადოებრივი მორალის და სხვების უფლებების დაცვას“.  კონსტიტუციის თანახმად, რელიგიის თავისუფლება არ შეიძლება გაუქმდეს მაშინაც კი, როდესაც მთავრობა აცხადებს საგანგებო მდგომარეობას ან ალყას. 

კანონი არეგულირებს რელიგიური ჯგუფების ჩამოყალიბების და მოქმედების წესებს. კანონის თანახმად, მთავრობას აქვს უფლება ლეგალურად აღიაროს, შეაჩეროს აღიარება ან დაშალოს რელიგიური ჯგუფები.

ხელისუფლების პრაქტიკა

გამომდინარე იქიდან, რომ ხდება რელიგიური და პოლიტიკური საკითხების გადაფარვა, რთულია ზოგიერთი ინციდენტის, როგორც მხოლოდ რელიგიურ ნიადაგზე განხორციელებული ფაქტის კატეგორიზაცია.

მარტში, ჩრდილოეთ კივუში, რელიგიური და ტომობრივი ლიდერების შეკრებაზე, FARDC-ის უნიფორმაში გამოწყობილმა ათობით შეიარაღებულმა კაცმა მოკლა კათოლიკე მღვდელი, რევ ვინსენტ მაჩოზი. მაჩოზი იყო ავგუსტინიანეს მიძინების  რელიგიური ორდერის წევრი და ხელმძღვანელობდა ვებ გვერდს, რომელიც აშუქებდა ეთნიკურად ნანდეს (ირა) ხალხის მიმართ ჩადენილ დანაშაულებებს. ოქტომბერში, ლუბუმბაში, შეიარაღებულმა პირებმა მოკლეს კიდევ ერთი კათოლიკე მღვდელი, რომელიც მანამდე მხარს უჭერდა საპრეზიდენტო ვადების შეზღუდვას და კონსტიტუციის დაცვისკენ მოუწოდებდა. ხელისუფლებამ დააკავა მკვლელობასთან კავშირის მქონე FARDC-ის ჯარისკაცები, თუმცა წლის ბოლოსთვის, არაფერი იყო ცნობილი მათი სტატუსის შესახებ. 19-20 სექტემბერს გამართულ მთავრობის საწინააღმდეგო საპროტესტო აქციაზე დააკავეს ორი კათოლიკე მღვდელი, მაგრამ რამდენიმე დღეში გაათავისუფლეს.

კათოლიკური ეკლესიის ზოგიერთი წარმომადგენლის, რომლებიც საჯაროდ მოუწოდებდნენ მთავრობას შეესრულებინათ კონსტიტუციურად განსაზღვრული საარჩევნო ვადები, განცხადებით, მათ მიაყენეს სიტყვიერი შეურაცხყოფა და მთავრობის მხრიდან განხორციელებული ჩარევა განპირობებული იყო მათი პოლიტიკური შეხედულებების გამო.

ყველა ძირითადი რელიგიური მიმდინარეობის ლიდერის განცხადებით, მათი წევრები თავისუფლად ეწეოდნენ ღვთისმსახურებას და არც მთავრობის, და არც ადგილობრივი ხელისუფლების მხრიდან არ განხორციელებულა რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაცია. საარჩევნო საკითხებზე არსებული დაძაბულობის გარდა, კათოლიკე, მუსლიმი, პროტესტანტი და კიმბანგუისტი რელიგიური ლიდერების განცხადებით, მათ კარგი ურთიერთობა აქვთ მთავრობასთან და საჯარო მომსახურების უზრუნველყოფის კუთხით, მთავრობა კვლავ ეყრდნობა რელიგიურ  ორგანიზაციებს, მაგალითად, როგორიცაა ქვეყნის მასშტაბით განათლების და ჯანდაცვის უზრუნველყოფა.[3]

 

[1] HRW – Human Rights Watch, Democratic Republic of Congo, events of 2016, available at: https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/democratic-republic-congo (accessed 9 October 2017)

[2] Amnesty International – Democratic Republic of the Congo 2016/2017, available at: https://www.amnesty.org/en/countries/africa/democratic-republic-of-the-congo/report-democratic-republic-of-the-congo/ (accessed 9 October 2017)

[3] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Democratic Republic of the Congo, 15 August 2017, available at: http://www.refworld.org/docid/59b7d8bb11.html [accessed 9 October 2017]

ბაჰრეინი – ქრისტიანების მდგომარეობა – ოქტომბერი, 2017

საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების შესახებ აშშ-ს კომისიის (USCIRF) მიერ, ბაჰრეინის შესახებ, 2017 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის (დაახლოებით 1,3 მილიონი ადამიანი) ნახევარი ბაჰრეინის მოქალაქეა, ხოლო მეორე ნახევარი ემიგრირებულ მუშა ხელს წარმოადგენს, ძირთადად სამხრეთ აზიის ქვეყნებიდან. ემიგრანტთა თითქმის ნახევარი  არამუსლიმია (დაახლოებით 250,000-300,000). მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს ოფიციალური სტატისტიკა, ბაჰრეინის მოსახლეობის სულ მცირე 60% შიიტი მუსლიმია, ხოლო დაახლოებით 35% – სუნიტი მუსლიმი. მოსახლეობის 1-2% კი არამუსლიმი, მათ შორის არიან ქრისტიანები, ინდუსები, სიქჰები, ებრაელები და ბაჰაები. რეგიონში არსებულ სხვა ქვეყნებთან შედარებით, არამუსლიმ  რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებაში,   ბაჰრეინი ერთ-ერთი ყველაზე ტოლერანტული ქვეყანაა. მთავრობა ოფიციალურად აღიარებს სულ მცირე 19 ქრისტიანულ დენომინაციას (მიმდინარეობას), მცირე ებრაულ თემს, ინდუსებს და სიქჰებს. ბაჰაის მცირე თემი აღიარებულია, როგორც სოციალური გაერთიანება. ბაჰრეინელების უმრავლესობა აღიარებს, რომ ისტორიულად ტოლერანტული დამოკიდებულება ჰქონდათ ყველა რწმენისა და რელიგიის მიმართ.[1]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპატამენტის მიერ ბაჰრეინის შესახებ, 2017 წლის აგვისტოში, გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ კონსტიტუციით, ისლამი გამოცხადებულია ოფიციალურ რელიგიად, ხოლო შარიათი კანონმდებლობის ძირითად წყაროდ. იგი ითვალისწინებს სინდისის თავისუფლებას, თაყვანისცემის ადგილების ხელშეუხებლობას და რელიგიური რიტუალების შესრულების თავისუფლებას. კონსტიტუცია იძლევა აზრის გამოხატვისა და გამოქვეყნების უფლებას, თუ აღნიშული არ ზღუდავს „ისლამური დოქტრინის ფუნდამენტურ რწმენებს“. კანონი კრძალავს ისლამის საწინააღმდეგო პუბლიკაციებს და „სახელმწიფო ოფიციალური რელიგიის შეურაცხყოფისა და კრიტიკის“ შემთხვევაში, აწესებს თავისუფლების აღკვეთას.

აშშ-ს მთავრობის შეფასებით, ქვეყნის მოსახლეობა შეადგენს 1.4 მილიონ ადამიანს (2016 წლის ივლისის მონაცემებით). მთლიანი მოსახლეობის 585,000 ადამიანი ბაჰრეინის მოქალაქეა (2015 წლის მონაცემები). აშშ-ს ინფორმაციით, მუსლიმები მოსახლეობის 70%-ს შეადგენენ, ქრისტიანები – 14.5%, ინდუსები – 9.8%, ბუდისტები – 2.5%, ხოლო ებრაელები 0.6%. ადგილობრივი წყაროების მიხედვით კი, მოქალაქეთა 99% მუსლიმია, ხოლო დარჩენილ 1%-ს ქრისტიანები, ინდუსები, ბაჰაები და ებრაელები შეადგენენ.

მთავრობა რეგისტრირებულ არამუსლიმურ საზოგადოებებს ნებას რთავდა, შეენარჩუნებინათ ღვთისმსახურების ადგილები, მოეწყოთ რელიგიური შეკრებები და გამოეჩინათ რელიგიური სიმბოლოები. შინაგან საქმეთა სამინისტრო რელიგიური თემების, მათ შორის არამუსლიმების, მიერ ორგანიზებულ მასშტაბური ღონისძიებების დროს, უზრუნველყოფდა უსაფრთხოების ზომებს. უსაფრთხოების ძალების განცხადებით, უსაფრთხოებისა და მშვიდობის შენარჩუნების მიზნით, ახორციელებდნენ რელიგიური შეკრებებისა და დაკრძალვის რიტუალების მონიტორინგს.

რელიგიური უმცირესობათა ჯგუფის მიმდევრების განცხადებით, მათ შეეძლოთ რელიგიური ხასიათის ინფორმაციისა და პუბლიკაციების გამოქვეყნება და მათი როგორც ეკლესიებში, ისე წიგნის მაღაზიებში დარიგება, თუმცა მთავრობა ისეთი პუბლიკაციების გამოქვეყნების ნებას რთავდა, რომელიც არ აკრიტიკებდა ისლამს.

ქრისტიანული თემის ლიდერების განცხადებით, მთავრობის მუდმივი მცდელობის კუთხით, რათა მოხდეს ქრისტიანული სასაფლაოების გაფართოება, მცირე პროგრესი შეინიშნება.

შურას საბჭოს (პარლამენტის სახლი) 40 წევრი შედგება 15 შიიტისგან, ერთი ებრაელისა და ერთი ქრისტიანისაგან, ხოლო 23 წევრი არის სუნიტი მუსლიმი.[2]

საინფორმაციო საშუალება Gulf News -ის მიერ 2017 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ექსპატრიანტთა ასოციაციების ბაჰრეინული ფედერაციის (BFEA) გენერალური მდივნის, ბეტსი მატიესონის, განცხადებით, მსოფლიოში და ასევე, რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტების ფონზე, მშვიდობიანი რელიგიური თანაარსებობა ბაჰრეინის მთავარი მახასიათებელია.

ბაჰრეინი, რომელიც უმეტესად მუსლიმებით არის დასახლებული, ასევე წარმოადგენს ადგილობრივი ქრისტიანების და ებრაელების სამშობლოს. ქრისტიანი ოჯახების უმრავლესობა ბაჰრეინში მე-19 საუკუნის ბოლოსკენ დასახლდა, რომლებიც ძირითადად ერაყიდან და თურქეთიდან ჩავიდნენ. 1940 წელს კი, უფრო მეტი არაბი ქრისტიანი ჩავიდა ბაჰრეინში, ძირითადად სირიიდან, ლიბანიდან, ეგვიპტიდან, პალესტინიდან და იორდანიიდან. მათი მიზანი იყო, ემუშავათ მასწავლებლებად, ექიმებად და ბიზნესმენებად.

ქრისტიანული თემის მიხედვით, ბაჰრეინელი ქრისტიანები მთლიანი მოსახლეობის 1%-ს შეადგენენ, თუმცა სხვა ეროვნების ქრისტიანების რიცხვი, რომლებიც ცხოვრობენ და მუშაობენ ბაჰრეინში, 100,000-ზე მეტია. ბაჰრეინში 19 რეგისტრირებული ეკლესიაა. პირველი ქრისტიანული ეკლესია 1905 წელს აშენდა ამერიკელი მისიონერების მიერ. 1906 წელს, ეროვნული ევანგელისტური ეკლესია იყო პირველი ეკლესია, რომელმაც დაიწყო მსახურება.

რომის კათოლიკეებს აქვთ ორი ეკლესია, „Sacred Heart“-ის სახელობის ეკლესია მანამაში და „Our Lady of the Visitation“-ის სახელობის კათოლიკური ეკლესია ავალიში (ცენტრალური ბაჰრეინის ყოფილი ნავთობ-ქალაქი). „Sacred Heart“ აშენებულია 1940 წელს და ემსახურება 140,000 ადამიანს, ძირითადად ინდოელებს, ფილიპინელებს, პაკისტანელებს, ბანგლადეშელებს და შრი-ლანკელებს.[3]

 

[1] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom: United States Commission on International Religious Freedom 2017 Annual Report; 2017 Country Reports: Tier 2 Countries: Bahrain, 26 April 2017 (available at ecoi.net)

 (accessed 26 September 2017)

[2] USDOS – US Department of State: 2016 Report on International Religious Freedom – Bahrain, 15 August 2017 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/345216/476367_en.html (accessed 26 September 2017)

[3] Gulf News – Religious freedom is what makes life great in Bahrain, 7 July 2017, available at: http://gulfnews.com/news/gulf/bahrain/religious-freedom-is-what-makes-life-great-in-bahrain-1.2054476 (26 September 2017)

ეგვიპტე – კოპტი მქადაგებლების (პროზელიტები) მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ, წერს, რომ ეგვიპტეში კონსტიტუციის თანახმად, ისლამი არის სახელმწიფო რელიგია, ხოლო შარიათის პრინციპები კანონმდებლობის ძირითადი წყარო. კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიურ ნიადაგზე დისკრიმინაციას და ხელს უწყობს დანაშაულის მიმართ სიძულვილს. იგი რწმენის თავისუფლებას აღწერს, როგორც აბსოლუტურს, თუმცა ზღუდავს რელიგიური რიტუალების შესრულების თავისუფლებას და თაყვანისცემის ადგილებს მხოლოდ მუსლიმებისთვის, ქრისტიანებისთვის და იუდეველებისთვის აწესებს. კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიურ ნიადაგზე დაფუძნებულ პოლიტიკურ აქტივობას ან პოლიტიკური პარტიის ჩამოყალიბებას.

მიუხედავად იმისა, რომ არც კონსტიტუცია და არც სამოქალაქო ან სისხლის სამართლის კოდექსი არ კრძალავს ისლამიდან განდგომას ან მუსლიმების პროზელიტიზმს და კანონი ინდივიდებს რთავს უფლებას, შეიცვალონ საკუთრი რელიგია, მთავრობა არ აღიარებს დაბადებით მუსლიმების ისლამიდან კონვერტაციას.

მთავრობამ, ზოგადად, ნება დართო უცხოელ რელიგიის მსახურებს ემსახურათ ქვეყანაში, თუმცა იმ პირობით, რომ არ დაიწყებდნენ მუსლიმთა პროზელიტიზმს. საზოგადოების წარმომადგენელთა განცხადებით, არამუსლიმი  უმცირესობები და უცხოელი რელიგიური მსახურები, ზოგადად, თავს იკავებდნენ მუსლიმთა პროზელიტიზმისგან, რათა თავიდან აერიდებინათ სამართლებრივი ჯარიმები და კანონგარეშე შედეგები, მომართული ხელისუფლებისა და ადგილობრივი საზოგადოების წევრების მხრიდან.[1]

2015 წლის 10 ივლისს, სამი ქრისტიანი მამაკაცი, მათ შორის ერთი 16 წლის, დაპატიმრებულ იქნენ ისლამის შეურაცხყოფის ბრალდებით, მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთი მათგანი არიგებდა ფლაერებს, რომელიც შეიცავდა ნაწყვეტს „მთაზე ქადაგებებიდან“. ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფებისა და პრესის ინფორმაციით, ზემოაღნიშნული სამი მამაკაციდან ერთ-ერთი, დააპატიმრა მუსლიმმა მამაკაცმა, მიაყენა ფიზიკური შეურაცხყოფა, ერთ საათზე მეტი დროით ჩაკეტა მაღაზიაში და შემდეგ წაიყვანა პოლიციის განყოფილებაში. ახალგაზრდა მამაკაცმა თავის ორ ქრისტიან მეგობარს დაურეკა, რომლებიც მივიდნენ პოლიციაში და ისინიც მასთან ერთად დააკავეს. პრესის ინფორმაციით, სამივე მათგანი წარუდგინეს პროკურორებს „რელიგიური ცილისწამებისა და ახალი გზებით მუსლიმების პროზელიტიზმის“ ბრალდებით. 12 ივლისს, გირაოს სახით 10,000 ეგვიპტური ფუნტის ($1,250) გადახდის შემდეგ, სამივე პირი გაათავისუფლეს.

აშშ-ში დაფუძნებული არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House, მსოფლიოში თავისუფლების შესახებ 2016 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (მიმოხილულია 2015 წლის მოვლენები) ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2015 წლის მანძილზე გრძელდებოდა კოპტების შევიწროება, მათ შორის ფიზიკური შეურაცხყოფა, დაბომბვა და შენობების გადაწვა, ასევე, ეკლესიის მშენებლობის დაბლოკვა. აგრეთვე, ხორციელდებოდა ქრისტიანების დაკავება პროზელიტიზმის ბრალდებით.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის ივლისის ანგარიშში, ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

1) კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;

2) ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;

3) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;

4) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან, როგორიცაა იძულებითი გაუჩინარება და კონვერტაცია.[3]

 

[1] USDOS – US Department of State: 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/345218/476369_en.html  (accessed 07 September 2017)

[2] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Ägypten: Staatliche Repressionen im Falle einer Missionstätigkeit eines Kopten [a-9804-2 (9805)], 31 August 2016 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/329184/456638_en.html (accessed 07 September 2017)

[3] UK Home Office: Country Policy and Information Note Egypt: Christians, July 2017 (available at ecoi.net)

(accessed 7 September 2017)

ირანი – კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობა – ივლისი, 2017

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99% არის მუსლიმი, მათ შორის 90% შიიტი და 9% სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის 1 პროცენტს შეადგენს და მოიცავს იარსანებს (დაახლოებით 1 მილიონი), ბაჰაებს (300 ათასზე მეტი), სხვადასხვა ქრისტიანულ დენომინაციებს (დაახლოებით 300 ათასი), ზოროასტრებს (30-35 ათასი), ებრაელებს (20 ათასი) და საბეან-მანდეანებს (5-10 ათასი).

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ სასტიკი ძალადობის სამიზნეები არიან რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით ბაჰაები, კონვერტირებული ქრისტიანები და სუნიტი მუსლიმები. 2016 წლის მაისში 4 კონვერტირებული ქრისტიანი დააპატიმრეს ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ბრალდებებით იმ საქმიანობისთვის, რასაც ისინი ეწეოდნენ საოჯახო ეკლესიებში. მათ 6 წლამდე პატიმრობა ემუქრებათ. 2016 წლის დეკემბერში ისლამიდან კონვერტირებულ ქრისტიანს, რომელსაც 4 წლით პატიმრობა ჰქონდა მისჯილი, პატიმრობის ვადა გაუგრძელეს 6 თვით, რადგან სწორედ ამდენი ხნით ის მკურნალობდა სამედიცინო დაწესებულებაში და იმყოფებოდა საპატიმროს გარეთ.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის 27 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ ირანში წერს, რომ შარიათის კანონი უკრძალავს მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას და არ არის იმის შესაძლებლობა, რომ პირმა რელიგიური კუთვნილების ცვლილება დოკუმენტებში ასახოს.

ირანის ისლამური რესპუბლიკის კონსტიტუცია დაცულ რელიგიურ უმცირესობებად აღიარებს ებრაელებს, ზოროასტრიზმის მიმდევრებს და ქრისტიანობის ზოგიერთ დენომინაციას (ძირითადად მართლმადიდებელ ქრისტიანებს, რომლებიც ეთნიკურად სომხები ან ასირიელები არიან და თავს იკავებენ ქადაგებისგან. პროტესტანტები და ის ქრისტიანული დენომინაციები, რომლებიც მოწოდებული არიან ქადაგებისთვის და აქეზებენ კონვერტაციას, ამ ჯგუფში არ შედიან). აღნიშნულ უმცირესობებს თავიანთი რელიგიური მსახურების უფლება აქვთ. მიუხედავად ამისა, სახელმწიფოს მხრიდან ადგილი აქვს დისკრიმინაციის ფაქტებს, რადგან ყველა კანონი და რეგულაცია დაფუძნებულია შიიტური ისლამის კრიტერიუმებზე. ძალიან ბევრი ქრისტიანისთვის სირთულეს წარმოადგენს თავისუფალი და ღია ცხოვრება ირანში. ასეთი სახის დისკრიმინაცია გავრცელებულია მთელი ირანის მასშტაბით.

ქრისტიანები, რომლებიც კონვერტირდნენ ისლამიდან, არიან სახელმწიფოს მხრიდან ზიანის მიყენების რისკის ქვეშ, რადგან აღნიშნული ჯგუფის წევრები მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც სისხლის სამართლის დანაშაულია ირანში. შარიათის კანონი კრძალავს ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას და შეუძლებელია რელიგიური კუთვნილების შეცვლა პირად დოკუმენტებში. კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ ფიზიკური თავდასხმების სამიზნეს; ისინი არიან ძალადობის, თვალთვალის, დაკავების, დაპატიმრების და საპატიმროებში წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ობიექტები. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები არიან დევნის რეალური რისკის ქვეშ. კონვერტირებულები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, შესაძლოა პრობლემებს წააწყდნენ თავიანთი ოჯახის მხრიდან, თუ ოჯახი გაიგებს კონვერტაციის შესახებ. აღნიშნული კატეგორიისთვის, გამომდინარე იქიდან, რომ არასათანადო მოპყრობის შიში დაკავშირებულია ხელისუფლებასთან, გადაადგილება ქვეყნის სხვა რეგიონში არ წარმოადგენს ეფექტურ გამოსავალს.[2]

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობების წევრები, მათ შორის ბაჰაები, სუფები, იარესანები, კონვერტირებული ქრისტიანები და სუნიტი მუსლიმები აწყდებიან დისკრიმინაციას საკანონმდებლო დონეზე და პრაქტიკაში განათლების, დასაქმებისა თუ რელიგიური მსახურების კუთხით. სახლის ეკლესიების რეიდებისას, ხელისუფლებამ დააპატიმრა ათობით კონვერტირებული ქრისტიანი, რომლებიც მშვიდობიანად იყვნენ შეკრებილები სალოცავად.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანში მოსახლეობის უმრავლესობა შიიტი მუსლიმია. კონსტიტუცია რელიგიურ უმცირესობად აღიარებს მხოლოდ ზოროასტრებს, ებრაელებს და ქრისტიანების ზოგიერთ დენომინაციას. ანგარიშში ნათქვამია, რომ კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევა გრძელდება. გასული წლების განმავლობაში რიგი არაოფიციალური სახლის ეკლესიებში მოეწყო რეიდები და მოხდა პასტორების დაკავება.[4]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები კვლავ წარმოადგენენ უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს. ასევე მათ სამიზნეს წარმოადგენენ „სახლის ეკლესიები“, სადაც ხალხი სალოცავად იკრიბება.[5]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Iran, 26 April 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 12 July 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iran, 22 February 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iran, 15 April 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

ერაყი – ქრისტიანების მდგომარება – ივლისი, 2017

2017 წლის 9 იანვარს, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება უმცირესობების საკითხებში გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის მისიას ერაყში, აღნიშნულია, რომ უძველესი დროიდან, ერაყი არის ეთნიკურად, ლინგვისტურად, რელიგიურად და კულტურულად მრავალფეროვანი ქვეყანა. ისტორიულად, ზოგიერთი ჯგუფი მთელი ერაყის მასშტაბით ცხოვრობდა მაშინ, როცა გარკვეული უმცირესობები, მათ შორის ქრისტიანები, შაბაკები, იეზიდები და თურქმენები, თავიდანვე ცხოვრობდნენ ერაყის ჩრდილოეთით და ქურთისტანის რეგიონის სამხრეთის ტეროტორიაზე, მათ შორის ნინევას დაბლობებში. ისტორიულად, დიდი ქრისტიანული თემები, ასევე, ცხოვრობდნენ  ბაღდადსა და ბასრაში.

ერაყის ქრისტიანულ თემში შედიან: სომეხი კათოლიკეები და მართლმადიდებელი ქრისტიანები, აღმოსავლეთის ასირიული ეკლესიის წევრები, ასირიული მართლმადიდებელი ქრისტიანები, ქალდეველი კათოლიკეები, ევანგელისტები, სხვა პროტესტანტები, სირიელი კათოლიკეები და მართლმადიდებელი ქრისტიანები, და სხვა გამორჩეული რელიგიური ჯგუფები, რომლებიც მიეკუთვნებიან „ქრისტიანულ“ კატეგორიას. ისტორიულად, ქრისტიანები წარმოადგენდნენ სამიზნე ობიექტებს საკუთარი სარწმუნოების და დასავლეთთან მოაზრებული კავშირების გამო. 2003 წლის მოვლენების შემდეგ, ქრისტიანულ თემზე თავდასხმებმა აიძულა მოსახლეობა, დაეტოვებინა ქვეყანა. ქრისტიანი წარმომადგენლების განცხადებით, მათი რიცხვი მკვეთრად შემცირდა. 2003 წლამდე ისინი 1.4 მილიონ ადამიანს შეადგენდნენ, ხოლო 2014 წლისთვის მხოლოდ 350,000 პირს.

2014 წლის მეორე ნახევრიდან, მოსახლეობა კიდევ უფრო შემცირდა, რაც გამოწვეული იყო ქრისტიანებით დასახლებულ ტერიტორიებზე ისლამური სახელმწიფოს (ISIL) შეჭრით, მათ შორის ნინევას დაბლობებში. ISIL-ის მიერ მოსულის დაკავების შემდეგ, ათასობით ქრისტიანმა დატოვა ტერიტორია. ისინი, ვინც დარჩნენ ან ვერ მოახერხეს გაქცევა, მოუწიათ უსაფრთხოების სანაცვლოდ ხარკის გადახდა, ნაწილი კი აიძულეს შეეცვალათ სარწმუნოება, ხოლო ვინც არ ასრულებდა მათ მოთხოვნებს, სიკვდილით სჯიდნენ. ქრისტიანების ქონება მონიშნეს არაბული ასო „ნ“-ით („ნასრაანი“ ყურანში გამოყენებულია ქრისტიანების აღსანიშნავად), რომელიც შემდგომში ჩამოართვეს, ქრისტიანებს კი წაუყენეს პირობა, რომ 2014 წლის 19 ივლისისთვის დაეტოვებინათ ქალაქი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სიკვდილით დასჯიდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ ერაყის მთავარობა ხაზს უსვამს სხვადასხვა აღმსარებლობის ჯგუფებთან კარგ ურთიერთობას, ზოგიერთი ქრისტიანი წარმომადგენლის განცხადებით, ისინი გამხდარან ანტი-ქრისტიანული განწყობის და ინციდენტის მომსწრენი. ქრისტიანმა მღვდელმა მოსულიდან განაცხადა, რომ 2005 წლის შემდეგ, მას ხალხისგან სმენია მსგავსი გამონათქვამები: „არ შეიძინოთ უმცირესობების ქონება, რადგან, მოგვიანებით, ისინი თავისუფლები გახდებიან“. მისივე თქმით, ხალხს უხარია, რაც ქრისტიანებს დაემართათ ნინევასა და მოსულში.

პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური ჩართულობა

მცირე ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს აქვთ შეზღუდული საშუალება საკუთარი სურვილებისა და საჭიროებების გამოსახატავად. თემების წარმომადგენლების განცხადებით, მათ აკლიათ პოლიტიკური ჩართულობა საზოგადოებრივი საქმიანობის ყველა სფეროში, დაწყებული ადგილობრივიდან დამთავრებული ეროვნულით. მიმდინარე საარჩევნო კანონმა კი, საზოგადოებაში ეთნიკური უმცირესობების წარმოდგენილი რაოდენობის პროპორციულად, უფრო გაართულა მათი  ჩართულობა პოლიტიკაში. ისინი ხაზგასმით აღნიშნავდნენ, რომ საკუთარი საჭიროებების წინ წამოსაწევად, აუცილებელი იყო პოლიტიკაში მათი მონაწილეობა, როგორც გრძელვადიანი სოციალური ინტეგრაციის პროექტის ნაწილი. ერთ-ერთი წარმომადგენლის განცხადებით, დღესდღეობით, უმცირესობები არ არიან ჩართულნი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში. სხვა წარმომადგენლის განმარტებით კი, ნინევაში გადაწყვეტილების მიმღები პირების თანამდებობებზე ქრისტიანების და სხვა უმცირესობების წარმომადგენლების დანიშვნის კუთხით, ხდება მათი დაბლოკვა.

ეროვნული პარლამენტი არსებული 328 ადგილიდან მხოლოდ 8 ადგილს გამოყოფს უმცირესობებისთვის, საიდანაც 5 ადგილი მოდის ქრისტიანებზე, ხოლო თითო-თითო ადგილი საბიელ-მანდეველებზე, შაბაქებზე და იეზიდებზე.

უმცირესობები ქურთისტანის რეგიონში

ქურთისტანის რეგიონის ახალი კონსტიტუციის შემუშავება 2011 წლიდან დაიწყო, თუმცა ვიზიტის პერიოდში ის ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული. პრემიერ მინისტრმა ბარზანიმ გაეროს  სპეციალურ წარმომადგენელს განუცხადა, რომ უმცირესობების უფლებებს სპეციალური კონსტიტუციური დაცვა მიენიჭება და ყველა ჯგუფთან გაიმართება კონსულტაციები.  ხელისუფლების წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ, საჭიროების შემთხვევაში,  მათთვის ხელსაყრელი იყო უმცირესობების დიდი ჯგუფებისთვის, როგორებიც არიან ქრისტიანები და იეზიდები, შეზღუდული ავტონომიური ტერიტორიების გამოყოფის გათვალისწინება.[1]

 დიდი ბრიტანეთის მთავარი ოფისის 2016 წლის აგვისტოს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ დანიის ფაქტების დამდგენი მისიის მიხედვით, იძულებით გადაადგილებული პირები, რომელთაც სურთ ერბილის ან დაჰუკის პროვინციებში შესვლა, საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე უნდა წარადგინონ ერბილში გაცემული მოქმედი ბინადრობის ნებართვები, არაბი დევნილები, რომელთაც არ აქვთ აღნიშნული ნებართვები, ეკრძალებათ პროვინციაში შესვლა. რაც შეეხება ქურთებს, იეზიდებს და ქრისტიანებს, მათ მსგავსი ბინადრობის ნებართვების გარეშე შეუძლიათ,  როგორც ერბილის, ისე დაჰუკის პროვინციაში შესვლა, თუმცა გაძლიერებული კონტროლის პერიოდში, აღნიშნულ  ჯგუფებზეც შესაძლოა  გავრცელდეს უსაფრთხოების კუთხით არსებული შეზღუდვები.

შვედეთში მოქმედი საქველმოქმედო ორგანიზაცია „Qandil“-ის ინფორმაციით, დოკუმენტების არმქონე პირებს, ქრთამის გადახდის შემთხვევაში, შეუძლიათ საკონტროლო გამშვები პუნქტების გავლა. მისივე თქმით, ქრისტიანებს, ქურთებს და იეზიდებს, საგუშაგოების გავლისას, არ სჭირდებათ ბინადრობის ნებართვები.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „უმცირესობათა უფლებების დაცვის ჯგუფის“ (MRG) მიერ, 2017 წლის 7 ივნისს, გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება ისლამური სახელმწიფოს შემდეგ ერაყში მცხოვრებ უმცირესობების მდგომარეობას, აღნიშნულია შემდეგი:

მომსახურების და ინფრასტრუქტურის ნაკლებობა

ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ტერიტორიებზე ინფრასტრუქტურა მძიმედ არის დაზიანებული. 2017 წლის თებერვლის მონაცემებით, წყალმომარაგება და ელექტროენერგია ჯერ კიდევ არ იყო აღდგენილი. იმ ადგილებში, სადაც მატერიალური ზიანი შედარებით ნაკლები იყო, მაგალითად, ქრისტიანულ ქალაქში – თალ უსკუფი (ნინევას პროვინცია), კვლავ რჩებოდა არსებითი პრობლემები. ქალაქში დაბრუნებულ რამდენიმე ოჯახთან ინტერვიუსას გამოიკვეთა, რომ ღამით მიწოდებული ელექტროენერგიის მიუხედავად, საბაზისო სერვისები ჯერ კიდევ არ იყო ფუნქციური. 2017 წლის თებერვალში, თალ უსკუფში დაბრუნებული ერთ-ერთი ქრისტიანი აღნიშნავს: „ქალაქში არ არის წყლის რეზერვუარები, ხოლო ჭების ასამუშავებლად ელექტროენერგიაა საჭირო. ჭის წყლით, წყლის რეზერვუარების შესავსებლად გენერატორებია საჭირო. უფრო მეტიც, მილები გატეხილია და იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გენერატორი მუშაობს, წყალი თანმიმდევრობით არ მიედინება“.

უსაფრთხოება და შეიარაღებული დაჯგუფებების მანიპულაცია

ამა თუ იმ ტერიტორიაზე არსებული სხვადასხვა პოლიტიკური და სამხედრო ძალების ინფორმაციით, გათავისუფლებულ ტერიტორიებზე უსაფრთხოებას იცავს სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფება. ერაყის უსაფრთხოების ძალებისა და პეშმერგას გარდა, მრავალრიცხოვანი დაჯგუფებები, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან  ადგილობრივებთან, პატრულირებენ შესაბამის ტერიტორიებზე. ვიზიტის დროს, ალ-ჰამდანიას (ნინევას პროვინცია) აკონტროლებდა „ნინევას დაცვის ერთეული“ (NPU), რომელიც 2014 წელს შეიქმნა, ძირითადად, ასირიელი ქრისტიანების მიერ. უმცირესობებზე დაფუძნებული დაჯგუფებების შეზღუდული ძალაუფლება მიანიშნებს იმას, რომ მათ აქვთ მხარდაჭერა ერაყის მთავრობისგან/ერაყის უსაფრთხოების ძალებისგან ან ქურთისტანის რეგიონისგან/პეშმერგასგან. აღნიშნული ასახავს პოლიტიკურ მანიპულაციას, კერძოდ, ერაყის მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი ქრისტიანული დაჯგუფება NPU  და იეზიდების დაჯგუფების ეზიდხანის (Êzîdxan) დაფინანსება, ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ სამხედრო სტრატეგიების დანერგვისას უმცირესობების მონაწილეობა არის მნიშვნელოვანი ხიდი ხელისუფლებასა და დაბრუნებულ უმცირესობებს შორის.

არსებული საკონტროლო გამშვები პუნქტები, არის ნათელი მტკიცებულება იმისა, რომ ნინევას დაბლობების დიდ ტერიტორიას აკონტროლებს ქურთული ძალები. მართალია, ალქუში, ბათნაია, თალ უსკუფი და შემოგარენი ადგილები ქრისტიანული ქალაქებია, ქურთისტანის მხრიდან აღნიშნულ ქალაქებში შესასვლელები პეშმერგას კონტროლის ქვეშაა.

სანამ კონტროლის კუთხით არსებული დავა გადაუჭრელი რჩება, უმცირესობები შეშფოთებულები არიან თავიანთი მიწების მომავალი ბედით. ინტერვიუსას, ერბილში მყოფი ერთ-ერთი ქრისტიანი იძულებით გადაადგილებული პირი შიშობს, რომ სამხედრო საზღვრები გახდება პოლიტიკური საზღვრები.

უმცირესობების წარომადგენლები ნინევას პროვინციიდან, აღნიშნავენ, რომ მეზობელმა თემებმა მათ უღალატეს, კერძოდ, ქურთულმა ძალებმა მიატოვეს, ხოლო ერაყის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ისინი უგულებელყო.

„ჩვენ ვგრძნობთ, რომ ერაყი ჩვენი სამშობლოა და მას ვემსახურებით. ქრისტიანები არიან ისინი, რომლებიც ერაყის ყველა პროვინციაში ცხოვრობენ, ეს კი იმას ამტკიცებს, რომ ერაყი ჩვენი სახლია, მაგრამ 2003 წლიდან ერაყი, როგორც პირველხარისხოვან მოქალაქეებს, ისე არ გვექცევა“. – ქრისტიანი სამხედრო მეთაური, დაჰუკი, 2017 წლის მარტი

თითოეული დღე, რომელიც გადაწყვეტილებისა და იმედის გარეშე ჩაივლის, გამოიწვევს იმას, რომ უმცირესობები გააგრძელებენ ქვეყნიდან გაქცევას“. – ქრისტიანი სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენელი  დაჰუკი, 2017 წლის მარტი[3]

საინფორმაციო სააგენტო „Inter Press Service“-ის მიერ 2017 წლის 7 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში ნათქვამია, რომ აღმოსავლეთ მოსულში, ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებული მიწები ცარიელია. ერაყის ცენტრალური მთავრობა ბაღდადში და ქურთისტანის რეგიონული მთავრობა ერბილში შეთანხმებულები არიან, რომ იძულებით გადაადგილებული პირები მხოლოდ მაშინ დაბრუნდებიან კუთვნილ ტერიტორიებზე, როდესაც აღდგება სერვისები და უსაფრთხოება. იძულებით გადაადგილებული პირები კი ფიქრობენ, რომ დაბრუნების პროცესი სხვა მიზეზის გამო იწელება. ისინი შიშობენ, რომ მიწის გადანაწილების პროცესი დაწყებულია.[4]

ალ-მონიტორის მიერ, 2016 წლის 23 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ბაღდადში შობის დღესასწაული, წინა წელთან შედარებით, უფრო მასშტაბურად იზეიმეს. სოლიდარობის ნიშნად ერაყელმა მუსლიმებმა ქრისტიანებთან ერთად აღნიშნეს შობა, თუმცა ამის მიუხედავად, ერაყელი ქრისტიანების მიგრაციის მაჩვენებელი მაინც იზრდება. ქრისტიანი და მუსლიმი სასულიერო პირები მონაწილეობას იღებენ ერთმანეთის რელიგიურ  დღესასწაულებში. ასევე, რამდენიმე მუსლიმი პოლიტიკოსი დაესწრო ეკლესიაში გამართულ ღონისძიებებს. აღნიშნული ოპტიმისტური განწყობის მიუხედავად, კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას ერაყის ერთ-ერთი უძველესი რელიგიის ბედი.

ბევრი ქრისტიანი აქტივისტი მიიჩნევს, რომ ქრისტიანები სხვა უმცირესობებთან ერთად, ტოვებენ ქვეყანას. ჰუმმარაბის ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციის კოორდინატორმა ვალიმ ვარდამ ალ-მონიტორს განუცხადა, რომ „თუ მოვლენები ასე გაგრძელდება და ხელისუფლება ასირიელებს და ქალდეველებს ვერ მისცემს უსაფრთხოების გარანტიებს, ისინი საბოლოოდ დატოვებენ ქვეყანას“. მისივე თქმით, მოსულიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა ნახევარს ქრისტიანები შეადგენენ, რომლებმაც უკვე დატოვეს ერაყი, მათი რიცხვი კი სულ უფრო იზრდება.[5]

საინფორმაციო საშუალება „Reuters“-ის მიერ 2016 წლის 25 დეკემებრს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ბაღდადში, რომელიც ერაყის მთავრობის და ძირითადად შიიტებით დაკომპლექტებული უსაფრთოხების ძალების კონტროლის ქვეშაა, ქრისტიანებმა საშობაოდ მორთეს ეკლესიები, რათა აღენიშნათ შობის დღესასწაული. მიუხედავად ამისა, ბევრი ქრისტიანი შიშში ცხოვრობს და ფიქრობს, რომ ხელისუფლება ვერ ახდენს მათ ადეკვატურ დაცვას.[6]

 

 

[1] UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on minority issues on her mission to Iraq, 9 January 2017, A/HRC/34/53/Add.1, available at:

 [accessed 6 July 2017]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iraq: Return/Internal relocation , 18 August 2016, Version 3.0, available at:

 [accessed 6 July 2017]

[3] MRG – Minority Rights Group International: Crossroads: The future of Iraq’s minorities after ISIS, 7 June 2017 (available at ecoi.net)

  (accessed 6 July 2017)

[4] IPS – Inter Press Service – News Agency: Civilian Casualties Mount in Battle to Re-take Mosul, 7 June 2017
http://www.ipsnews.net/2017/06/civilian-casualties-mount-in-battle-to-re-take-mosul/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=civilian-casualties-mount-in-battle-to-re-take-mosul (accessed 6 July 2017)

[5] Al-Monitor – Iraq’s Muslims celebrate Christmas in solidarity with Christians, 23 December 2016, available at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/12/christmas-iraq-christians-minorities.html (accessed 7 July 2017)

[6] Reuters – Fearful Christmas in Baghdad after attacks on Christians, 25 December 2016, available at: http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-minorities-idUSKBN14E0GG (accessed 7 July 2017)

ეგვიპტე – კოპტების მდგომარეობა და სახელმწიფოს რეაგირება ძალადობაზე – ივნისი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის 3 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში 2016 წელს მსოფლიოში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის 11 დეკემბერს, კოპტურ მართლმადიდებლურ ეკლესია „ბოუტრისიაზე“ ტერორისტული თავდასხმის შედეგად 27 ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა, უმეტესობა მათ შორის ქალები და ბავშვები. ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ თვითმკვლელი ამფეთქებელი მუსლიმურ საძმოსთან თანამშრომლობდა. აღნიშნული ბრალდება მუსლიმური საძმოს სპიკერმა უარყო. მოგვიანებით, ტერაქტზე პასუხისმგებლობა ტერორისტულმა დაჯგუფებამ ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო. ოფიციალური სტატისტიკა ტერორისტული აქტების შედეგად დაღუპულთა რაოდენობის შესახებ არ გამოქვეყნებულა. ადგილობრივი მედია ანგარიშების მიხედვით, მთელი ქვეყნის მასშტაბით ტერაქტებს ასობით ადამიანი შეეწირა. 2016 წლის ოქტომბრის ბოლოს, სინაიში, შეიარაღებული დაჯგუფების მხრიდან ძალადობის შედეგად მინიმუმ 230 მშვიდობიანი მოქალაქე და უსაფრთხოების ძალების 299 წევრი (პოლიციელი და სამხედრო) დაიღუპა. ოფიციალური სტატისტიკით, ამავე პერიოდის განმავლობაში, სინაიში მთავრობამ 2,436 ტერორისტის ლიკვიდაცია მოახდინა.

ანგარიშში ასევე საუბარია კოპტების მიმართ ბრბოს მიერ ჩადენილ ძალადობაზე. 2016 წლის 20 მაისს, დაახლოებით, 300 შეიარაღებული მუსლიმი სოფელ ელ-კარმში, მინიაში, თავს დაესხა შვიდ ქრისტიან ოჯახს, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ხმა ქრისტიან კაცსა და მუსლიმ ქალს შორის სავარაუდო ურთიერთობის შესახებ.[1]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის 26 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „ყოველწლიური ანგარიში 2017 – 2 საფეხურის ქვეყნები“, ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად მთავრობის მხრიდან ადამიანის უფლებების შეზღუდვისა, რელიგიის თავისუფლების მხრივ არსებული მდგომარეობა გაუმჯობესდა სხვადასხვა მიმართულებით. პრეზიდენტმა აბდელ ფატაჰ სისიმ თანმიმდევრულად დაგმო რელიგიური თავდასხმები და მსხვერპლებს დახმარება აღუთქვა, რელიგიური დისკურსის რეფორმა წაახალისა და ზედიზედ მესამედ დაესწრო კოპტურ საშობაო ლოცვას. 2016 წლის აგვისტოში ახალმა პარლამენტმა მიიღო კანონი ეკლესიების რეკონსტრუქციისა და შენარჩუნების შესახებ და 2017 წლის დასაწყისისთვის მთავრობას დასრულებული ჰქონდა ექსტრემისტების მიერ 2013 წელს დანგრეული 50-ზე მეტი ეკლესიის აღდგენის და ხელახლა აშენების პროცესი. რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილმა თავდასხმებმა იფეთქა ქრისტიანების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) და ჩრდილო სინაიში; კაიროში, წმინდა მარკოზის კოპტური ეკლესიის სიახლოვეს თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა. პარალელურად კი ეგვიპტის სასამართლომ გარკვეულ პროგრესს მიაღწია იმ პირების გასამართლების კუთხით, რომელთაც წარსულში ჩაიდინეს დანაშაულები. 2016 წელს, ღვთისგმობის გამო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და თავისუფლების აღკვეთის ფაქტებმა იკლო. გარკვეული ხასიათის დისკრიმინაციული და რელიგიის თავისუფლების შემზღუდველი კანონმდებლობა კვლავ ძალაშია, მაგრამ რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე საჯარო დებატები აქტიურად იმართებოდა პარლამენტსა და სამოქალაქო საზოგადოებაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიამ ეგვიპტე „განსაკუთრებული შეშფოთების ქვეყნების“ სიიდან მეორე საფეხურის ქვეყნების სიაში გადაიყვანა.

2016 წლის დეკემბერში ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო 11 დეკემბერს წმინდა პავლესა და წმინდა პეტრეს ეკლესიებზე მიტანილ იერიშებზე. წმინდა მარკოზის კოპტური ეკლესიის სიახლოვეს 29 ადამიანი იმსხვერპლა აღნიშნულმა აფეთქებამ. 2017 წლის იანვრისთვის 4 პირი იყო დაკავებული და გამოძიება გრძელდებოდა. კოპტურმა საზოგადოებამ პრეზიდენტი სისი შეაქო იმის გამო, რომ პრეზიდენტმა მოუწოდა მთავრობას აღედგინა დაზიანებული ეკლესიები.[2]

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის კოპტი ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები და ბაჰაის მიმდევრები კვლავ აწყდებიან დისკრიმინაციას საკანონმდებლო დონეზე და პრაქტიკაში. პრეზიდენტ სისის მიერ ხელმოწერილი ახალი კანონი ეკლესიების შესახებ, რომელსაც სისიმ ხელი 28 სექტემბერს მოაწერა, თვითნებურად ზღუდავს ეკლესიების მშენებლობას, განახლებასა და გაფართოებას.[3]

„Freedom House“ თავის 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიური ან რელიგიაზე დაფუძნებული პარტიების საქმიანობას. კოპტი ქრისტიანები, რომლებიც მოსახლეობის დაახლოებით 10%-ს შეადგენენ, პარლამენტის 120 პარტიული სიის ადგილიდან 24 იკავებენ. 2015 წელს არჩეული იქნა 36 ქრისტიანი, დამატებით 3 დაინიშნა პრეზიდენტის მიერ.[4]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ნოემბრის ანგარიშში ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ზოგადად, ტერმინი „კოპტი“ ყველა ეგვიპტელი ქრისტიანის აღსანიშნავად გამოიყენება და მოიცავს, როგორც კოპტური მართლმადიდებლური (ორთოდოქსული) ეკლესიის წევრებს, ასევე, ევანგელისტებსა და კათოლიკებს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

1) კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;

2) ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;

3) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;

4) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან – გაუჩინარება და იძულებითი კონვერტაცია.

მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები განიცდიან სოციალურ დისკრიმინაციასა და ძალადობას, ზოგადად, კოპტებისა და მათი ქონების მიტაცება-განადგურების ძალადობრივი ინციდენტები შემცირდა.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებულმა სასამართლო პრაქტიკამ დაადგინა, რომ ქრისტიანებისთვის ეფექტური სახელმწიფო დაცვა არ არსებობს, მას შემდეგ ეგვიპტეში მდგომარეობა გამოსწორდა და არის შესაბამისი მტკიცებულებები იმისა, რომ სახელმწიფოს სურს და გარკვეულ შემთხვევებში შეუძლია კიდეც აღმოუჩინოს დაცვა ქრისტიანებს! ზოგადად კი, ქრისტიანებს აქვთ შესაძლებლობა თავისუფლად გადაადგილდნენ ქვეყნის შიგნით, განსაკუთრებით კი იმ ადგილებში, სადაც ექსტრემისტები არ არიან ძლიერად წარმოდგენილნი.[5]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს გარკვეულ შეზღუდვებს ეკლესიების მშენებლობასა და განახლებაზე; აღნიშნული კანონი ქვეყნის ქრისტიანული მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციულია.

ახალი კანონი უფლებას აძლევს მმართველებს, არ გასცენ ეკლესიების მშენებლობის ნებართვა გასაჩივრების წესის მითითების გარეშე; კანონის თანახმად, ეკლესიები უნდა აშენდეს ქრისტიანთა შესაბამისი რაოდენობის ადგილებში, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღწერის სტატისტიკა არ არსებობს; ამასთან, მმართველებს უფლება აქვთ უარი განაცხადონ ეკლესიის მშენებლობის ნებართვაზე, თუკი აღნიშნული დაარღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს, საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას.

მაისი-ივლისში, ანტი-ქრისტიანულმა ძალადობამ, რომელიც გამოიწვია ზოგიერთ ადგილობრივ მუსლიმში ეკლესიის რეალურმა თუ სავარაუდო მშენებლობამ, გამოიწვია ერთი ადამიანის სიკვდილი, რამდენიმე დაშავდა, ხოლო ქრისტიანთა გარკვეული საკუთრება კი დაზიანდა. ოფიციალური პირები ვერ ახერხებენ ქრისტიანი უმცირესობის დაცვას ხანდახან ფატალური თავდასხმებისგან და იძულებითი „შემრიგებლური სესიებისგან“, რომლებიც მუსლიმ დამნაშავეებს აძლევს საშუალებას გაექცნენ სისხლის სამართლებრივ დევნას და აძლიერებს დაუსჯელობას.

თებერვალში არასრულწლოვანთა მცირე დანაშაულების სასამართლომ ოთხ ქრისტიან ბავშვს ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯა იმის გამო, რომ მათ ინტერნეტში „ისლამური სახელმწიფოს“ დამცინავი ვიდეო განათავსეს. ბიჭებმა ეგვიპტე აპრილში დატოვეს (გაიქცნენ ქვეყნიდან). მარტში, სააპელაციო სასამართლომ, მწერალ ფატმა ნაოუტს, რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, ვინაიდან მან საქონლის ხოცვის მუსლიმური ტრადიცია გააკრიტიკა, რომელიც ეიდ ალ-ადჰას მსხვერპლშეწირვის სახელით არის ცნობილი.

ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა ჯგუფებმა დააფიქსირეს სხვა რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების, დამცირების ფაქტებიც – გადაადგილების შეზღუდვა და დაკითხვებზე გამოძახება.[6]

„The Guardian“ 2017 წლის 27 მაისს ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ეგვიპტემ საჰაერო იერიში მიიტანა ლიბიაში ტერორისტების ბანაკზე. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი იმ ტერაქტზე, რომელიც კაიროში მოხდა – ავტობუსს, რომელსაც კოპტი ქრისტიანები გადაჰყავდა, თავს დაესხნენ შეიარაღებული პირები და 26 ადამიანი, ძირითადად ბავშვები დახოცეს, 25 ადამიანი კი დაშავდა. დაღუპულებს შორის იყვნენ 2 და 4 წლის ბავშვები. პრეზიდენტმა სისიმ საჯარო გამოსვლისას განაცხადა, რომ „ეგვიპტე არ მოერიდება ტერორისტების ბანაკების დაბომბვას მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში“. მიმართვის შემდეგ ეგვიპტის საჰაერო ძალებმა 6 იერიში მიიტანეს დერნას სიახლოვეს მდებარე ბანაკებზე, სადაც, ტერაქტში ეჭვმიტანილებს წვრთნიდნენ.

ეგვიპტეში კოპტურ ეკლესიებზე განხორციელებული ტერაქტების გამო პრეზიდენტმა სისიმ ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.[7]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Egypt, 26 April 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Egypt, 15 April 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 16 January 2017]

[6] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 16 January 2017]

[7] The Guardian; Egypt launches raids in Libya after attack on Coptic Christians kills 26; 26 May 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/may/26/several-killed-in-attack-on-bus-carrying-coptic-christians-in-egypt

ეგვიპტე – ქრისტიანი კოპტების მდგომარეობა ქვეყანაში – იანვარი, 2017

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ნოემბრის ანგარიშში ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ზოგადად, ტერმინი „კოპტი“ ყველა ეგვიპტელი ქრისტიანის აღსანიშნავად გამოიყენება და მოიცავს, როგორც კოპტური მართლმადიდებლური (ორთოდოქსული) ეკლესიის წევრებს, ასევე, ევანგელისტებსა და კათოლიკებს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლხავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

1) კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;

2) ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;

3) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;

4) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან – გაუჩინარება და იძულებითი კონვერტაცია.

მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები განიცდიან სოციალურ დისკრიმინაციასა და ძალადობას, ზოგადად, კოპტებისა და მათი ქონების მიტაცება-განადგურების ძალადობრივი ინციდენტები შემცირდა.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებულმა სასამართლო პრაქტიკამ დაადგინა, რომ ქრისტიანებისთვის ეფექტური სახელმწიფო დაცვა არ არსებობს, მას შემდეგ ეგვიპტეში მდგომარეობა გამოსწორდა და არის შესაბამისი მტკიცებულებები იმისა, რომ სახელმწიფოს სურს და გარკვეულ შემთხვევებში შეუძლია კიდეც აღმოუჩინოს დაცვა ქრისტიანებს! ზოგადად კი, ქრისტიანებს აქვთ შესაძლებლობა თავისუფლად გადაადგილდნენ ქვეყნის შიგნით, განსაკუთრებით კი იმ ადგილებში, სადაც ექსტრემისტები არ არიან ძლიერად წარმოდგენილნი.[1]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს გარკვეულ შეზღუდვებს ეკლესიების მშენებლობასა და განახლებაზე; აღნიშნული კანონი ქვეყნის ქრისტიანული მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციულია.

ახალი კანონი უფლებას აძლევს მმართველებს, არ გასცენ ეკლესიების მშენებლობის ნებართვა გასაჩივრების წესის მითითების გარეშე; კანონის თანახმად, ეკლესიები უნდა აშენდეს ქრისტიანთა შესაბამისი რაოდენობის ადგილებში, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღწერის სტატისტიკა არ არსებობს; ამასთან, მმართველებს უფლება აქვთ უარი განაცხადონ ეკლესიის მშენებლობის ნებართვაზე, თუკი აღნიშნული დაარღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს, საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას.

მაისი-ივლისში, ანტი-ქრისტიანულმა ძალადობამ, რომელიც გამოიწვია ზოგიერთ ადგილობრივ მუსლიმში ეკლესიის რეალურმა თუ სავარაუდო მშენებლობამ, გამოიწვია ერთი ადამიანის სიკვდილი, რამდენიმე დაშავდა, ხოლო ქრისტიანთა გარკვეული საკუთრება კი დაზიანდა. ოფიციალური პირები ვერ ახერხებენ ქრისტიანი უმცირესობის დაცვას ხანდახან ფატალური თავდასხმებისგან და იძულებითი „შემრიგებლური სესიებისგან“, რომლებიც მუსლიმ დამნაშავეებს აძლევს საშუალებას გაექცნენ სისხლის სამართლებრივ დევნას და აძლიერებს დაუსჯელობას.

თებერვალში არასრულწლოვანთა მცირე დანაშაულების სასამართლომ ოთხ ქრისტიან ბავშვს ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯა იმის გამო, რომ მათ ინტერნეტში „ისლამური სახელმწიფოს“ დამცინავი ვიდეო განათავსეს. ბიჭებმა ეგვიპტე აპრილში დატოვეს (გაიქცნენ ქვეყნიდან). მარტში, სააპელაციო სასამართლომ, მწერალ ფატმა ნაოუტს, რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, ვინაიდან მან საქონლის ხოცვის მუსლიმური ტრადიცია გააკრიტიკა, რომელიც ეიდ ალ-ადჰას მსხვერპლშეწირვის სახელით არის ცნობილი.

ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა ჯგუფებმა დააფიქსირეს სხვა რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების, დამცირების ფაქტებიც – გადაადგილების შეზღუდვა და დაკითხვებზე გამოძახება.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ ეგვიპტეში კონსტიტუციის თანახმად, რწმენის თავისუფლება აბსოლუტური უფლებაა, თუმცა მხოლოდ ისლამის, ქრისტიანობისა და იუდაიზმის მიმდევრებს აქვთ თავიანთი რელიგიის თავისუფლად გამოხატვისა და სალოცავი სახლების მშენებლობის უფლება. მთავრობა არ ცნობს დაბადებით მუსლიმი მოქალაქეების კონვერტაციას ნებისმიერ სხვა რელიგიაზე და აწესებს, სამართლებრივ სასჯელს დაბადებით მუსლიმი მოქალაქეების კონვერტაციისთვის.

აშშ-ს მთავრობის სტატისტიკის თანახმად, მოსახლეობის რაოდენობა 88.4 მილიონია (2015 წლის ივლისის მონაცემები). მოსალეობის დაახლოებით 90% სუნიტი მუსლიმია, ხოლო 10% – ქრისტიანი (მონაცემები მერყეობს 5-დან 15%-მდე). ქრისტიანთა დაახლოებით 90% კოპტურ მართლმადიდებლურ ეკლესიას მიეკუთვნება.

პრეზიდენტ აბდელ ფატტაჰ ალ-სისის ქმედებები ქრისტიანმა ლიდერებმა პოზიტიურ სიგნალებად შეაფასეს და აღიქვეს ნიშნად, რომ ქრისტიანები ეგვიპტური მოსახლეობის სრულყოფილი წევრები არიან. პრეზიდენტის ქმედებები მოიცავდა მოწოდებებს იმამებისა და მკვლევარებისათვის, ხელი შეეწყოთ ტოლერანტული ისლამური სწავლებისათვის, ასევე, ვიზიტს კოპტურ მართლმადიდებლურ ტაძარში შობის ღამეს. 7 იანვარს, მართლმადიდებლური შობის ღამეს, პრეზიდენტი სისი წმინდა მარკოზის კათედრალში, რომელიც მართლმადიდებელი კოპტების მნიშნელოვანი ტაძარია, დაესწრო წირვას და გახდა ისტორიაში პირველი პრეზიდენტი, რომელიც ასე მოიქცა. აღნიშნული პოზიტიურ სიგნალად იქნა აღქმული ქრისტიანების მიერ. ვიზიტის დროს სისიმ განაცხადა, რომ ყველა ეგვიპტელი თანასწორია. მთავრობის ხარჯებით სამხედროებმა დაასრულეს 78-დან 26 ეკლესიისა და ქრისტიანთა სხვა საკუთრებების მშენებლობა/რეკონსტრუქცია, რომლებიც 2013 წელს, „მუსლიმთა საძმოს“ მიერ კონტროლირებადი მთავრობის ჩამოგდების შემდგომ ისლამისტებმა დაწვეს. პრეზიდენტმა სისიმ საჯაროდ მოიწონა იდეა და განაცხადა ლიბიაში მოკლული 20 ეგვიპტელი კოპტის სახელობის ეკლესიის მშენებლობის შესახებ.[3]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 16 January 2017]

[2] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 16 January 2017]

[3] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 January 2017]