ერაყი. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2018

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – 2017 წლის ბოლოს ერაყის მთავრობამ, გასამხედროებულმა შენაერთებმა, ქურთულმა და კოალიციურმა ძალებმა ერაყში ტერორისტული ორგანიზაცია ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიები, მათ შორის მოსული, ტალ-აფარი და ჰავიჯა დაიბრუნეს და ისლამურ სახელმწიფოზე საბოლოო გამარჯვება გამოაცხადეს.[1] 10 დეკემბერი ქვეყანაში ოფიციალურ დღესასწაულად გამოცხადდა. 2018 წლის 10 დეკემბერს ერაყში ისლამურ სახელმწიფოზე გამარჯვების ერთი წლისთავი აღნიშნეს. ბაღდადში გამართულ ღონისძიებას ერაყის პრემიერ მინისტრი ადელ აბდელ მაჰდი მთავრობისა და შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლებთან ერთად დაესწრო.[2]

ისლამური სახელმწიფოს კონტროლისგან ერაყის გათავისუფლების შემდეგ ტერორისტული თავდასხმების რაოდენობა შემცირდა, თუმცა დაჯგუფებამ მაინც შეძლო და რამდენი ფართო მასშტაბის იერიში მიიტანა კონფლიქტის ძირითადი ზონის მიღმა მდებარე ქალაქებზე; დაბომბვებსა და სხვადასხვა შეიარაღებულ თავდასხმას კი ათობით ადამიანი ემსხვერპლა ბაღდადში, ბასრასა და სხვა ადგილებში. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებულია, თუმცა სიტუაცია კვლავაც ცვალებადი და ძნელად პროგნოზირებადია.[3] [4]

ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი, რომელიც თავის ბლოგზე ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ წერს აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოს ისლამურმა სახელმწიფომ დაკარგა ერაყის ტერიტორიის ბოლო კონტროლირებადი ნაწილი, დაჯგუფება მაინც ცდილობს, აღადგინოს კონტროლი სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე და პარალელურ რეჟიმში ზრდის უსაფრთხოების ძალებთან პირდაპირი კონფრონტაციის ხარისხს. 2017 წლის ოქტომბრიდან 2018 წლის მარტამდე პერიოდში ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების რაოდენობა მეტ-ნაკლებად თანაბარი სიხშირის იყო (დღიურად საშუალოდ 8-9 ინციდენტი); აპრილში აღნიშნული მაჩვენებელი მკვეთრად შემცირდა (დღიურად საშუალოდ 6 ინციდენტი), რაც 2003 წლის შემდეგ ინციდენტების ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია.[5]

2018 წლის მაისში ვითარება მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა (აპრილი – 204 ინციდენტი, მაისი 218), ხოლო ივნისში ჯამში 239 ინციდენტი დაფიქსირდა. ინციდენტების ძირითად ნაწილს ადგილი ჰქონდა კირკუკში, დიალასა და სალაჰადინში. ივნისში მომხდარი ინციდენტების შედეგად 300-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 200-ზე მეტი დაშავდა. აღსანიშნავია, რომ დაღუპულთა დიდი ნაწილი თურქეთის შეიარაღებულ ძალებსა და ქურთისტანის მუშათა პარტიის მეომრებს შორის დაპირისპირებას შეეწირა.

2018 წლის დასაწყისისთვის ძალადობის ზრდა შეინიშნებოდა ანბარსა და ბაბილში, თუმცა შემდეგომ პერიოდში აღნიშნულ ტერიტორიებზე ძალადობამ მნიშვნელოვნად იკლო.  ბაბილსა და ანბარში 0.2-ს გაუთანაბრდა. 2017 წლიდან მოყოლებული იკლებდა ინციდენტების რაოდენობა ნინევაში და 2018 წლის ივნისისთვის დღიურად 0.4-ს გაუტოლდა. ამ დროისთვის ისლამური სახელმწიფო აქტიურობდა დიალაში, კირკუკსა და სალაჰადინში. დაჯგუფება მოქმედებდა დიალას ქალაქგარე ტერიტორიაზე, კირკუკში ჰავიჯასა და დაქუქში. სალაჰადინის მსგავსად, აღნიშნულ ტერიტორიებზე გაიზარდა ინციდენტების რაოდენობა. ადგილი ჰქონდა გატაცებებს და გატაცებულთა მოკვლის ფაქტებს.[6]

2018 წლის იანვარში ბაღდადში საშუალოდ 3.3 უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტი ფიქსირდებოდა. აღნიშნული მაჩვენებელი ივნისში 1.1-მდე შემცირდა.[7] 2017 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემებისა და 2018 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემების შედარება აჩვენებს, რომ ბაღდადში იკლო როგორც ინციდენტების რაოდენობამ, ასევე მსხვერპლთა რაოდენობამ; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაფიქსირდა 4 544 ინციდენტი, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 1 941; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაღუპულთა რაოდენობამ 18 443 შეადგინა, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 3 345. არსებული მონაცემების თანახმად, ცენტრალურ ერაყში ინციდენტების კლების ფონზე, ბაღდადში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ფიქსირდება, მაგალითად: ივლისში – 49 და აგვისტოში – 58; თუმცა, ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი მიიჩნევს, რომ დედაქალაქის მოცულობის, მოსახლეობის რაოდენობისა და წინა წლებში არსებული მონაცემების გათვალისწინებით, ინციდენტების ასეთი რაოდენობა განსაკუთრებით მომატებულად არ უნდა ჩაითვალოს.[8] ამასთან, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის (UNHCR) მონაცემებით, ინციდენტებისა და მსხვერპლის რაოდენობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში 2018 წელს ფიქსირდება.[9]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის დიპლომატიური უსაფრთხოების ბიურო ერაყში კრიმინალისა და უსაფრთხოების შესახებ 2018 წლის  ანგარიშში წერს, რომ ერაყის მთავრობასა და ისლამურ სახელმწიფოს შორის ბრძოლამ ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყნის ეკონომიკაზე. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ გაზრდილია ორგანიზებული დანაშაული და ქუჩის კრიმინალი. ბიურო მიიჩნევს, რომ ბაღდადში არსებული ვითარება ტერორიზმის კუთხით საფრთხის შემცველია. შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან ადგილი აქვს ადგილობრივების, უცხოელი მუშაკების და საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლების გატაცებებისა და გამოსასყიდის მოთხოვნის ფაქტებს. რელიგიურად შერეულ რაიონებში ხშირია ძალადობა რელიგიურ და ეთნიკურ ნიადაგზე.[10]

ჰუმანიტარული ვითარება – გაეროს მონაცემებით, ერაყში ათასობით იძულებით გადაადგილებული პირი უბრუნდება წარმოშობის ადგილებს. ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ადგილებში ჩატარდა განაღმვითი სამუშაოები. ამ ეტაპზე განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს ელექტროენერგიის, წყლის, კანალიზაციის სისტემების აღდგენა და სახელმწიფო სოციალური დაცვის მექანიზმების ჩამოყალიბება. 2018 წლის 6 მარტს ერაყის მთავრობამ გაეროსთან და სხვა ჰუმანიტარულ პარტნიორებთან ერთად დაიწყეს 2018 წლის ჰუმანიტარული გეგმის განხორციელება, რომელიც მიზნად ისახავს 9 მილიონამდე ერაყელის დახმარებას. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ ადგილებს და მოწყვლად ერაყელებს, რომ მათ შეძლონ სათანადო დახმარების მიღება.[11]

ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის კვლევითი სამსახურის მკვლევარი კრისტოფ ბლანჩარდი 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ კონფლიქტით დაზარალებულ ტერიტორიებზე არსებული ვითარება რთულია; თუმცა, 2013 წლის შემდეგ, 2017 წლის დეკემბერში პირველად საკუთარ წარმოშობის ტერიტორიებზე დაბრუნებულთა რაოდენობამ იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობას გადააჭარბა. 2018 წლის თებერვლის მონაცემებით, 3.5 მილიონი ერაყელი დაუბრუნდა საკუთარ წარმოშობის რეგიონს, ხოლო 2.3 მილიონი კვლავ იძულებით გადაადგილებულია.[12] იძულებით გადაადგილებულ პირთა თავიანთი წარმოშობის ადგილებში დაბრუნების მაღალ მაჩვენებლზე საუბრობს, ასევე, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში.  მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით კი ერაყში მსხვერპლის მაჩვენებელი კვლავ მცირდება. მარტის ბოლო კვირას 1 400-მდე დევნილი დაუბრუნდა ალ-ქაიმს ანბარის პროვინციაში. 900-მდე იძულებით გადაადგილებულმა პირმა კირკუკი დატოვა და ჰაჯივაში დაბრუნდა. 800-მდე დევნილი დაბრუნდა სალაჰადინში, ძირითადად ბალადასა და ბაიჯიში. 1 600-მდე პირმა დატოვა ბანაკები ნინევასა და ერბილში და დაუბრუნდა მოსულის ირგვლივ ტერიტორიებს. აპრილის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში 1 500-ზე მეტმა იძულებით გადაადგილებულ პირმა დატოვა ბანაკები ანბარში, ბაღდადში, ერბილში, ნინევასა და სალაჰადინში. საპირისპიროდ, ბანაკებში ჩასახლდა 300-მდე პირი. ერაყელებმა ბანაკში დაბრუნების მიზეზად დანგრეული სახლები, ფინანსური პრობლემები, უსაფრთხოება, დასაქმების შესაძლებლობების ნაკლებობა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობა დაასახელეს.[13] [14]

შიდა გადაადგილება – ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ შიდა გადაადგილება განსხვავებული ეთნიკური და რელიგიური შემადგენლობის რეგიონებში შესაძლოა, გახდეს დაძაბულობის საბაბი. სამხრეთით მდებარე რეგიონები, მათ შორის ბასრა, ქარბალა, ვასიტი, ქადისია, მაისანი, დიქარი, მუთანა და ნაჯაფი შედარებით უსაფრთხო რეგიონებია, თუმცა პერიოდულად ბასრაში მდგომარეობა იძაბება ხოლმე. ზოგადად ქვეყანაში კრიმინალს ადგილი აქვს, თუმცა შიიტურ რეგიონებში კრიმინალის გაცილებით დაბალი დონეა, ვიდრე თუნდაც ბაღდადში. გარდა ამისა, ადგილი აქვს შიდა შიიტურ დაპირისპირებებსაც, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ასეთი დაპირისპირებებს მსხვერპლი შეიძლება გახდეს ის, ვინც შეიარაღებულ ძალებშია ჩართული. ნებისმიერი უმცირესობისთვის, რომელთაც სამხრეთ რეგიონებში ოჯახური ან სხვა სახის კავშირები არ აქვთ, გადაადგილება სამხრეთ პროვინციებში დაკავშირებულია სხვადასხვა სახის სირთულეებთან; მაგრამ ის პირები, ვინც საზღვარგარეთ თავშესაფარს ითხოვდნენ, ერაყის სამხრეთ რეგიონებში უპრობლემოდ ბრუნდებიან. ასევე აღსანიშნავია, რომ ერაყში დასაქმებისა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის კუთხით პრობლემებია. მიუხედავად ამისა, შიიტების შიიტურ პროვინციებში შიდა გადაადგილება შესაძლებელია, განსაკუთრებით თუ მათ იქ კავშირები აქვთ. სუნიტებისთვის და სხვა უმცირესობის წარმომადგენლებისთვის სამხრეთ რეგიონებში გადაადგილება მაინც დაკავშირებულია გარკვეულ პრობლემებთან.[15]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი ერაყის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში შიდა გადაადგილებას, ზოგადად, არ მიიჩნევს მიზანშეწონილად; თუმცა უსაფრთხო რეგიონებად მოიხსენიებს სამხრეთის პროვინციებს, კერძოდ ქარბალას, ბაბილს, ბასრას, ნაჯაფს, მუთანას, დიქარს, მაისანს, ქადისიასა და ვასიტს. აღნიშნულ რეგიონებში შიდა გადაადგილებისთვის საშინაო საქმეთა ოფისი მიიჩნევს, რომ შესასწავლია ის, თუ რამდენად უსაფრთხოდ შეუძლია პირს ბაღდადიდან სამხრეთის პროვინციებში გადაადგილება.[16]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[2] The Wall Street Journal; Iraq marks anniversary of ISIS defeat amid public discontent; By Ghassan Adnan and Isabel Coles; 10 December, 2018; available at: https://www.wsj.com/articles/iraq-marks-anniversary-of-isis-defeat-amid-discontent-over-corruption-governance-1544452820 [accessed 18 December 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[4] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[5] Musings on Iraq; April 2018 large drop in violence in Iraq; Joel Wing; 2 May, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html [accessed 18 December 2018]

[6] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[7] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[8] Musings on Iraq; Violence remained steady in Iraq August 2018; Joel Wing; 3 September, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/violence-remained-steady-in-iraq-august.html [accessed 18 December 2018]

[9] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[10] US Department of State; OSAC Bureau of Diplomatic Security; Iraq 2018 Crime and Safety Report: Baghdad; 12 February, 2018; available at: https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=23505 [accessed 18 December 2018]

[11] UN Security Council; Report of the Secretary-General pursuant to security council resolution 2367; 17 April, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[12] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[13] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 12 April 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-12-april-2018 [accessed 18 December 2018]

[14] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[15] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Reports – Iraq; 26 June, 2017; available at:

[19 December 2018]

[16] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Iraq: Internal relocation, civil documentation and returns , September 2018, Version 7.0, available at:

[accessed 19 December 2018]

ავღანეთი. შიდა გადაადგილების ალტერნატივა ქალაქ ქაბულში. ნოემბერი,2018

უსაფრთხოება – თავშესაფრის საკითხთა ევროპული ოფისი (EASO) ავღანეთში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2018 წლის მაისის ანგარიშში წერს, რომ ქალაქ ქაბულში მოქმედებენ როგორც ტერორისტული ორგანიზაცია თალიბანი, ასევე  – ისლამური სახელმწიფოს ადგილობრივი დაჯგუფება – „ერაყისა და ლევანტ-ხორეშანის ისლამური სახელმწიფო – ISKP“. მათ გარდა, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ქალაქში თავდასხმებს ასევე აწყობს დაჯგუფება ჰაქქანი (Haqqani Network).

2017 წლის განმავლობაში,  გაეროს ავღანეთის დახმარების მისიამ (UNAMA) ქაბულის პროვინციაში (ქალაქ ქაბულის ჩათვლით) აღრიცხა 1831 სამოქალაქო დანაკარგი, აქედან 479 გარდაიცვალა, ხოლო 1352 –  დაშავდა. სტატისტიკურად, წინა 2016 წელთან შედარებით, ეს 4 პროცენტით გაზრდილი მაჩვენებელია. 2017 წლის აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო მთელი ქვეყნის მასშტაბით და ჯამური სამოქალაქო დანაკარგების 16 პროცენტს წარმოადგენდა. დანაკარგების უმრავლესობა გამოწვეული იყო ქალაქ ქაბულში კომპლექსური ტერორისტული თავდასხმების, არა-თვითმკვლელი თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით (IED) თავდასხმებისა და განზრახი მკვლელობების შედეგად. ამას გარდა, აღსანიშნავია თავდასხმები შიიტ სამოქალაქო მოსახლეობაზე, რომელთაგანაც თითქმის ყველა შემთვევაზე პასუხისმგებლობა ISKP-მ აიღო. 2018 წლის იანვრის თვის მონაცემებით, მხოლოდ ქალაქ ქაბულში თავდასხმებს, კიდევ სულ მცირე 174 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ასევე, ხშირი იყო შეიარაღებული თავდასხმები ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებზე, როგორც თალიბანის, ასევე ISKP-ს მხრიდან. მაგალითად, 2017 წლის ოქტომბერში თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ქაბულის სამხედრო აკადემიის შესასვლელთან იმ დროს, როდესაც იქ  მინი-ავტობუსით კადეტები შედიოდნენ. შედეგად, სულ მცირე 15 კადეტი დაიღუპა. შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო. იგივე სამხედრო აკადემია მორიგი თავდასხმის მსხვერპლი გახდა 2018 წლის იანვარში, როდესაც შენობაში 5 შეიარაღებული პირი შეიჭრა. ინციდენტს 11 კადეტის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ამჯერად ISKP-მ აიღო.

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინაციის ოფისი (UNOCHA) მიერ ქაბულის რეგიონი, მათ შორის – ქალაქი ქაბული, მიჩნეული იყო, როგორც “ერთ-ერთი ყველაზე კონფლიქტური ლოკაცია“.

3 ძირითადი ინდიკატორის – უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების; სამოქალაქო დანაკარგების და კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილების შემთხვევების ანალიზით შედგენილი „კონფლიქტის შედეგად ძალადობის რუკის“ მიხედვით, გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინაციის ოფისი (UNOCHA) ქაბულის დასახლებათა უმრავლესობას განათავსებს ყველაზე დაბალ კატეგორიაში. მხოლოდ ორი დასახლება – პანგჰმანი დასავლეთში და სურობის პროვინცია დასავლეთში, მიიჩნევა, როგორც საშუალო დონის საფრთხის კატეგორიაში მყოფი. ქაბული ასევე მიჩნეულია, როგორც ერთ-ერთი იმ ოთხი რეგიონიდან, სადაც „განსაკუთრებით მაღალი დაცვის საჭიროების მქონე“ პირები იმყოფებიან, მათ შორის, იძულებით გადაადგილებული პირები; ბუნებრივი კატაკლიზმების შედეგად დაზარალებულები; ადგილობრივი თემის მოწყვლადი წევრები და ა.შ.

რაც შეეხება უსაფრთხოებით კუთხით შემთხვევების რაოდენობის სტატისტიკას, მედია წყაროების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, 2017 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით,  ქაბულში სულ 388 ტერორისტული ინციდენტი მოხდა. ამ კუთხით ყველაზე აქტიური სურობის დასახლება იყო, სადაც „BBC“-ის 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ კვლევის მიხედვით, თალიბანის საშუალო აქტიურობა ფიქსირდება (სულ მცირე სამი თავდასხმა თვეში). გაეროს უსაფრთხოების და უშიშროების დეპარტამენტის (UNDSS) მიხედვით, ასევე კჰაკ-ე ჯაბბარის პროვინცია უსაფრთხოების კუთხით იმავე დონეზეა, როგორზეც სურობისა და პანგჰმანის დასახლებები.

ქალაქ ქაბულში ასევე ფიქსირდება მზარდი კრიმინალი, რაც გამოიხატება ჯგუფურ ძალადობაში, გატაცებებში, ქურდობისა და მკვლელობის ფაქტებში. 2017 წლის ბოლოს, მთავრობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ამ კუთხით სიტუაციას გააუმჯობესებდნენ უკანანო იარაღებისა და მანქანების ჩამორთმევის გზით. 2018 წლის თებერვალში მთავრობის მიერ გავრცელდა ოფიციალური ინფორმაცია, რომ კრიმინალის დონე 40 პროცენტით შემცირდა. თუმცა, პრესის მიერ გამოკითხული მოქალაქეები საწინააღმდეგო აზრს აფიქსირებდნენ და ამბობდნენ, რომ მთავრობის მიერ განხორციელებლ ღონისძიებებს თითქმის არ ჰქონდა პოზიტიური ეფექტი და კრიმინალი კვლავ განაგრძობდა ზრდას.[1]

დასაქმება და განათლება – ავღანეთის შესახებ მსოფლიო ბანკის მონაცემების მიხედვით, მხოლოდ მცირე რაოდენობის ავღანელებს გააჩნიათ წვდომა პროდუქტიულ ან ანაზღაურებად დასაქმებაზე. მშრომელთა საერთო რაოდენობის მეოთხედზე მეტი უმუშევარია, ხოლო დასაქმებულთა 80 პროცენტი დასაქმებულია მოწყვლად ან არამყარ სამუშაოზე (თვითდასაქმებული, დღიური სამუშაო,  ანაზღაურების გარეშე დასაქმება).

მოსახლეობის თითქმის სამი მეოთხედი არის 30 წელს ქვემოთ და დაახლოებით 25 პროცენტი არის 15-დან 30 წლამდე ასაკის. შესაბამისად, დაახლოებით 8 მილიონი ახალგაზრდა სამუშაო ბაზარზე ხვდება მცირე განათლებით და დასაქმების შეზღუდული შესაძლებლობებით. უსაფრთხოების კუთხით გაუარესებული მდგომარეობისა და ქვეყნის შეზღუდული ეკონომიკური განვითარების გამო, სამუშაო ადგილების რაოდენობა ვერ უტოლდება მოსახლეობის ზრდას, შესაბამისად, მათი რაოდენობა მცირეა.

ახალგაზრდა ავღანთა მხოლოდ 54 პროცენტმა იცის წერა კითხვა და ამ კუთხით არსებული სიტუაცია დღითიდღე უარესდება. უმუშევრობის და უმოქმედობის გამო, მშრომელ  ახალგაზრდა ავღან ქალთა რაოდენობაც განსაკუთრებით დაბალია.

უმუშევრობის მაჩვენებლი 15-დან 24 წლამდე ავღანების შემთხვევაში 31 პროცენტს აღწევს. ასევე, 42 პროცენტი არის უმუშევარი და, ამავდროულად, არც რაიმე ტიპის უმაღლეს ან პროფესიულ განათლებას იღებს. განათლების კუთხით პროგრესს სერიოზულ საფრთხეს უქმნის უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. 2013-2016 წლების განმავლობაში საშუალო სკოლაში მოსწავლეთა მოსწრების მაჩვენებელი 37 %-დან 35-მდე დაეცა, რაც მეტწილად გამოწვეული იღება გოგონა მოსწავლეთა მოსწრების მაჩვენებლის კლებით. [2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში საჯარო მოხელის მინიმალური ყოველთვიური ხელფასი არის 6000 ავღანი, რაც 103 ა.შ.შ. დოლარის ექვივალენტია. კერძო სექტორში ეს რიცხვი 5500 ავღანია, რაც 95 დოლარს უდრის. ცენტრალური სტატისტიკური ორგანიზაციის მიხედვით, მოსახლეობის 36 პროცენტის ყოველთვიური შემოსავალი საარსებო მინიმუმზე (1150 ავღანი – 20 დოლარი) ნაკლებია.

დასაქმებულთა უმრავლესობა მუშაობს კონტრაქტის გარეშე, არაფორმალურად. მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით სამუშაო საათები კვირაში 40 საათს არ უნდა აღემატებოდეს, არაფორმალურად დასაქმებულთა დიდი ნაწილი მუშაობს ზეგანაკვეთურად, იღებს შეთანხმებულზე ნაკლებ ანაზღაურებას და მუშაობს მძიმე პირობებში. ხშირ შემთხვევაში, მშრომელებმა არაფერი იციან მათი შრომითი უფლებების შესახებ.[3]

გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) მიხედვით, სამი ათწლეულის მანძილზე მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად, ავღანეთის განათლების სისტემა განადგურებულია. მიუხედავად  ბოლო დროს სკოლაში შესულთა რაოდენობის ზრდით არსებული პროგრესისა, საშუალო სკოლის დამთავრება ბევრი ბავშვისთვის, განსაკუთრებით, სოფლებში მცხოვრებთათვის და გოგონებისთვის –  შორეული ოცნებაა. დაახლოებით 3.7 მილიონი ბავშვი ვერ დადის სკოლაში, რომელთაგანაც 60 პროცენტი გოგონაა.

ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, განთლების მიღების მთავარი დაბრკოლება სკოლების სიმცირე და ტრანსპორტაციის ნაკლებობაა. ამას გარდა, მთიან რეგიონებში მნიშვნელოვანია გეოგრაფიული ბარიერების ფაქტორიც. რაც შეეხება განათლების ხარისხს, ის ხშირად საკმაოდ დაბალია, რაც გამოწვეულია იმით, რომ მასწავლებელთა 48 პროცენტზე მეტს მხოლოდ მინიმალური აკადემიური კვალიფიკაცია გააჩნია.

ავღანეთში არსებული სოციალურ-პოლიტიკური და ჰუმანიტარული კრიზისი კრიტიკულად მოქმედებს მყიფე განათლების სისტემაზე. ასევე, ბუნებრივი კატასტროფები, როგორიცაა: წყალდიდობები, მიწისძვრები და მეწყერები, ნეგატიურად აისახება საერთო სიტუაციაზე. აღნიშნული ფაქტორები იწვევს მშობლების შეშფოთებას შვილების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით და, ამის გამო, ისინი ხშირად თავს იკავებენ მათი სკოლაში გაგზავნისგან.[4]

ჯანდაცვა – ჰუმანიტარულ საკითხებზე მომუშავე საერთაშორისო მედია საშუალება IRIN 2017 წლის 26 ოქტომბრის სტატიაში წერს, რომ მიმდინარე კონფლიქტის ფარგლებში, შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან ხორციელდება ზეწოლა და თავდასხმები ჯანდაცვის პროვაიდერებზე, რაც ხშირად სამედიცინო დაწესებულებების დახურვით მთავრდება. გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის მონაცემებით, მიმდინარე წლის დასაწყისიდან სექტემბრამდე სამედიცინო კლინიკებსა თუ პერსონალზე 100-ზე მეტი ინციდენტი დაფიქსირდა, რაც ორჯერ უფრო მეტია 2016 წლის იგივე მონაცემთან შედარებით. არასამთავრობო ორგანიზაციების გათვლებით, ავღანეთის მოსახლეობის 36 პროცენტს არ გააჩნია წვდომა ჯანდაცვაზე.[5]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2018 წლის 8 ოქტომბრის სპეციალურ საჯარო განცხადებაში წერს, რომ მიმდინარე წლის მაისსა და აგვისტოში, შეიარაღებული ჯგუფების მოქმედებების შედეგად კიდევ 140 სამედიცინო დაწესებულება დაიხურა. შესაბამისად, დაახლოებით ორი მილიონი ადამიანი იბრძვის ადეკვატურ ჯანდაცვაზე წვდომისთვის. ამ კუთხით ყველაზე მნიშვნელოვანი დაბრკოლებები გამოიხატება იმაში, რომ ხშირად ჯანდაცვის ხარისხი არის დაბალი, ხოლო ფასი – მაღალი. 2017 წლის მანძილზე ქვეყანაში დაბრუნებულ პირთა 31 პროცენტმა განაცხადა, რომ უჭირდათ  ადეკვატურ ჯანდაცვაზე წვდომა. იძულებით გადაადგილებული პირების შემთვევაში, აღნიშნული მაჩვენებელი 42 %-ია.[6]

შიდა გადაადგილების ალტერნატივა – გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) 2018 წლის 30 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სახელმძღვანელო პრინციპების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ქ. ქაბულში შიდა გადაადგილების ალტერნატივის შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მიმღებმა, სხვებთან ერთად, უნდა გაითვალისწინოს უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიამ (UNAMA) 2018 წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში  ქ. ქაბულის მასშტაბით აღრიცხა 993 სამოქალაქო დანაკარგი (321 პირი დაიღუპა, ხოლო 672 დაშავდა). 2017 წლის მონაცემებით, „ქაბულში ფიქსირდებოდა ძალადობის ყველაზე მაღალი დონე – 1831 სამოქალაქო დანაკარგი (479 გარდაცვლილი, ხოლო – 1352 დაშავებული პირი) “.

UNHCR აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო პირები, რომლებიც მონაწილეობას იღებენ ყოველდღიურ სოციალურ თუ ეკონომიკურ აქტივობებში, არიან ქალაქში მიმდინარე ზოგადი ძალადობის მსხვერპლობის რისკის ქვეშ. აღნიშნული აქტივობებია – სამსახურში წასვლა და უკან დაბრუნება, საავადმყოფოში წასვლა, სკოლაში სიარული და ა.შ.[7]

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია (IOM) ავღანეთში დაბრუნებულ პირთა შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ წლის განმავლობაში ქვეყანაში 610 ათასი მოქალაქე დაბრუნდა, ძირითადად მეზობელი ირანიდან და პაკისტანიდან. ამათგან, 60 000 პირი იყო რეგისტრირებული ლტოლვილი პაკისტანში,  100. 000 – არარეგისტრირებული დაბრუნებული პირი იმავე ქვეყნიდან,  ხოლო დანარჩენი 450. 000 – არარეგისტრირებული დაბრუნებული პირი ირანიდან.

რეგისტრირებულ ლტოლვილთა 68 პროცენტი დაბრუნდა ქაბულში, ნანგარჰარის, კუნდუზის, ლოგარის და სარ-ე პულის პროვინციებში. ქაბული, ნანგარჰარი და კუნდუზი უკან დაბრუნების 3 ყველაზე გავრცელებული ლოკაციაა 2002 წლიდან მოყოლებული. რაც შეეხება არარეგისტრირებულ დაბრუნებულ პირებს, მათი 52 % დაბრუნდა ნანგარჰარისა და ქაბულის რეგიონებში.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია ახორციელებს 4 წლიან „ავღანეთში რეინტეგრაციის ხელშეწყობის და განვითარების“ (RADA) პროგრამას მაღალი იძულებითი გადაადგილების და უკან დაბრუნების მაღალი მაჩვენებლების მქონდე 8 ძირითად პროვინციაში (ქაბული, ჰერათი, ნანგარჰარი, ბაკჰი, კანდაჰარი, ბაგჰლანი, ლაგჰმანი და ერთი ჯერჯერობით გადაუწყვეტელი ლოკაცია). პროგრამის სამიზნეა 30. 00 მოწყვლადი ავღანი. RADA მოიცავს უკვე არსებული შედარებით მცირე პროექტების (MoRR; MoLSAMD) ხელშეწყობას, ადგილობრივი საზოგადოების განვითარების პროექტებს, მცირე და საშუალო ბიზნესის ხელშეწყობას, ევროპიდან დაბრუნებული მიგრანტების ასისტირებას და ტექნიკური და პროფესიული ტრეინინგების კურსებს.[8]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Afghanistan: Security Situation – Update, May 2018, available at:

[accessed 31 October 2018]

[2] World Bank, Country Overview –Afghanistan, available at https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/overview [accessed 1 November 2018]

[3] United States Department of State, Country Reports on Human Rights Practices for 2017, available at https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?d#wrapper [accessed 1 November 2018]

[4] UNICEF, Education in Afghanistan, available at https://www.unicef.org/afghanistan/education [accessed 1 November 2018]

[5] IRIN, Afghan healthcare under siege as escalating conflict cuts off access, 26 October 2017, available at:

[accessed 2 November 2018]

[6] Amnesty International, Public Statement of October 8 2018, available at

[accessed 1 November 2018]

[7] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR Eligibility Guidelines for Assessing the International Protection Needs of Asylum-Seekers from Afghanistan, 30 August 2018, available at:

[accessed 1 November 2018]

[8] IOM, Returns to Afghanistan 2017, available at

[accessed 2 November 2018]

პაკისტანი. შიდა გადაადგილების ალტერნატივა ისლამაბადში. ნოემბერი, 2017

პაკისტანის შესახებ გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის (UNHCR) 2017 წლის იანვრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში შიდა გადაადგილება ზოგადად დაუშვებელია იმ რეგიონებში, რომლებზეც გავლენა იქონია უსაფრთხოებისა და სამხედრო კონტრშეტევის ოპერაციებმა და საპასუხო თავდასხმებმა. ასეთი რეგიონების გარეთ შიდა გადაადგილების ალტერნატივა უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად. ისეთი არეალებიც კი, რომლებიც ითვლება სტაბილურად, შესაძლოა იყოს მიუწვდომელი, რადგან მასთან მისასვლელი და მისგან გამოსასვლელი გზები არ ითვლება უსაფრთხოდ.[1]

პაკისტანის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პაკისტანის ფართობი და მრავალფეროვნება დასაშვებს ხდის გადაადგილების შესაძლებლობას, გონივრულობის ფარგლებში, რომელიც დაფუძნებული იქნება პირის ინდივიდუალურ გარემოებებსა და იმ ტერიტორიის უსაფრთხოებაზე, სადაც უნდა განხორციელდეს გადაადგილება. ქალებისთვის შიდა გადაადგილება შესაძლოა გონივრული იყოს რამდენიმე შემთხვევაში და ეს დამოკიდებულია მის ოჯახზე, მის განათლებისა და სოციალურ მდგომარეობაზე. ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, პირს შესაძლებლობა აქვს მიიღოს ეფექტიანი დაცვა სახელმწიფოსგან, რაც დამოკიდებულია პიროვნების მიმართ საფრთხის ბუნებასა და მის ინდივიდუალურ გარემოებებზე.[2]

გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშში აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის (DFAT)  მიერ შეფასებული შიდა გადაადგილების ალტერნატივა, რომლის მიხედვითაც პაკისტანის ფართობიდან და მრავალფეროვნებიდან გამომდინარე, უმრავლეს შემთხვევაში, ეფექტიანი იქნებოდა ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების გადაადგილების ალტერნატივა. ბევრი დიდი ურბანული ცენტრი, როგორიცაა კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, წარმოადგენს შერეული ეთნიკური და რელიგიური თემების საცხოვრებელს, სადაც არსებობს ანონიმურობის უფრო მაღალი დონე, დასაქმების უკეთესი შესაძლებლობები და სახელმწიფო დაცვასა და სერვისებზე უკეთესი წვდომა, ვიდრე სასოფლო ან მცირე ურბანულ არეალებში.[3]

გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშშივე აღნიშნულია Freedom House-ს მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც, არსებობს მცირე სამართლებრივი შეზღუდვები მოქალაქეების მოგზაურობაზე და მათ მიერ საცხოვრებლის არჩევაზე, დასაქმებაზე ან უმაღლესი განათლების მიღებაზე. უცხო ქვეყნებში მოგზაურობის შემზღუდველ მთავარ ფაქტორს წარმოადგენს ე.წ „გასვლის საკონტროლო სია“ (Exit Control List), რომელიც კონკრეტულ პირებს უკრძალავს ქვეყნიდან გასვლას. სია მოიცავს იმ პირებს, ვინც წარმოადგენს საფრთხეს და ვის მიმართაც მიმდინარეობს სასამართლო პროცესები, თუმცა, ზოგ შემთხვევაში, ის გამოიყენეს იმ სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების მიმართ, რომლებიც მუშაობდნენ ხელისუფლებისთვის მიუღებელ საკითხებზე.[4]

ისლამაბადში არსებულ სიტუაციასთან დაკავშირებით, გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშში აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც: „ 1998 წლის აღწერის შემდგომ, ისლამაბადის მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა და 800 000-დან 2011 წელს მიაღწია თითქმის ორ მილიონამდე. დაარსებიდან (1960) ისლამაბადში შედარებით მაღალია შიდა მიგრანტების რაოდენობა, რომლის უმრავლესობაც წამოსულია კონფლიქტით დაზარალებული რეგიონებიდან, როგორიცაა ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონი, ხაიბერ-პახტუნხვადან (KP) და ბალუჩისტანიდან. ისლამაბადისკენ მიმავალ ავტობანზე, ასევე მთავარ გზაჯვარედინებსა და ქალაქში ცნობილ შენობებზე   არის პოლიციის რამდენიმე საგუშაგო. ეს უზრუნველყოფს ძლიერ შემაკავებელ ფაქტორს, რადგან ზრდის გამოვლენის ფაქტორს იმ შეიარაღებული დაჯგუფებებისათვის, რომლებსაც სურთ ქალაქში თავდასხმების დაგეგმვა. გასამხედროებული რეინჯერები, რომლებიც ისლამაბადში იმყოფებიან 2014 წლის აპრილის შემდგომ, ასევე განაგრძობენ  ქუჩების პატრულირებას ისლამაბადში.[5]

პაკისტანის შესახებ ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით,  ქალაქსა და მის შესასვლელებში არსებობს უსაფრთხოების მაღალი ზომები, მათ შორის საგუშაგოები და გასამხედროებული რეინჯერების მიერ პატრულირებები. უსაფრთხოების მხრივ აღნიშნული ზომები უზრუნველყოფს ძლიერ შემაკავებელ ფაქტორს და ისლამაბადში იშვიათად აქვს ადგილი ფართო მასშტაბიან სამხედრო ან სექტორულ/მიზანმიმართულ თავდასხმებს.[6]

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია უსაფრთხოების მრჩეველთა საბჭოს (OSAC) ანგარიში, რომლის მიხედვითაც,  ისლამაბადში უსაფრთხოების დონე უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა რეგიონებში. პაკისტანის სამთავრობო შენობების არსებობა, ასევე მთავრობის წარმომადგენლებისა და უცხოელების ყოფნა ქალაქში განაპირობებს მის სამიზნედ ქცევას ტერორისტული თავდასხმებისთვის. EASO-ს აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, 2016 წელს ისლამაბადში დაფიქსირდა 3 ტერორისტული ინციდენტი. მოკლულ იქნა 1 ადამიანი და დაშავდა-4.[7] პაკისტანის მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტის (PIPS) მიხედვით, ტერორისტული თავდასხმები განხორციელდა ისლამური სახელმწიფოს (IS) -მიერ და დაუდგენელი შეიარაღებული პირის მიერ. ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის (CRSS) 2016 წლის ანგარიშის მიხედვით, მკვლელობის კუთხით, ისლამაბადში ფიქსირდებოდა ერთი შემთხვევა, სადაც უსაფრთხოების ძალებმა მოკლეს ორი ბოევიკი. 2015 წელთან შედარებით აღნიშნული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მიხედვით 2015 წელს ძალადობის შედეგად მოკლულ იქნა 10 პირი. South Asia Terrorism Portal-ის მიერ 2017 წლის პირველ ხუთ თვეში არ ფიქსირდება ძალადობის შედეგად რაიმე სახის ფატალური შემთხვევა, ამის საპირისპიროდ ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მონაცემების მიხედვით, 2017 წლის პირველ კვარტალში დაფიქსირდა 3 ფატალური შემთხვევა.[8]

პაკისტანის შესახებ ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ლაჰორი და ისლამაბადი წარმოადგენს შიიტებისთვის ყველაზე უსაფრთხო ადგილებს ქვეყანაში. აღნიშნულ ქალაქებში შიიტები და სუნიტები უფრო მეტად არიან ინტეგრირებულები. ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მიხედვით, 2016 წელს, ისლამაბადში არ დაფიქსირებულა სექტორული/მიზანმიმართული ძალადობის შედეგად გარდაცვალების შემთხვევა. ანგარიშის მიხედვით, შიიტები ლაჰორსა და ისლამაბადში მიზანმიმართული ძალადობის მხრივ არიან ყველაზე დაბალი რისკის ქვეშ.[9]

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებული ანგარიშში აღნიშნულია გაერო-ს ჰუმანიტარულ საქმეთა საკოორდინაციო ოფისის (OCHA) ცნობა, რომლის მიხედვითაც 2016 წელს, ისლამაბადში  არ აღინიშნებოდა კონფლიქტის მიზეზით პიროვნებების გადაადგილება.[10]

2016 წელს განხილულ საქმეში: AATA No.1421338, აღნიშნულია, რომ კონსტიტუციის მე-15 სექციით უზრუნველყოფილია პაკისტანში თავისუფალი გადაადგილება. სამხედრო ოპერაციების შედეგად, ბევრი ოჯახი გადაადგილდა იძულებით, ძირითადად ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონებისა და ხაიბერ-პახტუნხვას (KP) ტერიტორიებიდან. ტრიბუნალისთვის დამაკმაყოფილებელ საკითხს წარმოადგენდა ფაქტი, რომ განმცხადებელი იყო პაკისტანის მოქალაქე და ამის გამო მას ჰქონდა პაკისტანში გადაადგილების უფლება, პაკისტანის მოქალაქეებს, ქვეყნის მასშტაბით, აქვთ თავისუფლად გადაადგილების საშუალება. საქმეში ასევე აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2016 წლის 15 ივნისის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც, ბევრი პიროვნება, რომელიც განვლილი კონფლიქტის შედეგად იძულებით გადაადგილდა ხაიბერ-პახტუნხვას (KPK) რეგიონიდან, მას შემდეგ კვლავ დასახლდა ხაიბერ-პახტუნხვაში ან გადასახლდა პაკისტანის სხვა რეგიონში. აღნიშნული არის იმის მაჩვენებელი, რომ ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების უმეტესობისთვის შესაძლებელია ფართო ურბანულ ცენტრებში გადასახლება, რომლებიც წარმოადგენენ შერეული მოსახლეობის საცხოვრებელს, სადაც მათ გააჩნიათ წვდომა სერვისებზე და ასევე დასაქმების შესაძლებლობები.[11]

აღნიშნულ საქმეში, ავსტრალიის ადმინისტრაციულმა სააპელაციო სასამართლომ (Administrative Appeals Tribunal) მხედველობაში მიიღო წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციები, რომ თალიბანი არის სამხედრო ორგანიზაციების ქსელი, რომელსაც არ გააჩნია ინტეგრაციისა და ერთიანობის საკმარისი დონე, რომ მათი რეგიონების გარეთ თავს დაესხას ადგილობრივად ცნობილ აქტივისტებსა და თალიბანის სიაში მოხვედრილ პირებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაცია მიანიშნებს იმაზე, რომ თალიბანი ყველაზე მეტად აქტიურია ძირითადად ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონსა და ხაიბერ-პახტუნხვაში (KPK). პაკისტანის სხვა ურბანულ ნაწილებში გაცილებით მცირე რაოდენობის თავდასხმები ფიქსირდებოდა და თავდასხმების სამიზნეებს წარმოადგენდნენ სამხედროები ან სხვა სახის ხელისუფალნი ან უმცირესობები.[12]

ამავე საქმეში აღინიშნა, რომ ტრანსპორტირების და მაღალი საცხოვრებელი ხარჯები შესაძლოა გამხდარიყო ბარიერი შიდა გადაადგილების ალტერნატივისთვის, თუმცა, მათი გადალახვა შესაძლებელია იმ მაღალი ხელფასის ხარჯზე, რასაც ჩვეულებრივ იღებენ ამ ტერიტორიებზე. ამასთანავე, ქალაქებში: კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, არსებობს განსახლების რიგი ვარიანტები და არ არსებობს მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ აღნიშნულ ქალაქებში არსებობს დეფიციტი განსახლების კუთხით.[13]

აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც ფართო ურბანული ცენტრები, როგორიცაა კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, წარმოადგენენ შერეული ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების საცხოვრებელს და აღნიშნულ ქალაქებში არის ანონიმურობის უფრო მაღალი დონე, დასაქმების უკეთესი შესაძლებლობები და სახელმწიფო დაცვასა და სერვისებზე უკეთესი წვდომა, ვიდრე სასოფლო ან მცირე ურბანულ არეალებში. სასამართლომ ძალაში დატოვა გადაწყვეტილება, რომლითაც განმცხადებელს არ მიენიჭა დაცვა.[14]

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, 1974 წლის პაკისტანის საპასპორტო კანონის (Passports Act 1974) მიხედვით, ქვეყანაში შესვლისა და ქვეყნიდან გასვლისთვის, პაკისტანის მოქალაქეს სჭირდება ძალაში მყოფი პასპორტი. 3 წლის პატიმრობით, ან ჯარიმით, ან ორივე სასჯელის ერთად დაკისრებით ისჯება ქვეყანაში ვადაგასული პასპორტით ან გაყალბებული დოკუმენტაციით შესვლა ან გასვლა. მათთვის, ვინც ნებაყოფლობით ბრუნდება ძალაში მყოფი სამგზავრო დოკუმენტით, ტარდება ჩვეულებრივი პროცედურა, რომელიც არსებობს პაკისტანში დაბრუნებული ნებისმიერი სხვა მოქალაქისთვის. მხოლოდ ის პირები, რომლებიც ქვეყანაში დაბრუნდნენ იძულებით (ნებაყოფლობის გარეშე) ან მოგზაურობენ სასწრაფო სამგზავრო დოკუმენტებით (emergency travel documents), ქვეყანაში ჩასვლისთანავე,  სავარაუდოდ იპყრობენ ხელისუფლების ყურადღებას. პაკისტანში იძულებით დაბრუნებული პირები, ჩვეულებრივ იკითხებიან ჩასვლისთანავე, იმის გამოსარკვევად დატოვეს თუ არა მათ ქვეყანა არალეგალურად, ან ხომ არ იძებნებიან პაკისტანში რაიმე დანაშაულისთვის ან საზღვარგარეთ ხომ არ ჩაუდენიათ რაიმე სახის დანაშაული. ჩვეულებრივ, რამდენიმე საათში ხდება იმ პირების განთავისუფლება, ვინც პაკისტანის ტერიტორია დატოვა ძალაში მყოფი დოკუმენტაციის საფუძველზე და ვისაც არ ჩაუდენია რაიმე სახის დანაშაული. ნებაყოფლობით დაბრუნებულ პირებს აქვთ მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მხრიდან დახმარების მიღების შესაძლებლობა.[15]

სოციალურ-ეკონომიკური პირობები

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პენჯაბისა და სინდჰის ტერიტორიებზე არის წიგნიერებისა და განათლების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი, ასევე დასაქმების მოწინავე მაჩვენებელი, უფრო მეტი წვდომა არის წყალზე და თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემაზე. ამის საპირისპიროდ, ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონში, ბალუჩისტანის პროვინციებსა და ხაიბერ-პახტუნხვაში (KPK) უფრო მეტად შეინიშნება სიღარიბე, მოშლილი ინფრასტრუქტურა, განათლებისა და ჯანდაცვის სისტემის ნგრევა, უმუშევრობისა და საფრთხის მაღალი დონე და ინდუსტრიალიზაციის არ არსებობა.[16]

Amnesty International-ის 2017 წლის ივნისის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პაკისტანის მთავრობამ სოციალური დაცვის პროგრამებსა და ჯანდაცვისა და განათლების სერვისებში უნდა ჩადოს ინვესტიცია. არაფორმალურად მომუშავეების უმრავლესობას არ აქვს წვდომა სოციალურ უსაფრთხოებაზე და ჯანდაცვის კუთხით არსებულ შეღავათებზე. ამჟამად პაკისტანში გაერთიანებულია მუშების მხოლოდ 3%. ბიზნეს სექტორი უფრო და უფრო აქტიურად  ასაქმებს მუშებს ხელშეკრულებით, რისი საშუალებითაც ბიზნეს სექტორი თავიდან ირიდებს პენსიების გადახდასა და დასაქმების შეღავათებს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ობიექტების ხელმისაწვდომობის ნაკლებობა არის ქვეყანაში მრავალგანზომილებიანი სიღარიბის მეორე ხელშემწყობი ფაქტორი.[17]

აშშ კვლავ განაგრძობს ინვესტიციებს პაკისტანის ეკონომიკური ზრდის მისაღწევად და სამოქალაქო დახმარებაში, მათ შორის ენერგო-სექტორის გაუმჯობესებაში და რეფორმებში, სოფლის მეურნეობის კუთხით, დასაქმების მხრივ, განვითარების კუთხით, იმ არეალებში, რომლებიც მოწყვლადები არიან ექსტრემიზმის მიმართ და განათლებასა და ჯანდაცვის საბაზისო სერვისებზე წვდომის გაუმჯობესების კუთხით. 2016 წელს აშშ-მა პაკისტანისთვის, მოქალაქეებისთვის დახმარების კუთხით, გამოყო 5 მილიარდი დოლარი და დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი ბუნებრივი კატასტროფებისა და კონფლიქტის საპასუხოდ საგანგებო ჰუმანიტარული დახმარების კუთხით.[18]

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, ბევრი რელიგიური (ისლამური და ქრისტიანული) და სეკულარული საქველმოქმედო დაწესებულებები ასევე უზრუნველყოფენ გადაუდებელ დახმარებას, საგანმანათლებლო და ჯანდაცვის სერვისებს.[19]

განათლება

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანის კონსტიტუციის 25-ე სექციის თანახმად, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს უფასო და სავალდებულო განათლება 5-დან 16-წლამდე ასაკის ყველა ბავშვისთვის. კონსტიტუციის მე-18 დანართის თანახმად, განათლების სერვისების მიწოდებაში პასუხისმგებლობა ეკისრებათ ადგილობრივ მთავრობებს. საგანმანათლებლო შესაძლებლობების კუთხით უკეთესი პირობებია ფართო ურბანულ ცენტრებში, ვიდრე სასოფლო არეალებში.[20]

ჯანდაცვა

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ჯანდაცვა ზოგადად არის უფასო და ხელმისაწვდომი ყველა პაკისტანელისთვის, თუმცა, ჯანდაცვის ხარისხზე ხშირად მოქმედებს დაფინანსების ნაკლებობა და შეზღუდული შესაძლებლობები. კონსტიტუციაში 2010 წელს გამოცემული მე-18 დანართის თანახმად, ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლები არიან ადგილობრივი მთავრობები. ჯანდაცვის სერვისები განსხვავდება ურბანულ და სასოფლო ტერიტორიებზე და ეს განპირობებულია შორეულ ტერიტორიებზე წვდომასა და ინფრასტრუქტურასთან არსებული სირთულეებით.[21]

[1] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR Eligibility Guidelines for Assessing the International Protection Needs of Members of Religious Minorities from Pakistan, January 2017, HCR/EG/PAK/17/01, available at:

[accessed 28 November 2017]

[2] UK Home Office: Country Policy and Information Note Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, June 2017

 (accessed on 28 November 2017)

[3] Ibid

[4] UK Home Office: Country Policy and Information Note Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, June 2017

 (accessed on 28 November 2017)

[5] Ibid

[6] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[7] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 28 November 2017]

[8] Ibid

[9] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[10] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 28 November 2017]

[11] AATA Case No. 1421338, [2016] AATA 4501 (3 October 2016), Australia: Administrative Appeals Tribunal, 3 October 2016, available at: http://www.refworld.org/cases,AUS_AAT,58209e694.html [accessed 28 November 2017]

[12] Ibid

[13] AATA Case No. 1421338, [2016] AATA 4501 (3 October 2016), Australia: Administrative Appeals Tribunal, 3 October 2016, available at: http://www.refworld.org/cases,AUS_AAT,58209e694.html [accessed 28 November 2017]

[14] Ibid

[15] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[16] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[17] Amnesty International, Pakistan: Economic, social and cultural rights under attack, 12 June 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[18] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[19] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 29 November 2017]

[20] Ibid

[21] Ibid

ჰ. და ბ. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. გადაწყვეტილების თარიღი: 09/07/2013

სალაჰ შეეხი ნიდერლანდების სამეფოს წინააღმდეგ

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. გადაწყვეტილების თარიღი: 11/01/2007