პაკისტანი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Minority Rights Group International პაკისტანში შიიტთა და ჰაზარას უმცირესებათა შესახებ 2018 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ შიიტები პაკისტანის მთლიანი მუსლიმური პოპულაციის 15 პროცენტს შეადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ შიიტები, როგორც მუსლიმები არ არიან შებოჭილი იმ კონკრეტული შეზღუდვებით, რომლებიც სხვა რელიგიური ჯგუფების მიმართ არსებობს, ისინი სუნიტი ექსტრემისტების მიერ მაინც „მწვალებლებად“ არიან აღქმულნი. შედეგად, მათი მხრიდან  შიიტური უმცირესობის წარმომადგენლები შეიძლება დაექვემდებარონ ზოგადად მტრულ დამოკიდებულებასა და საჯარო მოწოდებებს  მათი მკვლელობის შესახებ.

უკანასკნელი წლების განმავლობაში, შეიარაღებული ჯგუფების მიერ შიიტ მუსლიმებზე თავდასხმები განსაკუთრებით სისხლიანი გახდა. ტერორისტული ორგანიზაციების მიერ განხორციელებული დაბომბვების სამიზნეს, ხშირად, წარმოადგენდა სოციალური შეკრებები და შიიტებით გადატვირტული ლოკაციები. თავდასხმის ობიექტს, ასევე, წარმოადგენდა შიიტთა სალოცავი ადგილები.

მიუხედავად იმისა, რომ შიიტებზე ძალადობრივი თავდასხმები ქვეყანაში ზოგადი უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუარესების ფონზე გაიზარდა, კონკრეტულად შიიტებზე თავდასხმები, როგორც წესი, გამორჩეულია და მოტივირებულია პოლიტიკური ან სამხედრო მიზეზით, ან უბრალოდ განურჩეველი თავდასხმით სამოქალაქო პირებზე. თავდასხმები, ასევე, ხორციელდება შიიტი მომლოცველების მიმართ, მაშინ როდესაც ისინი წმინდა ადგილების მოსალოცად მიემართებიან ირანში და როდესაც უკან ბრუნდებიან ირანიდან პაკისტანში, პაკისტანი-ირანის დამაკავშირებელი 700 კმ სიგრძის ავტობანის გავლით.

შიიტები ასევე, ექვემდებარებიან სიძულვილის ენას სხვადასხვა ფორმის გამოვლინებით, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია მეჩეთებში, სკოლებსა თუ სოციალურ ქსელებში განხორციელებული კამპანიები. აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში, მათ ღიად უწოდებენ „მწვალებლებს“ ან „ერეტიკოსებს“ და სუნიტებს მოუწოდებენ მათ მოსაკლავად.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House პაკისტანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ 2017 წელს რელიგიური ნიშნის მიხედვით ძალადობის მაჩვენებელი საგრძნობლად გაიზარდა. აღნიშნული ნიშნის გამო თავდასხმების შედეგად გარდაიცვალა 231 პირი, რომელთა უმრავლესობაც შიიტი მუსლიმი იყო. ზემოხსენებული მაჩვენებელი 2016 წელს 137-ს უდრიდა.

ორგანიზაცია პაკისტანში გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციას შესაბამის შკალაზე მაქსიმუმი 4 ბალიდან 2 ბალით აფასებს. ზოგადად, პაკისტანელებს აქვთ თავისუფლება, გამოხატონ და დააფიქსირონ საკუთარი აზრი მრავალ საკითხზე, მათ შორის – ონლაინ საშუალებებით. თუმცა, ბოლოხანს სამართალდამცავმა ორგანოებმა წამოიწყეს კამპანია ინტერნეტ სივრცეში განთავსებული „ღვთისმგმობი“ მასალის წინააღმდეგ. მაგალითად, 2017 წლის ივნისში კონკრეტული შიიტი მამაკაცი გახდა პირველი პირი, რომელსაც სოციალური ქსელის მეშვეობით გავრცელებული „ღვთისმგმობი“ პოსტის გამო, სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რელიგიური ნიშნით მოტივირებული ძალადობის ინციდენტებმა 2017 წელს, წინა წელთან შედარებით, საგრძნობლად იკლო. „პაკისტანის მშვიდობის კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) ინფორმაციით, შემთხვევების რაოდენობა 41 %-ით, ხოლო დაშავებულ პირთა რაოდენობა კი – 29 %-ით შემცირდა. უმრავლეს შემთხვევებში, დამნაშავეებს წარმოადგენდნენ სუნიტური შეიარაღებული ჯგუფები, ხოლო რაც შეეხება ძალადობის ობიექტს, ყველაზე ხშირად მსხვერპლს შიიტი მუსლიმები წარმოადგენდნენ.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ პოლიციის წარმომადგენლები, ხშირად, ვერ ახერხებდნენ დაეცვათ უმცირესობის (აჰმადიები, შიიტები, ქრისტიანები, ა.შ.) წარმომადგენლები შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმისგან. შიიტური ორგანიზაციები, ასევე, აცხადებდნენ, რომ მთავრობა ვერ უზრუნველყოფდა ირანში და ბალოჩისტანში მიმავალი მომლოცველების ადეკვატურ დაცვას. ამას გარდა, სასამართლოები დისკრიმინაციული მიდგომით იყენებდნენ „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს ქრისტიანებთან, აჰმადიებთან, შიიტებთან და სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებით.

საზოგადოების მხრიდან მომავალი ძალადობა კვლავ რჩებოდა პრობლემად, რაც ძირითადად განპირობებული იყო რელიგიური შეუწყნარებლობით. ვრცელდებოდა ცნობები ხალხის ბრბოს მიერ რელიგიურ უმცირესობათა წარმომადგენლებზე (მათ შორის, შიიტები) თავდასხმის შესახებ.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ წლის განმავლობაში, როგორც ადგილობრივი, ისე – ა.შ.შ. მთავრობების მიერ აკრძალული ექსტრემისტული ჯგუფები, ასევე, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები, სავარაუდოდ რელიგიური მოტივით, თავს ესხმოდნენ რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლებს (შიიტებს, ქრიტიანებს, ჰაზარა მუსლიმებს და ა.შ.).

სამოქალაქო საზოგადოებრივი ჯგუფები გამოხატავდნენ შეშფოთებას იმაზე, რომ მთავრობა ხშირად სათანადოდ არ ერეოდა და ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს საზოგადოებისგან მომავალი ძალადობისგან, ასევე, იმ საკითხზე, რომ პოლიცია ხშირ შემთვევებში ვერ ახერხებდა დამნაშავეთა დაპატიმრებას. ამის საპირისპიროდ, არასამთავრობო ორგანიზაციები და მედია საშუალებები წერდნენ, რომ ზოგიერთი შემთხვევის დროს, პოლიციის ჩარევამ უზრუნველყო რელიგიურად მოტივირებული ძალადობის თავიდან აცილება.

პრესის ინფორმაციით, ოქტომბერში სინდჰის პროვინციაში, ერთ-ერთმა ადგილობრივმა შიიტურმა ორგანიზაციამ ქალაქ კარაჩიში წამოიწყო საპროტესტო კამპანია, რათა გაეპროტესტებინა შიიტი აქტივისტების მთავრობის მიერ დაკავებისა და „გაუჩინარებების“ ფაქტები. საპასუხოდ, სინჰის პროვინციის მთავარმა მინისტრმა უარყო ყველანაირი ბრალდება.

შიიტებისთვის რელიგიურად უმნიშვნელოვანესი ისლამური თვის – მუჰარანის დროს, ფედერალურმა და მუნიციპალურმა მთავრობებმა გადაადგილება შეუზღუდეს დაუდგენელი რაოდენობის მოძღვარს. გავრცელებული ცნობით, მთავრობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ის პირები, რომლებიც ცნობილნი იყვნენ რელიგიური შუღლის გაღვივების შემთხვევებით და ამ ნაბიჯით, მთავრობა ცდილობდა, არ დაეშვა სიტუაციის ესკალაცია. პროვინციულმა მთავრობებმა, შიიტური „აშურა“ დღესასწაულის დროს, შიიტი მომლოცველების დასაცავად ქვეყნის მასშტაბით ასობით ათასი პოლიციელი გამოყვეს. დამკვირვებელთა ცნობით, დღესასწაულმა წინა წლებთან შედარებით, გაცილებით მშვიდობიანად ჩაიარა.

ექსტრემისტული ჯგუფები განაგრძობდნენ რელიგიური ნიშნით მოტივირებულ თავდასხმებს შიიტურ სალოცავ ადგილებზე, შეკრებებსა თუ შიიტ რელიგიურ ლიდერებზე, რასაც წლის განმავლობაში 112 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.[5]

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო პაკისტანში შიიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ 2014 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2010-2013 წლები) წერს, რომ შიიტები განიცდიან შეიარაღებული ექსტრემისტული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. რამდენიმე წყაროს ცნობით, სამთავრობო ქმედებები, რომ თავიდან აერიდებინათ აღნიშნული შემთხვევები და სათანადოდ დაეცვათ უმცირესობის წარმომადგენლები, არ იყო საკმარისი. ანგარიშის მიხედვით, ამის მიზეზია პოლიტიკური ნების არარსებობა. „პაკისტანის მთავრობას ზოგადად არ გაუკეთებია ბევრი, არ იღებს პასუხისმგებლობას და არც სურს, რომ იმოქმედოს აღნიშნულ დანაშაულებთან მიმართებით“ – განაცხადა „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლმა. “ადამიანის უფლებათა აზიური კომისიის” (AHRC) მიხედვით, პაკისტანის მთავრობამ, უმრავლეს შემთხვევებში „ან უარი განაცხადა მათ დაცვაზე ან ვერ უზრუნველყო შიიტური მუსლიმების დაცვა“.

ამის საპირისპიროდ, მედია საშუალებები წერდნენ, რომ რიგ შემთხვევებში, რელიგიური დაძაბულობის დროს, მთავრობამ პოლიციის მხარდაჭერით უზრუნველყო პირთა უსაფრთხოება.

რაც შეეხება სიტუაციას პოლიციისა და სასამართლოს ქმედებების კუთხით, ანგარიშში ნათქვამია, რომ მთავრობა არ მოქმედებს ძლიერი სექტანტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ, შესაბამისად, ვერც სასამართლო და პოლიციის წარმომადგენლები ბედავენ მათ წინააღმდეგ მოქმედებას. „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლის განცხადებით „არანაირი კონრეტული ნაბიჯები არ გადადგმულა, რომ გამოეძიებიანთ შიიტებზე განხორციელებული თავდასხმები“. AHRC მიხედვით, „არ არსებობს შიიტების მკვლელობის ერთი კონრეტული საქმე, რომელიც სათანადოდ იქნა გამოძიებული. არავის პასუხისმგებლობა არ დამდგარა, რადგან პროკურორებსა და მოსამართლეებს ეშინიათ ექსტრემისტული ჯგუფების წარმომადგენლების დასჯის“. ჯინას ინსიტუტის წარმომადგენლის ინფორმაციით, „არავინ არ დაუპატიმრებიათ ან გაუსამართლებით შიიტების კანონგარეშე მკვლელობისთვის. არსებობს სპეციალური ანტი-ტერორისტული სასამართლოები, თუმცა ისინი რელიგიურად მოტივირებული მკვლელობის საქმეებს იშვიათად განიხილავენ“.[6]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Pakistan : Shi’a and Hazaras, June 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[3] EASO, “Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation” October 2018, available at

[accessed 21 November 2018]

[4] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT”, available at

[accessed 21 November 2018]

[5] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT”, available at 

[accessed 21 November 2018]

[6] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: How Shia Muslims differ from Sunnis; treatment of Shias, particularly in Lahore and Multan; government response to violence against Shia Muslims (2010-December 2013), 9 January 2014, PAK104713.E , available at:

[accessed 21 November 2018]

ეგვიპტე. კონვერტირებული შიიტების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციისა და კანონების მიხედვით, ყველა მოქალაქე, განურჩევლად რელიგიური კუთვნილებისა, გენდერული იდენტობისა, რასის, ეთნიკურობის თუ სხვა ნიშნით განსხვავებისა, სარგებლობს პოლიტიკური უფლებებით. მიუხედავად ამისა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, სხვა რასის წარმომადგენლები და ლგბტ თემი აწყდება დისკრიმინაციის სხვადასხვა ფორმით გამოხატულებას, რაც ზღუდავს მათ პოლიტიკურ ჩართულობას. 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ისლამი ქვეყნის ოფიციალური რელიგიაა, თუმცა 64-ე მუხლით გარანტირებულია რელიგიის თავისუფლება. ეგვიპტელთა სრული უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. დიდ უმცირესობას შეადგენენ კოპტი ქრისტიანები. ასევე, უმცირესობებს წარმოადგენენ შიიტი მუსლიმები, სხვა ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა რელიგიური ჯგუფები. რელიგიური უმცირესობები და ათეისტები აწყდებიან დევნასა და ძალადობას, კერძოდ კოპტები წლების მანძილზე არიან იძულებითი გადაადგილების, ფიზიკური თავდასხმების, აფეთქებების მსხვერპლნი; ასევე, წლების განმავლობაში მათ ხელს უშლიან ეკლესიების მშენებლობის პროცესში.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 97 მილიონია. მოსახლეობის თითქმის 90% სუნიტი მუსლიმია. დაახლოებით 10% – კოპტი ქრისტიანი. ქვეყანაში შიიტი მუსლიმების რაოდენობა 800 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. შიიტი მუსლიმების უფლება აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები ხშირად იზღუდება. კვლავ ვრცელდება ინფორმაცია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის და იუდეველების, ქრისტიანებისა და შიიტების მიმართ რეპუტაციის შემლახავი და ცილისმწამებლური ენის გამოყენების ფაქტების შესახებ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ გასულ წელს, აშურას სამდღიანი დღესასწაულის დროს, მთავრობამ დახურა ძველ ქაიროში, ალ-ჰუსეინის მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარე იმამ ალ-ჰუსეინის (მოციქულ მუჰამედის შვილთაშვილი, რომელიც შიიტებისთვის დიად საპატივსაცემო პირია) საფლავი. აღნიშნული ქმედება მედიაში შეფასდა როგორც შიიტი მუსლიმების შეკრების წინააღმდეგ მიმართული ქმედება. მეჩეთის ძირითადი ტერიტორია ღია იყო; დაიხურა მხოლოდ ის ადგილი, სადაც სალოცავი აკლდამაა განთავსებული.

გარდა ამისა, გრძელდებოდა ანტი-შიიტური რიტორიკა. 2017 წლის 11 თებერვალს ერთერთმა სასულიერო პირმა ტელევიზიით ინტერვიუს დროს შიიტების შესახებ თქვა, რომ ისინი გარყვნილი ხალხია. მისი მტკიცებით, აიათოლა ჰომეინის 5 წლის ბავშვთან ჰქონდა სექსუალური კავშირი, რაც შემდეგ იმით ახსნა, თითქოს ეს ისლამში დაშვებული იყოს.

სუნიტი სასულიერო პირი სამეჰ აბდელ ჰამეედ ჰამოუდა მთავრობას ალ-ჰუსეინის მეჩეთის დანგრევისკენ მოუწოდებდა. ის ადანაშაულებდა შიიტებს, რომ ისინი იტყუებიან მეჩეთში ალ-ჰუსეინის თავის ქალის არსებობის შესახებ, რათა შეინარჩუნონ მეჩეთი და განაგრძონ იქ შიიზმის პროპაგანდა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში ეგვიპტელი შიიტების შესახებ წერს, რომ ეგვიპტეში შიიტური უმცირესობის ზუსტი სიდიდე უცნობია. ოფიციალური სტატისტიკა მუსლიმებს არ განასხვავებს სექტების მიხედვით და ეგვიპტელი შიიტები, დევნის შიშის გამო, ფრთხილი და თავშეკავებულები არიან, როდესაც საქმე ეხება რწმენას. დაახლოებითი მონაცემების მიხედვით, ქვეყანაში, რომლის მოსახლეობა თითქმის 90 მილიონია, 800 ათასიდან 2 მილიონამდე შიიტია.

ისლამის შიიტურ მიმდინარეობას ეგვიპტეში ღრმა ფესვები აქვს. თავად დედაქალაქი კაირო 969 წელს დაარსებულია და დედაქალაქის სტატუსი მინიჭებული აქვს შიიტური დინასტიის ფატიმიდის მიერ. აღნიშნული დინასტია ეგვიპტეს 200 წლის განმავლობაში მართავდა. ალ-აზარის უნივერსიტეტი, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი და ისლამური სწავლების წამყვანი ცენტრია, თავდაპირველად დაარსდა როგორც შიიტური უნივერსიტეტი.

შიიტი მუსლიმები ეგვიპტეში არასასურველ უმცირესობას წარმოადგენენ და აწყდებიან მტრულ დამოკიდებულებას თავიანთი რწმენის გამო როგორც საზოგადოებრივ, ასევე ინსტიტუციურ დონეზე. ასეთი დამოკიდებულება უფრო მეტად თანამედროვე პოლიტიკის ბრალია, ვიდრე ოდითგან მოყოლებული მტრობისა. კონფესიათაშორისი დაძაბულობა დიდწილად 1979 წლის ირანის ისლამურ რევოლუციასთან არის დაკავშირებული, როდესაც შიიტურ ირანთან ეგვიპტემ გაწყვიტა დიმპლომატიური ურთიერთობა და თავშესაფარი მისცა ირანის გაქცეულ შაჰს რეზა ფაჰლავი. ასევე, ეგვიპტემ სამშვიდობო ხელშეკრულება გააფორმა ისრაელთან. რეგიონული გეოპოლიტიკის ჭრილში ყურებისას, და არა მხოლოდ, შიიტური ისლამის პრაქტიკა ეგვიპტეში ხშირად შეზღუდული იყო და მთავრობისა და რელიგიური ინსტიტუტების მიერ აღიქმებოდა საფრთხედ ეროვნული სტაბილურობისა და უსაფრთხოებისთვის.

ასეთი დამოკიდებულების დადასტურება გახდა 2007 წლის აგვისტოსა და ოქტომბერში უსაფრთხოების სამსახურების მიერ ორი შიიტი აქტივისტის დაკავება. მათ ბრალი წაუყენეს ექსტრემისტული შიიტური რწმენის პროპაგანდისა და უსაფრთხოების სამსახურების დისკრედიტაციის მიზნით ცრუ ჭორების გავრცელებაში, რომ პატიმრების და დაკავებულები ციხეებში იხოცებიან იმის გამო, რომ მათ იქ აწამებენ. 2009 წელს დაახლოებით 300 შიიტი დააპატიმრეს ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე. 2009-2010 წლების ყოველწლიურ ანგარიშში ადამიანის უფლებათა ეროვნული საბჭო ხაზგასმით აღნიშნავდა კონფესიათაშორისი დაძაბულობის მატებას შიიტების წინააღმდეგ.

ანტი-შიიტური მიდგომა კვლავ ძლიერი დარჩა რევოლუციის შემდეგომ ეგვიპტეშიც. ირანთან მიმდინარე დაპირისპირებამ და სირიაში მზარდმა კონფლიქტმა გამოიწვია შიიტური რწმენის გავრცელების შიში, რამაც, თავის მხრივ, გამოიწვია სუნიტი სასულიერო პირებისა და პოლიტიკური ფიგურების მხრიდან სიძულვილის ენისა და რიტორიკის ესკალაცია. ყოველივე ამან კულმინაციას მიაღწია 2013 წლის ივნისში, როდესაც ბრბო, რომელსაც სალაფიტი შეიხები ლიდერობდნენ, თავს დაესხნენ შიიტების ჯგუფს გიზას პროვინციის სოფელ აბუ მუსალიმში, სადაც ისინი თავისთვის აღნიშნავდნენ რელიგიურ დღესასწაულს. შედეგად 4 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ცნობილი შიიტი ფიგურა შეიხ ჰასან შეჰატა. ბრბომ, ასევე, სხვა შიიტების სახლებიც გადაწვა. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ არაფერი გააკეთა თავდასხმის თავიდან ასაცილებლად. მომხდარის შემდეგ რამდენიმე კვირის განმავლობაში ადგილობრივ მეჩეთებში სალაფიტი მოძღვრები ძალადობრივ რიტორიკას განაგრძობდნენ.

რელიგიის თავისუფლების პრინციპების საწინააღმდეგოდ და მიუხედავად იმისა, რომ შიიტური მიმდინარეობა 1959 წელს ალ-აზარის მიერ კანონიერ კონფესიადაა აღიარებული, ამჟამინდელი რელიგიური ელიტა შიიტურ რიტუალებს ისლამის პრინციპების დარღვევად მიიჩნევს. დიდი იმამი აჰმედ ალ-ტაიბი იყენებს სატელევიზიო მიმართვებს იმისთვის, რომ მოუწოდოს ხალხს, უფრთხილდნენ შიიტ მქადაგებლებს. რელიგიურ საკითხთა სამინისტრო მეჩეთებს სუნიტური დოქტრინით მართავს და არ აღიარებს შიიტურ მეჩეთებსა და რიტუალებს. 2015 წლის მაისში შიიტ დანტისტს დაქალიას პროვინციიდან მიუსაჯეს 6-თვიანი პატიმრობა მას შემდეგ, რაც მის სახლში შიიტური რელიგიური რიტუალებისთვის საჭირო წიგნები და სხვა ნივთები იპოვეს. ერთი კვირის შემდეგ დააპატიმრეს შიიტი სასულიერო პირი ტაჰერ ალ-ჰაშიმი და უსაფრთხოების სამსახურმა მისი სახლიდან წაიღო წიგნების და სხვა ნივთები.

ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით, 2016 წლის ოქტომბერში, ისლამის შეურაცხყოფისთვის ორი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს შიიტ კაცს, რომელსაც კაფრ შაკრში თანასოფლელებმა ბრალად დასდეს ბავშვებისთვის შიიტური ისლამის სწავლება. მოგვიანებით, რელიგიის სამინისტრომ კონფესიათაშორისი შეტაკებების თავიდან აცილების მოტივით, დახურა ალ-ჰუსეინის მეჩეთი კაიროში და ხელი შეუშალა აშურას დღესასწაულის აღნიშვნის ცერემონიის გამართვას.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 10 July 2018]

[2] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, 29 May 2018

 (accessed on 10 July 2018)

[3] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Shi’a of Egypt, October 2017, available at:

[accessed 17 September 2018]

ეგვიპტე. შიიტი მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციისა და კანონების მიხედვით, ყველა მოქალაქე, განურჩევლად რელიგიური კუთვნილებისა, გენდერული იდენტობისა, რასის, ეთნიკურობის თუ სხვა ნიშნით განსხვავებისა, სარგებლობს პოლიტიკური უფლებებით. მიუხედავად ამისა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, სხვა რასის წარმომადგენლები და ლგბტ თემი აწყდება დისკრიმინაციის სხვადასხვა ფორმით გამოხატულებას, რაც ზღუდავს მათ პოლიტიკურ ჩართულობას. 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ისლამი ქვეყნის ოფიციალური რელიგიაა, თუმცა 64-ე მუხლით გარანტირებულია რელიგიის თავისუფლება. ეგვიპტელთა სრული უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. დიდ უმცირესობას შეადგენენ კოპტი ქრისტიანები. ასევე, უმცირესობებს წარმოადგენენ შიიტი მუსლიმები, სხვა ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა რელიგიური ჯგუფები. რელიგიური უმცირესობები და ათეისტები აწყდებიან დევნასა და ძალადობას, კერძოდ კოპტები წლების მანძილზე არიან იძულებითი გადაადგილების, ფიზიკური თავდასხმების, აფეთქებების მსხვერპლნი; ასევე, წლების განმავლობაში მათ ხელს უშლიან ეკლესიების მშენებლობის პროცესში.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 97 მილიონია. მოსახლეობის თითქმის 90% სუნიტი მუსლიმია. დაახლოებით 10% – კოპტი ქრისტიანი. ქვეყანაში შიიტი მუსლიმების რაოდენობა 800 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. შიიტი მუსლიმების უფლება აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები ხშირად იზღუდება. კვლავ ვრცელდება ინფორმაცია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის და იუდეველების, ქრისტიანებისა და შიიტების მიმართ რეპუტაციის შემლახავი და ცილისმწამებლური ენის გამოყენების ფაქტების შესახებ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ გასულ წელს, აშურას სამდღიანი დღესასწაულის დროს, მთავრობამ დახურა ძველ ქაიროში, ალ-ჰუსეინის მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარე იმამ ალ-ჰუსეინის (მოციქულ მუჰამედის შვილთაშვილი, რომელიც შიიტებისთვის დიად საპატივსაცემო პირია) საფლავი. აღნიშნული ქმედება მედიაში შეფასდა როგორც შიიტი მუსლიმების შეკრების წინააღმდეგ მიმართული ქმედება. მეჩეთის ძირითადი ტერიტორია ღია იყო; დაიხურა მხოლოდ ის ადგილი, სადაც სალოცავი აკლდამაა განთავსებული.

გარდა ამისა, გრძელდებოდა ანტი-შიიტური რიტორიკა. 2017 წლის 11 თებერვალს ერთერთმა სასულიერო პირმა ტელევიზიით ინტერვიუს დროს შიიტების შესახებ თქვა, რომ ისინი გარყვნილი ხალხია. მისი მტკიცებით, აიათოლა ჰომეინის 5 წლის ბავშვთან ჰქონდა სექსუალური კავშირი, რაც შემდეგ იმით ახსნა, თითქოს ეს ისლამში დაშვებული იყოს.

სუნიტი სასულიერო პირი სამეჰ აბდელ ჰამეედ ჰამოუდა მთავრობას ალ-ჰუსეინის მეჩეთის დანგრევისკენ მოუწოდებდა. ის ადანაშაულებდა შიიტებს, რომ ისინი იტყუებიან მეჩეთში ალ-ჰუსეინის თავის ქალის არსებობის შესახებ, რათა შეინარჩუნონ მეჩეთი და განაგრძონ იქ შიიზმის პროპაგანდა.[2]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 10 July 2018]

[2] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, 29 May 2018

 (accessed on 10 July 2018)

პაკისტანი – შიიტების უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Amnesty International“-ის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ დისკრიმინაციას რელიგიური უმცირესობების, როგორც მუსლიმთა, ისე არამუსლიმთა მიმართ, კანონმდებლობით და პრაქტიკაშიც. ღვთისგმობის შესახებ კანონები კვლავ ძალაში რჩება და რამდენიმე ახალი შემთხვევაა დარეგისტრირებული, ძირითადად პუნჯაბში. კანონი ზღუდავს გამოხატვის და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობები, ძირითადად აჰმადიას მიმდევრები, ჰაზარები და დალიტები კვლავ იზღუდებიან დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებაზე და სხვა ძირითად სერვისებზე წვდომის კუთხით.[1]

2016 წლის 22 თებერვალს გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, პრობლემები, რომლებსაც შიიტები აწყდებიან სისტემატური და კარგად ორგანიზებულია, რაც შიიტების დასუსტებისკენ არის მიმართული. სისტემატური ზეწოლა გამოხატულია სხვადასხვა ფორმით, ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს პაკისტანის სასამართლო სისტემის უუნარობით, ან უსაფრთხოების ორგანოების უუნარობით დაცვის მიმართულებით, ან კრიმინალთა პასუხისგებაში მიცემის, ან ორგანიზაციების მიერ გენოციდის მკვლელობებით, ან განათლების სისტემით, რომელმაც გააუქმა შიიტური სკოლის უფლებამოსილება, ან მედიის მიერ, რომელიც არ აშუქებს შიიტების მიმართ ჩადენილ დანაშაულებს და გენოციდის დანაშაულს აშუქებს როგორც რელიგიური ნიშნით ჩადენილ მკვლელობას ან არარელიგიური ნიშნით შემთხვევით ჩადენილ მკვლელობებს.

არ არსებობს კომპენსაცია პაკისტანის მთავრობის მხრიდან შიიტ მხვერპლთა მიმართ. რადგან ამით მოხდებოდა გენოციდის დანაშაულზე პასუხისმგებელი პირების მართლმსაჯულებისთვის გადაცემის კუთხით, სისტემის მარცხის აღიარება.

2016 წლის 22 თებერვალს გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, წლების მანძილზე დაფიქსირდა ინციდენტები, რომლებიც საფრთხეს წარმოადგენს რელიგიის თავისუფლებისთვის. ადგილი ჰქონდა ინსტიტუციონალურ დისკრიმინაციას სხვადასხვა დონეზე. ჩამოთვლილია ორგანიზაციები, რომელთა მანდატი შიიტების და სხვა უმცირესობების მკვლელობაა: „ტაჰრეკ-ე თალიბან“ (Tahreek-e-Taliban-TTP), „სიფაჰ-ე-საჰაბა პაკისტან“ (Sipah–e-Sahaba (SSP)), „აჰლე სუნა ვალ ჯამაათ“ (Ahle Sunnat Wal Jamaat (ASWJ)), „ლაშკარ-ე-ჯანგვი“ (Lashkar-e-Jhangvi (LEJ)), „ჯანდულა“ (Jundullah), „ჯაიშ-ე-ისლამ“ (Jaish-e-Islam) და სხვა ექსტრემისტული განშტოებები. პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები შიიტების ეფექტურად დაცვის კუთხით სრულიად უუნარონი არიან მაშინაც კი, როდესაც საქმე სასიკვდილო მუქარებს ეხება.[2]

„Shia Post“-ის 2016 წლის 4 ივლისის გამოქეყნებულ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ  ბალუჩისტანში, საჯარო სივრცეში ანტიშიიტურმა გზავნილებმა იმრავლა. პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე პროვინციის, Khyber Pakthunkhwa-ს ტერიტორიაზე არსებული ძალადობა აიძულებს შიიტ მოსახლეობას ეძიონ დაცული ადგილები. ყველაზე დიდი თავდასხმა შიიტებზე მოხდა 2015 წლის მაისში, კარაჩში, როდესაც თავდამსხმელებმა ტყვიები დაუშინეს ავტობუსს, რომელშიც შიიტები და სხვა რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები იმყოფებოდნენ.

სხვადასხვა ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ბოლო სამი წლის მანძილზე შიიტები სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან შედარებით უფრო ხშირად ხდებოდნენ უმძიმესი რელიგიური ძალადობის მსხვერპლნი. სულ მცირე 23 თავდასხმას ჰქონდა ადგილი შიიტების რელიგიურ ადგილებში და 200-ზე მეტი შიიტის მიზანმიმართული მკვლელობა დაფიქსირდა ქვეყანაში. აღნიშნული მკვლელობები და თავდასხმები უმეტესად პუნჯაბსა და სინდჰის ტერიტორიაზე ხდებოდა, თუმცა სხვა პროვინციებზეც ვრცელდებოდა ინფორმაცია.[3]

„Press TV“-ის 2016 წლის 29 ოქტომბრის ინფორმაციით, პაკისტანში შიიტები არაერთი თავდასხმის სამიზნე ყოფილან. ბოლო ათწლეულის მანძილზე შიიტების უსაფრთხოების საკითხი მთავარი პრობლემა იყო, ათასობით შიიტი იქნა მოკლული შეიარაღებული თავდასხმების შედეგად.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 28 February 2017]

[2] The Nation: Shia persecution continues to spiral in Pakistan as the state acquiesces to genocidal violence;

February 22, 2016 http://nation.com.pk/blogs/22-Feb-2016/shia-persecution-continues-to-spiral-in-pakistan-as-the-state-acquiesces-to-genocidal-violence [accessed 28 February 2017]

[3] The Shia post: Shia Genocide: Over 1200 Shias killed in 3 years in Pakistan: Report; July 4, 2016 http://shiapost.com/2016/07/04/shia-genocideover-1200-shias-killed-in-3-years-in-paksitan-report/ [accessed 28 February 2017]

[4] Press TV: At least five Shias killed in terror attack in Karachi, Pakistan; Oct 29, 2016 http://www.presstv.ir/Detail/2016/10/29/491256/paksitan-shia-killing-attack [accessed 28 February 2017]