ბანგლადეში. ინფორმაცია პოლიტიკური პარტიის “ჯამაათ-ისლამ” შესახებ. ივლისი, 2020

ინფორმაცია ბანგლადეშის პოლიტიკური პარტიის – ჯამაათ სიბირ / ჯამაათ-ისლამ შესახებ (დაარსება, მნიშვნელოვანი ფიგურები/წევრები, ამჟამინდელი ლიდერები, იდეოლოგია, დროშა, მიზნები, სლოგანი, აქვთ თუ არა წევრობის დოკუმენტი); – აზიის კვლევითი კონსორციუმის ჟურნალში გამოქვეყნებულ ნაშრომში „Religion and Politics: A Study of Bangladesh Jamaat-e-Islami“, მკვლევარი უფენდრა კუმარი წერს აღნიშნული პარტიისა და ბანგლადეშის პოლიტიკაში მისი როლის შესახებ. ავტორის მიხედვით, პარტია სახელწოდებით Jamaat-e-Islami 1941 წელს ქ. ლაჰორში (თანამედროვე პენჯაბი, პაკისტანი) დაარსა MawlanaSayyidAbul-AlaMawdud-მა, რომელიც იმ დროინდელი ცნობილი პოლიტიკური მოღვაწე და პოლიტიკური ისლამის მხარდამჭერი იყო. მავდუდის აზრის, ისლამი და პოლიტიკა ერთმანეთისგან განუყოფელი იყო და მას სჯეროდა ისლამური წესებიდსადმი „აბსოლუტური მორჩილების“. 1948 წელს ორგანიზაცია გაიყო ორ ნაწილად Jamaat-e-Islami Hind და Jamaat-e-Islami Pakistan. 1950-იან წლებში, პარტიამ იმდროინდელ აღმოსავლეთ პაკისტანში (თანამედროვე ბანგლადეში) დაიწყო აქტიური მოღვაწეობა. მიუხედავად თავდაპირველი წარუმატებლობისა, 1970 წლის არჩევნებში ის ქვეყანაში მეორე ყველაზე დიდი პოლიტიკური პარტია იყო. პარტიის მთავარ პოსპულატს წარმოადგენდა პან-ისლამიზმი და პაკისტანის ერთიანობის მხარდაჭერა.

მას შემდეგ რაც 1971 წელს ბანგალდეშმა პაკისტანისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა, პარტიას აეკრძალა პოლიტიკური საქმიანობა, რადგან მათი მთავარი მიზანი – „ისლამური სახელმწიფოს დაარსება“ არ იყო თავსებადი 1972 წლის ბანგლადეშის კონსტიტუციის 4 მთავარ პრინციპთან (სეკულარიზმი, ნაციონალიზმი, დემოკრატია და სოციალიზმი). აღნიშნული აკრძალვის გარდა, სისხლისამართლებრივი საქმეები აღიძრა პარტიის იმ ლიდერთა წინააღმდეგ, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს „1971 წლის ბანგლადეშის გენოციდში“ და გადავიდნენ პაკისტანის მხარეს.

ნაშრომის მიხედვით, 1975 წელს მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდგომ, ბანგლადეშში ზოგადი სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეიცვალა და ისლამზე ორიენტირებულ პარტიებს კვლავ მიეცათ საშუალება, დაბრუნებოდნენ პოლიტიკურ ცხოვრებას. შედეგად, 1979 წელს, დჰაკაში, „სასტუმრო ედემის“ შენობაში,  Jamaat-e-Islami Pakistan-ის ერთ-ერთმა ყოფილმა ლიდერმა – აბბას ალი ხანონმა დაარსა Jamaat-e-Islami Bangladesh. მიუხედავად იმისა, რომ პარტიის სახელში ფიგურირებდა სიტყვა „ბანგლადეში“, ის მაინც ისლამზე იყო ორიენტირებული და მისი მიზანი არაფრით განსხავდებოდა Jamaat-e-Islami Pakistan-ის მიზნებისგან.

ავტორის მიხედვით, პარტიის იდეოლოგია ეფუძნება ალლაჰის უზენაესობას (განსხვავებით დემოკრატიისგან, რომელიც ხალხის უზენაესობას ეფუძნება) და მისი ძირითადი მიზანია ბანლადეშში ისლამზე ორიენტირებული თეოკრატიული რეჟიმის ჩამოყალიბება. მათ სურთ არსებული პოლიტიკური სისტემის ჩანაცვლება ისლამური სახელმწიფოთი, სადაც პოლიტიკურ და სოციალურ წესებს შარიათი (ისლამური სამართალი) განსაზღვრავს.[1]

პარტია Bangladesh Jamaat-e-Islami-ის ოფიციალურ გვერდზე  სოციალურ ქსელ Facebook-ში (რომელიც ვერიფიცირებულია სოციალური ქსელის ადმინისტრაციის მიერ) განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, პარტია წარმოადგენს ბანგლადეშში ყველაზე დიდ ისლამისტურ პარტიას. BJEI-ის მთავარი მიზანია შექმნას თანასწორობასა და სამართლიანობაზე ორიენტირებული სოციალური სახელმწიფო, რათა დააკმაყოფილოს ყოვლისშემძლე ალლაჰის ნება. პარტიის მისამართია: 505, Elephant Road, Bara Moghbazar Dhaka, Bangladesh. გვერდზე ასევე მოცემულია პარტიის ორი ლოგო:  [2]

პარტიის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, მისი ამჟამინდელი ლიდერი (ემირი) არის დოქტორი შაფიკურ რაჰმანი, რომელიც მანამდე პარტიის გენერალური მდივნის თანამდებობას იკავებდა.[3]

იმ პირების მდგომარეობა, რომლებიც მხარს უჭერენ აღნიშნულ პარტიას.

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House-ის ბანგლადეშის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის კონსტიტუცია უკრძალავს რელიგიურ მოტივებზე დაფუძნებულ პარტიებს არჩევნებში მონაწილეობას. შესაბამისად, ისლამისტური პარტია – Jamaat-e-Islami კვლავ ვერ იღებდა მონაწილეობას 2014 და 2018 წლების არჩევნებში. მიუხედავად ამისა, პარტიის წევრები, ზოგჯერ, კენჭს იყრიდნენ, როგორც დამოუკიდებელი კანდიდატები. ქვეყანაში მოქმედებს „ბანგლადეშის საერთაშორისო დანაშაულების ტრიბუნალი“, რომელიც 2010 წელს პრემიერ-მინისტრ ჰასინას მიერ დაფუძნდა და რომლის მიზანიცაა 1971 წელს, ბანგლადეშის პაკისტანისგან დამოუკიდებლობის ომის დროს პირთა მიერ  ომის დანაშაულების ჩადენის სავარაუდო შემთხვევების გამოძიება. ტრიბუნალის მიმართ არსებობდა კრიტიკული დამოკიდებულება, რადგან მიიჩნეოდა, რომ მისი ფუნქია იყო ჰასინას პოლიტიკური ოპონენტების, განსაკუთრებით კი – Jamaat-e-Islami-ს წევრების დევნა.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ბანგლადეშის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში ოპოზიციის აქტივისების მიმართ სისხლისსამართლებრივ დევნას ჰქონდა ადგილი.  პარტია Jamaat-e-Islami-ის წევრები და ლიდერები ვერ ახორციელებდნენ საკუთარ კონსტიტუციურ უფლებებს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებების კუთხით, სამართალდამცავების მხრიდან დევნის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ პარტია ბანგლადეშის მთავრობის  ამოღებულია ქვეყანაში რეგისტრირებულ პოლიტიკურ პარტიათა სიიდან და, შესაბამისად, კანდიდატებს აკრძალული აქვს პარტიის სახელით არჩენებში მონაწილეობა, მისი ლიდრების და წევრების კონსტიტუციური უფლებები, კერძოდ, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებები, კვლავ უსამართლოდ იზღუდებოდა.[5]

Human Rights Watch 2019 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა ბანგლადეშის მმართველი პარტიის აქტივისტების მიერ სტუდენტის სავარაუდო მკვლელობის ფაქტზე. კერძოდ, ანგარიშის მიხედვით, 21 წლის სტუდენტი – აბრარ ფაჰადი ბანგლადეშის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის ერთ-ერთი ოთახში დაიბარეს, რომელიც სტუდენტებში ცნობილი იყო, როგორც „საწამებელი საკანი“. ოთახს განკარგავდნენ მმართველი პარტია Awami League-ის სტუდენტური ფრთის – Chhatra League წევრები. რამდენიმე საათის შემდეგ, ფაჰადი მკვდარი იპოვეს.

Chhatra League-ს გენერალური მდივნის მოადგილმე განაცხადა, რომ სტუდენტთა ჯგუფი ფაჰადს ისლამისტური პარტია Jamaat-e-Islami-ის ახალგაზრდული ფრთის – Chhatra Shibir-თან კავშირის გამო კითხავდნენ. მისი თქმით, მათ იპოვეს ფაჰადის Chhatra Shibir-თან კავშირის დამადასტურებელი „მტკიცებულება“ მის Facebook პოსტებში.[6]

Amnesty International 2020 წლის 17 მარტით დათარიღებულ ღია წერილში მიმართავდა ბანგლადეშის ხელისუფლებას და სთხოვდა მას, გაეუქმებინა პარტია Jamaat-e-Islami-ის ერთ-ერთი ლიდერის – ATM Azharul Islam-ის მიმართ გამოტანილი სასიკვდილო განაჩენი. წერილის მიხედვით, ისლამი 2014 წელს „ბანგლადეშის საერთაშორისო დანაშაულების ტრიბუნალმა“ დამნაშავედ ცნო 1971 წლის ბანგლადეშის დამოუკიდებლობის ომის დროს ჩადენილ მკვლელობებსა და გენოციდში. მას იმავე გადაწყვეტილებით სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. ბანგლადეშის უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო დივიზიამ, 2019 წლის 31 ოქტომბერს არ დააკმაყოფილა ისლამის სააპელაციო სარჩელიდა ძალაში დატოვა ტრიბუნალის განაჩენი. ხოლო, ბანგლადეშის მთავრობამ საპატიმროს ადმინისტრაციას განაჩენის სისრულეში მოყვანის შესახებ წერილი 2020 წლის  16 მარტს გაუგზავნა. შესაბამისად, ისლამი არის სიკვდილით დასჯის დაუყოვნებლივი საფრთხის წინაშე. ორგანიზაცია მოუწოდებს ბანგლადეშის პრეზიდენტს, გააუქმოს სასიკვდილო განაჩენი და პატისი სცეს სამართლაინი სასამართლოს საერთაშორისო სტანდარტებს.[7]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია  ბანგლადეშში პარტია Jamaat-e-Islami-ის წევრების მიმართ მასობრივი დევნის და უფლებადარღვევების შესახებ, არ იძებნება.

[1] Upendra Kumar – “Religion and Politics: A Study of Bangladesh Jamaat-e-Islami”; available at https://www.researchgate.net/publication/316910760_Religion_and_Politics_A_Study_of_Bangladesh_Jamaat-e-Islami [accessed 30 July 2020]

[2] Facebook Page of Bangladesh Jamaat-e-Islami; available at https://www.facebook.com/BJI.Official/ [accessed 30 July 2020]

[3] Official Web-page of Bangladesh Jamaat-e-Islami – Ameer-e-Jamaat; available at https://jamaat-e-islami.org/en/leadership.php?leader=1#name [accessed 31 July 2020]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Bangladesh; published in March 2020; available at

[accessed 31 July 2020]

[5] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Bangladesh; published in March 2020; available at

[accessed 31 July 2020]

[6] Human Rights Watch – Bangladesh Ruling Party Activists Kill Student after Facebook Post; published in October 2019; available at

[accessed 31 July 2020]

[7] Amnesty International – “Urgent Action – POLITICAL LEADER AT IMMINENT RISK OF EXECUTION” ; published on 17 March 2020; available at

[accessed 31 July 2020]